دامنهی وسیع بحرانها و آسیبهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی محله «مرتضی گرد» اهمیت مطالعه پدیدهی امنیت زنان و بازنمایی تجربههای ناامنی آنها را ضروری میسازد. واکاوی روایتهای زنان حاشیهنشین مرتضی گرد از مسئله امنیت و عوامل تمایزدهنده تجربه زیسته آنها و نمودهای متفاوت از مقوله ناامنی در بین زنان حاشیهنشین موضوع این مطالعه بوده است. این پژوهش با رویکرد امیک و در پارادایم تفسیرگرایی به دنبال شناخت جهان اجتماعی کنشگران و چگونگی برساخت آنها از مسئله امنیت و پدیدارشناسی ناامنی است؛ بدان معنا که درک، تفسیر و بازنمایی پدیده امنیت ازنقطهنظر سوژهها و افراد درگیر در این رخداد موردمطالعه قرارگرفته است. نمونهگیری پژوهش حاضر، بر اساس نمونهگیری هدفمند بوده و محقق با 29 نفر از زنان 16 تا 65 سال دارای تجربه زیسته حاشیهنشینی را مورد مصاحبههای عمیق و نیمه ساختاریافته قرار داده است. در این مطالعه تلاش شد تا سوژهها با حداکثر تنوع در ویژگیهای جمعیتی چون سن، جنس، وضعیت اشتغال، تحصیلات، وضعیت تأهل و فرزندان در تجربه پدیده انتخاب شوند. تحلیل دادههای کیفی با روش تماتیک انجامشده است. یافته حاکی از وجود سنخهای متنوعی از ناامنی شامل: ناامنی در حوزههای اجتماعی، جنسی، جانی، خانوادگی، انتظامی، اقتصادی، غذایی، روانی، حیثیتی، شهری، محیطی –بهداشتی، سلامتی و درمان، تعاملات و ارتباطات و در نهایت احساس ناامنی نسبت به آینده است. تجربه حس بیقدرتی و عدم عاملیت، مقوله هستهای است که با مفهوم عدم توانایی برای هرگونه تغییر جهت بهبود یا اصلاح یا حتی کنترل بر زوایای مختلف زیست یک زن در این منطقه، گرهخورده است.
آزاده، منصوره اعظم، قاضی نژاد، مریم و آرزو صادقی ولنی،(1395).« بررسی رابطه بین موقعیت محله و احساس امنیت اجتماعی زنان (مقایسه تطبیقی دو محله ونک و سرآسیاب)»،زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان)، سال 8 ، ش 2 .
آور زمانی، حمید و حمیده صفایی نبات،(1398).«احساس ناامنی در تجربه زیسته زنان حاشیهنشین شهری (مطالعه موردی سکونتگاههای حاشیهای جنوب شهرستان شهریار)»، جامعه فرهنگ رسانه، سال 8 ،پیاپی 32.
باقری، نسرین و محمود خانی،(1398). «تأثیر حاشیهنشینی بر احساس امنیت عمومی با رویکرد پیشگیری اجتماعی (موردمطالعه: شهر خرمآباد) ،علمی دانش انتظامی لرستان»، س 7، ش 3.
بحیرایی، حمید و احمد اسدی،(1388).«نقش حاشیهنشینی در بروز آسیبهای اجتماعی»، اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، د 18 ، ش71 .
بختیاری، تقی، هاشمی، حمید و سید عباس سیدی،(1392). «بررسی تأثیر حاشیهنشینی بر جرائم اجتماعی (مطالعه موردی شهرستان مشهد)»،انتظام اجتماعی، سال 5، ش 2.
بشیریه، تهمورث و محمد سعید مظفری، (1397). «رابطه حاشیهنشینی با ارتکاب جرم در شهر کرمانشاه (موردمطالعه: منطقه حاشیهنشین دولتآباد کرمانشاه در سال 1393)»، پژوهشهای حقوق جزا و جرمشناسی، د 11.
بهرامی، رحمتالله،(1388). «عوامل مؤثر بر شکلگیری حاشیهنشینی و تأثیر آن بر امنیت اجتماعی ( مطالعه موردی شهر سنندج)»، مسکن و محیط روستا، د ۲۸، پیاپی ۱۲۶.
پازوکی، معصومه، داوود شیخی و مختار یوردخانی، (1397).«عوامل مؤثر بر میزان افزایش جرم در سکونتگاههای غیررسمی (مطالعه موردی: شهر پاکدشت)»، آمایش محیط، د 11 ،ش 41.
پوراحمد، احمد، نگار آروین و محمود رحیمپور، (1396).«ارزیابی احساس امنیت زنان در فضاهای شهری؛ مطالعه موردی: منطقه یک شهر اهواز». مطالعات شهری، د 6، ش 23.
پیری، فردین و میر صادق محمدی، (1399). «بررسی شاخصهای طراحی محیطی بر میزان وقوع جرائم شاخص بر مناطق حاشیهنشین شهر ارومیه». پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، د 29.
جوانمرد، کرم الله و پروانه یوسف وند،(1400).«سرمایه اجتماعی و احساس امنیت در بین مناطق حاشیهنشین و مرکزی (شهر خرمآباد)»،پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، س 14، ش 2 ،پیاپی 54.
چلبی. مسعود (1390). تحلیل اجتماعی در فضای کنش، تهران: نشر نی، چاپ دوم.
چمبرز، ریچارد، (1377).توسعه روستایی و اولویتبخشی به فقرا، ترجمه مصطفی ازکیا، تهران: دانشگاه تهران.
خیاط سمیرا، دولتیان، ماهرخ فنائی، حامد نویدیان، علی محمودی، زهره کسائیان و امیر کسائیان ، (1399)،« بررسی سبک زندگی، مهمترین چالش و عوامل مرتبط با آن در زنان حاشیهنشین»، سلامت و بهداشت، د ۱۱، ش ۵.
درگاه ملی آمار ایران، «نتایج کلی سرشماری عمومی و نفوس و مسکن 1395»، سال چاپ 1398، نشر مرکز آمار ایران)
راسخ، کرامت الله و سمیه محمودی میمند،(1398).« عوامل اجتماعی تأثیرگذار بر بزهکاری جوانان حاشیهنشین در شهر کرمان». مطالعات پیشگیری از جرم، د 14، ش 52.
ساروخانی، باقر و منیژه نویدنیا، (1385).«امنیت اجتماعی خانواده و محل سکونت؛ در تهران»، رفاه اجتماعی، س 6، ش22.
سجاد زاده، حسن، محمد سعید ایزدی و محمدرضا حقی،(1396)، «سنجش عوامل محیطی مؤثر بر احساس امنیت ساکنان سکونتگاههای غیررسمی شهر همدان». پژوهشهای جغرافیایی برنامهریزی شهری، د 5.
شاطریان، محسن، سید سعید حسینی زاده آرانی، ایوب سخایی و محمدرضا حسینی، (1395).« نهاد دین و امنیت؛ بررسی و سنجش ارتباط میان میزان دینداری و احساس امنیت اجتماعی در میان ساکنین مناطق حاشیهای شهرستان کاشان»، نهادهای اجتماعی، پیاپی 7.
شاطریان، محسن، رسول حیدری سورشجانی و کامران دولتیاریان، (1399). «مدل یابی و تأثیر ابعاد اجتماعی حاشیهنشینی بر وقوع جرم (مطالعه موردی: مناطق حاشیهنشین شهر کاشان)»، مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی، پیاپی 50.
شاطریان، محسن، رسول حیدری، کامران شاطریان و محمود دولتیاران، (1399).«مدلسازی و تحلیل عوامل مؤثر بر وقوع جرم در مناطق حاشیهنشین شهر کاشان»، برنامهریزی منطقهای، پیاپی 37.
شاطریان، محسن و امیر اشنویی، (1392)، «عوامل مؤثر بر شکلگیری حاشیهنشینی در شهر کاشان ( نمونه موردی محله غربتها و پمپ رعیتی)»، جغرافیا، پیاپی 36.
صادقی سقدل، حسین، عباس عصاری آرانی، عبدالرضا رکنالدین افتخاری و مینو محمدی تیراندازه،(1399). «بررسی مؤلفههای مؤثر کلان اقتصادی بر روند حاشیهنشینی بعد از انقلاب اسلامی»، جغرافیا و آمایش شهری - منطقهای، پیاپی 36.
صادقی فسائی، سهیلا و زهرا میرحسینی، (1390) ،«بررسی عوامل مؤثر بر بزه دیدگی زنان شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، پژوهش زنان، د 9.
صنعتی شرقی، نادر، روحالله وحیدی و سهیل حمیدی،(1396). «تحلیل ساختاری رابطه میان حاشیهنشینی و جرم»، انتظام اجتماعی، س 9، ش 3.
عبدالله زاده، نسیم، کیوان بلند همتان و محمد امجد زبردست،(1397). «تحلیل روایت زنان از نابرابریهای جنسیتی در میدان آموزش موردمطالعه: زنان مناطق حاشیهای نایست شهر سنندج»، برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، پیاپی 36.
عبدی، مجتبی و صابر جعفری کافی آباد،(1399). «در شهر و بی شهر؛ مردمنگاری تجربه حاشیهنشینی در میان حاشیهنشینان محله سعیدآباد (با تأکید بر ابعاد اقتصادی و مناسبات قدرت و مدیریت شهری)»، مطالعات جامعهشناختی، پیاپی 57.
عریضی، فروغ، رسول ربانی و فاطمه کریمی، (1382)، «بررسی مسائل حاشیهنشینی با تأکید بر جنبههای اجتماعی فرهنگی- مطالعه موردی مناطق ارزنان و دارک اصفهان»،. علوم اجتماعی، پیاپی 24.
عنبری، موسی وسارا بقایی، (۱۳۹۳). «ارتباط فرهنگ فقر و آسیبگرایی زنان حاشیهنشین شهری (موردمطالعه: منطقۀ دیزج شهر همدان)»، توسعه محلی (شهری، روستایی)، د 6، ش2.
فتحی، آیتالله و مهدیه باقرزاده،(1399).«پیشبینی امنیت اجتماعی بر اساس سلامت اجتماعی، مهارتهای ارتباطی و مهارتهای زندگی در زنان مناطق حاشیهنشین تبریز»، مطالعات امنیت اجتماعی، س 11، ش 2 ، پیاپی 62.
قادر زاده، امید و سارا خزایی، (1393). «مطالعۀ کیفی دلالتهای معنایی احساس ناامنی زنان در فضاهای عمومی»، زن در توسعه و سیاست، د12، ش 3، پیاپی 3.
قاسمی اردهایی، علی و رضا نوبخت ،(1394). «حاشیهنشینی و احساس امنیت: مطالعه جوانان حاشیهنشین شهر تبریز»، جمعیت، پیاپی 91-92.
قاسمی، یارمحمد، زهرا عبدالهی و امید محمدزاده،(1399). «بررسی تأثیر حاشیهنشینی بر شیوع آسیبهای اجتماعی (مورد مطالعه محلههای خاتمیه و مهرآباد شهر ایلام)»، مطالعات پیشگیری از جرم، پیاپی 29.
کارگر، بهمن. (1386)، «حاشیهنشینی و امنیت»، جغرافیا، ش 5، سال جدید، د14 و 15.
___________ (1390). «شهر، حاشیه و امنیت اجتماعی»، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
کاروانی، عبدالطیف، ابوالفضل پور منافی، سمیه رییسی، (1399). «تحلیل کیفی شرایط و عوامل علی فقر و ناامنی در مناطق مرزی مطالعه موردی: استان سیستان و بلوچستان»،پژوهشنامه مطالعات مرزی، پیاپی 30.
کرد زنگنه، جعفر، هاشم محمدیان و شهلا سهرابی،(1395)،« بررسی میزان احساس امنیت زنان و عوامل موثر در آن(مطالعه موردی زنان سرپرست خانواده تحت پوشش اداره کل بهزیستی شهرستان رامهرمرز»، مطالعات راهبردی زنان، د 18، ش 71.
کرمی،محمدتقی،عطیه خاکسار فرد،وحید شالچی و نهال نفیسی،(1400)،« تعارضات و همسوییها در ساخت مجالس مذهبی زنانه شهر تهران »، مطالعات راهبردی زنان، د 23، ش 92.
لوئیس، اسکار، (1353). فرهنگ فقر، ترجمه مهدی ثریا، نامه علوم اجتماعی، ش 4، د1.
محمد پور، احمد و مهدی علیزاده،(۱۳۹۰). «زنان و فرهنگ فقر؛ مطالعه کیفی فرهنگ فقر در میان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی ساری»، علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، س 8، ش1.
محمدی، جمال و مریم مرادی پادوک،(1392)، «بررسی احساس امنیت زنان در مناطق مختلف شهری نمونه موردی مناطق 5 و 13 اصفهان»، مطالعات جامعهشناختی شهری، س3، ش 9.
محمدی، مهدیه و بیرنگ علی آذر،(1398). «تحلیل احساس امنیت زنان در فضاهای عمومی با تأکید بر پارکهای شهری، مطالعه موردی: تبریز»،پژوهشهای بومشناسی شهری، س 10، ش 2 ، پیاپی 20.
نقدی، اسدالله؛ توانا، علی،(1399). «شهری در حصار حاشیهها مطالعه رضایت از زندگی در بین حاشیهنشینان شهر کابل»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال 11، ش 1.
نقدی، اسدالله و رسول صادقی،(1385).«حاشیهنشینی چالشی فراروی توسعه پایدار شهری (با تأکید بر شهر همدان)»، رفاه اجتماعی،د20 ، ش 5.
نقدی، اسدالله و صادق زارع،(1390).« الگوی زیست حاشیه، تهدیدی برای توسعه و سلامت پایدار شهری»، مطالعات جامعهشناختی شهری، پیاپی 1.
_________________(۱۳۹۰). «مطالعه نگرشها و رفتارهای اجتماعی- فرهنگی زنان حاشیهنشین (موردمطالعه: شهرک سعدی شیراز)»، مطالعات جامعهشناختی شهری (مطالعات شهری)، د3، ش 9.
__________________ (1389). «جهان چهارم ایرانی- سیمای «زیست حاشیهای» و «مسائل شهری» در همدان و برخی راه چارهها»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال 1، ش 3 .
نوروزی، فیض اله و سارا فولادی سپر، (1388).« بررسی احساس امنیت اجتماعی زنان 15-29 ساله شهر تهران و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن»، راهبرد، س 18. ش 53.
Clinard, Marshal.B, (1966): Slum and Community Development, The free Press, New York.
Dibaba, Yohannes & Austrian, Karen & Abuya, Benta & Kangwana, Beth & Maddox, Nicole & Kabiru, Caroline. (2022). Exposure to violence, adverse life events and the mental health of adolescent girls in Nairobi slums. BMC Women's Health. 22.
Kate Brown, Katie Ellis, Kate Smith(2020). Vulnerability as lived experience: Marginalised women and girls in the UK.
Lewis, D, A. Salem, G.(1986). Fear of crime, Transaction Publishers, New Brunswick, NJ.
Sahni, S. (2022). Social Exclusion in Access to Maternal Health-Experience of Urban Poor Women in Delhi. In Mapping Identity-Induced Marginalisation in India (pp. 455-473). Springer, Singapore.
Skogan, W. (1990). Disorder and decline: Crime and the spiral of decay in American Neighborhoods. The Free Press.
