https://www.jwss.ir/ مطالعات راهبردی زنان fa daily 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 https://www.jwss.ir/article_240238.html پژوهش حاضر با هدف بازخوانی عدالت جنسیتی در گفتمان انقلاب اسلامی با رویکرد آینده‌پژوهانه انجام شده است. مسئله اصلی، چگونگی بازتولید و راهبری نظام معنایی زن در مواجهه با چالش‌های نوپدید فرهنگی، اجتماعی و هویتی است. روش تحقیق، کیفی و تفسیری با بهره‌گیری از تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه و تحلیل روندهای آینده‌ساز است. داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی بیانات رهبری، اسناد کلان و متون گفتمانی گردآوری و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهند که گفتمان انقلاب اسلامی، بر پایه دال مرکزی «کرامت انسانی زن»، مفاهیمی چون مادری، عفاف، نقش تمدنی و مسئولیت اجتماعی را مفصل‌بندی کرده و الگویی متوازن از زن مسلمان ارائه می‌دهد. این گفتمان، در برابر روندهایی چون فمینیسم رادیکال، جنسیت‌زدایی و فروپاشی خانواده، راهبردهایی چون بازتعریف مفاهیم، الگوسازی هویتی و تقویت گفتمان بومی را در پیش گرفته است. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که عدالت جنسیتی در گفتمان انقلاب اسلامی، بخشی از منظومه‌ تمدنی و الهی آن است و تنها از طریق بازآفرینی مفهومی و کنشگری راهبردی، توان پایداری و الهام‌بخشی در سطح داخلی و جهانی را خواهد داشت. https://www.jwss.ir/article_240242.html طلاب و روحانیون، به‌عنوان کنشگران فعال و عناصر اصلی نهاد دین، نقش تعیین‌کننده‌ای در تولید و بازتولید ارزش‌های اسلامی ایفا می‌نمایند. پیروزی انقلاب اسلامی و گسترش فناوری‌های نوین، عرصه جدیدی را برای کنشگری دینی و اجتماعی این قشر گشوده است و کنشگری تبلیغی و اجتماعی آنان را به سمت رسانه‌ها و به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی مجازی سوق داده است. در این فضا، بانوان طلبه به‌عنوان نیمی از پیکره جامعه، ظرفیت بالایی برای کنشگری علمی - اجتماعی در عرصه‌های متنوع دارند. شبکه اجتماعی تخصصی «کوثر نت» با اتصال بیش از صد هزار زن حوزوی به سیستم‌های حوزه‌های علمیه خواهران، ظرفیت قابل‌توجهی برای کنشگری علمی، پژوهشی و اجتماعی فراهم کرده است. اما شبکه مزبور با چالش‌های بنیادینی مواجه است که باعث می‌شود کوثر نت نتواند به بستری اثرگذار برای فرهنگ‌سازی، تبیین معارف دینی و دفاع از آرمان‌های انقلاب اسلامی تبدیل شود. این پژوهش در پی شناسایی موانع و ارائه راهبردهای کارآمدسازی کنشگری طلاب خواهر در شبکه‌های اجتماعی مجازی، با رویکردی کیفی در مرحله جمع‌آوری اطلاعات از تکنیک مصاحبه و در مرحله تحلیل اطلاعات از تحلیل مضمون اکتشافی بهره برده است که امکان کشف و تبیین مضامین و الگوهای پنهان را فراهم می‌آورد. تحلیل مضمون کیفی داده‌های گردآوری شده، منجر به شناسایی چهار مضمون فراگیر شامل «توانمندسازی»، «چالش‌ها»، «توسعه پلتفرم» و «ویژگی­های کنشگران» را به همراه مضامین سازمان‌دهنده، مضامین پایه و ارتباطات متقابل و پویای میان آن‌ها را نشان می‌دهد. بر اساس یافته‌ها، چالش‌های فنی، آموزشی، مالی و ضعف در ترجمه اهداف به اقدامات عملی از موانع اصلی‌اند. https://www.jwss.ir/article_233240.html زنان به عنوان بخشی ازسرمایه‌های انسانی هر جامعه، با مشارکت سیاسی خود می‌توانند نقش تعیین کننده‌ای در اداره کشور داشته باشند؛ بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تأثیر ادراک بازاریابی سیاسی بر مشارکت سیاسی زنان در انتخابات ریاست جمهوری انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش را زنان بالای 18 سال واجد شرایط رأی در کل کشور تشکیل داده‌اند. با توجه به نامحدود بودن تعداد جامعه آماری با استفاده از فرمول کوکران نمونه‌ای مشتمل بر 384 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی در دسترس انتخاب شدند. در این پژوهش برای آزمون فرضیات و مدل از معادلات ساختاری مبتنی بر واریانس با استفاده از روش حداقل مربعات جزئی با استفاده از نرم‌افزارهای آماری SPSS و SMART-PLS استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که ارتباط آماری معناداری بین استفاده از استراتژی‌های بازاریابی سیاسی و میزان مشارکت رأی دهندگان در فعالیت‌های سیاسی مشاهده شده است. این یافته نشان می‌دهد که استفاده از تاکتیک‌های بازاریابی سیاسی می‌تواند تأثیر حیاتی بر مشارکت سیاسی رأی دهندگان داشته باشد. همچنین نشان داده شد که توسعه ارتباطات بازاریابی می‌تواند به عنوان یک استراتژی مؤثر برای تقویت عملکرد و شهرت یک نامزد از دیدگاه رأی‌دهندگان زن عمل کند. https://www.jwss.ir/article_240241.html فضای شخصی و حباب روانی از مفاهیم کلیدی در حوزه روان‌شناسی محیطی هستند که بر درک افراد از امنیت و راحتی تاثیرگذارند. در دوره بارداری، اندازه حباب روانی و فضای شخصی زنان باردار متفاوت از شرایط معمول است و به‌ویژه در فضاهای غیر‌شخصی، ورود افراد و حتی اشیاء به این محدوده، می‌تواند منجر به تاثیرات فیزیکی و روانی نامطلوبی در آنها شود. اما متاسفانه این حوزه از دانش در طراحی فضاهای بیمارستانی زنان و زایمان کمتر مورد توجه قرار گرفته است. لذا هدف پژوهش حاضر، شناسایی الزامات طراحی فضاهای بیمارستانی مبتنی بر فضای شخصی و حباب روانی زنان باردار است. این پژوهش بنابر هدف، کاربردی و بنابر روش انجام، توصیفی- پیمایشی است. جمع‌آوری اطلاعات به دو شیوه اسنادی و میدانی انجام پذیرفته و از ابزار مصاحبه نیمه‌ساختاریافته استفاده‌ شده‌است. داده‌های پژوهش پس از جمع‌آوری و دسته‌بندی، به روش کیفی و مقایسه با یافته‌های نظری تحلیل شدند و در نهایت مجموعه‌ای از الزامات و دستورالعمل‌های طراحی استخراج و تدوین شد. نتایج نشان‌داد که ادراک زنان باردار از فضای شخصی و حباب روانی، تحت‌تأثیر عوامل متعددی قرار دارد؛ اما زنان باردار امکان کنترل حریم ‌خصوصی، میزان روشنایی، صدا و دما، حضور همراه آشنا و رعایت حریم جنسیتی را مهم‌ترین الزامات طراحی می‌دانند. https://www.jwss.ir/article_240240.html گذار شتابان جمعیتی ایران که با کاهش نرخ باروری، افزایش سن ازدواج و رشد جمعیت سالمندان همراه است، پیامدهای مهمی برای توسعه و آینده سرمایه انسانی کشور به همراه دارد. اگرچه سیاست‌های کلی جمعیت طی سال‌های اخیر ابلاغ شده‌اند، اما اجرای جزیره‌ای، ضعف هماهنگی بین‌بخشی و ناهماهنگی با بسترهای فرهنگی و اقتصادی جامعه، اثربخشی این سیاست‌ها را محدود کرده است. پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوبی جامع، چندسطحی و مشارکتی برای افزایش باروری و پایداری جمعیت جوان ایران، با استفاده از رویکرد نظریه داده‌بنیاد (گرانددتئوری) انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و گروه‌های کانونی با چهارده ذی‌نفع کلیدی شامل سیاست‌گذاران، متخصصان سلامت، جمعیت‌شناسان و کارشناسان فرهنگی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با رویکرد گلیزری و طی مراحل کدگذاری باز، انتخابی و نظری انجام گرفت که به شناسایی مقوله‌ی محوری «هم‌افزایی استراتژیک در چارچوب حکمرانی مشارکتی و عدالت‌محور» انجامید. مدل مفهومی نهایی شامل شش حوزه‌ی راهبردی فرهنگی و اجتماعی،  نظام اداری و اقتصادی، سلامت و بهداشت،  رفاه اجتماعی،  آمایش سرزمین و مهاجرت و مدیریت جمعیت است. نتایج نشان می‌دهد که سیاست‌های جمعیتی صرفاً از طریق مداخلات دستوری یا رویکردهای بخشی به نتیجه نخواهند رسید. کارآمدی در این حوزه مستلزم هم‌افزایی نظام‌مند میان روایت‌های فرهنگی، خدمات سلامت باروری، مالیات خانواده‌محور، اصلاحات اشتغال حساس به جنسیت و عدالت فضایی است. همچنین مشارکت فعال نهادهای میانی مانند مراکز مشاوره، سازمان‌های مردم‌نهاد، شوراهای محلی و رسانه‌های عمومی در ترجمه اهداف جمعیتی به کنش‌های اجتماعی پایدار، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. https://www.jwss.ir/article_240239.html مطالعه و رصد مستمر جمعیت، با هدف نیل به برنامه‌ریزی مناسب برای توسعه همه جانبه کشور ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است و تناسب­سازی جمعیت یک کشور، با شرایط اقلیمی، جغرافیایی، امکانات، ظرفیت‌ها، منابع خدادادی و انسانی و بهره‌گیری درست از آنها، راز موفقیت هر کشوری در مسیر توسعه و پیشرفت است. بدین منظور پژوهش حاضر با هدف واکاوی دیدگاه شهروندان و کارشناسان جمعیتی و بهداشتی در ارتباط با چالش­ها و راهبردهای دستیابی به جوانی جمعیت در استان خوزستان انجام ‌شده است. روش پژوهش حاضر با توجه به ماهیت این مطالعه روش ترکیبی متوالی کیفی(گرانددتئوری)- کمی (توصیفی- پیمایشی) است. مشارکت‌کنندگان در بخش کیفی 45 نفر از متخصصان حوزه پژوهش بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و مصاحبه عمیق و نیمه­ساختاریافته گردآوری داده­ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در بخش کمی جامعه آماری کلیه شهروندان بالای ۱۸ سال مناطق آبادان، بهبهان و دزفول و نمونه آماری 384 نفر از شهروندان  می­باشد که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چند مرحله‌ای و ابزار گرداوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد که هویت مضطرب، چالش­های زیستی- روانی، سیاست­زدگی مسائل جمعیتی، تأثیر فضای مجای و نادیده انگاری شرایط جامعه به پیامدهایی همچون افزایش آسیب‌های اجتماعی، تغییر ساختار جمعیتی و عدم رشد و توسعه اقتصادی، سیاست­های فرهنگی فردگرایانه، عدم رشد و توسعه اجتماعی فرهنگی و در نهایت خودبرندسازی و بی فرزندی منجر خواهد شد. https://www.jwss.ir/article_233242.html امروزه شاهد نقش‌آفرینی گسترده زنان در فعالیت‌های کارآفرینی فرهنگی، به ویژه در حوزه صنایع دستی، هستیم. بر همین اساس، این پژوهش با هدف شناسایی و اولویت‌بندی عوامل کلیدی موفقیت کارآفرینی فرهنگی زنان (با تمرکز بر صنایع دستی شهر اراک) و با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با 17 نفر از بانوان کارآفرین صنایع‌دستی شهر اراک مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته صورت گرفت. پس از کدگذاری دستی مصاحبه‌ها، 430 کد اولیه و 58 کد ثانویه استخراج شد و در نهایت 8 درون‌مایهشناسایی و در قالب مدل سرمایه‌های موفقیت ارائه گردید. در بخش کمی، به‌منظور اولویت‌بندی عوامل شناسایی‌شده، پرسشنامه‌ای طراحی و در میان 12 نفر از خبرگان این حوزه توزیع شد. برای تحلیل داده‌ها از روش بهترین-بدترین(BWM) استفاده شد که مراحل آن شامل تعیین مجموعه معیارها، انتخاب بهترین و بدترین معیار، مقایسه زوجی بهترین و بدترین معیار با سایر معیارها، و محاسبه اوزان بهینه بود. نتایج نشان داد عوامل مؤثر بر موفقیت بانوان کارآفرین صنایع‌دستی شهر اراک به ترتیب اولویت عبارتند از: 1) سرمایه اقتصادی و زیرساختی، 2) سرمایه روان‌شناختی، 3) سرمایه مسیر شغلی کارآفرینانه، 4) سرمایه سیاسی، 5) سرمایه انگیزشی، 6) سرمایه فرهنگی، 7) سرمایه اجتماعی و 8) سرمایه معنوی. https://www.jwss.ir/article_233239.html این پژوهش با بازخوانی بنیادین مفهوم «حجاب» در منظومه انسان‌شناسی قرآن و حکمت متعالیه نشان می‌دهد که حجاب فراتر از یک حکم فقهی یا الزام اجتماعی، ساختاری هستی‌شناختی و تکوینی است که شرط تحقق مقام خلافت انسانی و نفخه‌ی الهی در وجود انسان محسوب می‌شود. رویکرد فلسفی-عرفانی این مطالعه، با اتکا به مبانی حکمت صدرایی و عرفان ابن‌عربی، حجاب را به‌عنوان پوشش اولیه وجود انسان معرفی می‌کند که بستر ضروری تجلی امر الهی را مهیا می‌سازد. نوآوری اصلی تحقیق در تغییر بنیادین جایگاه حجاب از یک حکم شرعی به ظرفی هستی‌شناختی برای ظهور حقیقت الهی است که این نگاه تازه می‌تواند فهم عمیق‌تر و تحول‌آفرینی در فلسفه دین و عرفان نظری به همراه داشته باشد. همچنین، این رویکرد می‌تواند پایه‌ای محکم برای نظریه‌پردازی‌های نوین در عرفان تطبیقی فراهم آورد. این تحلیل، افقی گسترده در فهم ارتباط حجاب با نظام آفرینش و انسان‌شناسی دینی می‌گشاید و نقش محوری آن را در فرایند تحقق خلافت الهی برجسته می‌سازد https://www.jwss.ir/article_233241.html حق عائله‌مندی و یا به اصطلاح امروزی حق اولاد به کمک هزینه‌ای که برای تربیت و بزرگ کردن فرزندان از سوی دولت به والدین پرداخت می‌گردد، اطلاق می‌شود. با این وجود، نگاهی به قوانین ایران در رابطه با کمک هزینه اولاد حاکی از آن است که در نظام پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان دولت بعد از تصویب قوانین نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت و مدیریت خدمات کشوری، دو مفهوم حق اولاد و حق عائله‌مندی از یکدیگر جدا شده و به عنوان کمک هزینه‌‌ای با لحاظ ضریب حقوق و مزایا به کارمند مرد متأهل و تحت شرایط استثنایی به زنان شاغل سرپرست خانوار پرداخت می‌گردد. به دلیل تعارض در قوانین و آیین‌نامه‌های استخدامی و رویه قضایی حاکم، سؤال اصلی پژوهش این است که فلسفه وجودی حق عائله‌مندی چیست و چرا از مفهوم حق اولاد متمایز شده است؟ شرایط برخورداری زنان شاغل از این دو حق چیست؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی با بررسی قوانین و رویه قضایی به این نتیجه می‌رسد که حق عائله‌مندی و حق اولاد در نظام حقوقی ایران دچار انحراف از هدف اصلی خود شده و قوانین حاکم در این موضوع به ویژه بند 4 ماده 68 قانون مدیریت خدمات کشوری باید اصلاح شوند تا در راستای هدف تشویق به ازدواج و فرزندآوری، زنان شاغل نیز از این کمک هزینه‌ها برخوردار شوند. https://www.jwss.ir/article_240668.html نهاد اقامتگاه در حقوق مدنی، نقشی بنیادین در تعیین صلاحیت محلی، ابلاغ قضایی و تحقق عدالت دادرسی دارد. مطابق ماده ۱۰۰۵ قانون مدنی، اقامتگاه زوجه تابع اقامتگاه شوهر و در زمره اقامتگاه‌های اجباری است؛ در حالی‌که ماده ۱۲ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۲ با تجویز اقامه دعوی خانوادگی در محل سکونت زوجه، نوعی اقامتگاه مستقل را برای او به رسمیت شناخته است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا ماده ۱۲ قانون حمایت از خانواده به معنای عدول قانون‌گذار از قاعده اقامتگاه اجباری زوجه است یا صرفاً تخصیصی محدود نسبت به ماده ۱۰۰۵ محسوب می‌شود؟ اهمیت و ضرورت بحث از آن‌جاست که پاسخ به این پرسش، آثار مهمی در دادرسی خانواده و فهم نوین از صلاحیت قضایی دعاوی خانوادگی را به همراه دارد. تحول رویه قضایی و ظهور سامانه‌های الکترونیکی دادرسی نیز موجب بازخوانی این نهاد از منظر عدالت فرآیندی شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر تفسیر نظام‌مند مواد قانونی در پرتو مبانی فقه امامیه، اصول دادرسی منصفانه، آرای دیوان عالی کشور و نظریات مشورتی قوه قضاییه است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ماده ۱۲ قانون حمایت خانواده، نه صرفاً تخصیص ماده ۱۰۰۵ بلکه گامی در مسیر گذار مفهومی از اقامتگاه اجباری به اقامتگاه مستقل زوجه است. این تحول با پذیرش عملی محل سکونت واقعی زن به‌عنوان مبنای صلاحیت محلی و ابلاغ قضایی، در آرای قضایی و رویه سامانه ثنا تثبیت شده است.