مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

پیشگیری از طلاق آسیب‌زا و پشیمانی پس از طلاق (مطالعه کیفی از دیدگاه زنان آسیب‌دیده، مشاوران و روانشناسان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زهرا حاجی حیدری 1
مه سیما پورشهریاری 2
سیمین حسینیان 3
سیده منور یزدی 4
1 دکتری تخصصی مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 دانشیار گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
3 استاد تمام گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
4 استاد تمام گروه روان شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
10.22095/jwss.2025.478751.3549
چکیده
طلاق برای برخی زنان تصمیمی در جهت کاهش آسیب و افزایش سلامت جسمانی و روانی است و برای برخی همراه با پشیمانی و آسیب ­بیشتر است. پژوهش حاضر با هدف شناخت و پیشگیری از طلاق آسیب­زا و پشیمانی پس از طلاق زنان، با روش تحلیل محتوا کیفی، مبتنی بر رویکرد تحلیل محتوا متعارف، با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و مثلث‌سازی داده‌ها انجام شد. گردآوری داده­ها با استفاده از مصاحبه عمیق نیمه ساختار یافته با 37 زن آسیب‌دیده از طلاق و 12 مشاور و روانشناس در تهران انجام شد. طبق یافته­ها 2 تم اصلی، 6 مقوله و 43 زیر مقوله شناسایی شد. طلاق نامعقولانه دربرگیرنده سه مقوله عدم تلاش کافی برای حفظ زندگی، اقدام سریع و هیجانی جهت طلاق و عدم آمادگی لازم برای زندگی پس از طلاق است. یافته­ ها تأکیدی بر ضرورت فرهنگ­سازی مراجعه به متخصصین سلامت روان در هنگام تعارضات زناشویی و ارجاع از دادگاه خانواده به مشاوره در موارد اقدام به طلاق، جهت کاهش طلاق آسیب­زا و پشیمانی پس از طلاق است.
کلیدواژه‌ها
تعارضات زناشویی
خانواده
زنان
طلاق
مشاوره
موضوعات
  • ابراهیمی، لقمان، و محمدلو، مریم (1400). مرور نظام‌مند عوامل زمینه‌ساز طلاق توافقی زوجین دهه اخیر در ایران (98 - 1388). زن و جامعه، 12(46)، 16-29.
  • آقاجانی، زهرا، جهانگیری، ‌جهانگیر، و لهسایی‌زاده، ‌عبدالعلی (1396). فرایند برساخت هویت زنان در جریان طلاق: بازاندیشی در تقدس خانواده و قبح طلاق (مطالعه موردی: دانشجویان زن رشته‌های علوم اجتماعی دانشگاه‌های تهران). توسعه اجتماعی، 43(11)، 129-166.‎
  • امانی، زکیه، زهراکار، کیانوش، و کیامنش، علیرضا (1398). شناسایی پیامدهای طلاق پدر و مادر بر فرزندان؛ مطالعه کیفی. زنان و خانواده، 14(47)، 59-81.
  • حاجی حیدری، زهرا، پورشهریاری، مه سیما، حسینیان، سیمین، و یزدی، سیده منور (1402). مطالعه‌ی عوامل مداخله‌گر در آسیب‌پذیری زنان پس از طلاق. مطالعات راهبردی زنان، 26(102)، 157-178.
  • حبیبی عسگرآباد، مجتبی، و حاجی حیدری، زهرا (1394). علل خیانت زناشویی از دیدگاه زوجین مراجعه‌کننده به دادگاه خانواده: یک مطالعۀ کیفی. خانواده پژوهی، 11(2)، 165-186.
  • خجسته مهر، رضا، بهمنی، ابوطالب، سودانی، منصور، و عباسپور، ذبیح اله (1399). تبیین فرایند شکل‌گیری طلاق: یک پژوهش کیفی. دستاوردهای روان‌شناختی، 27(1)، 23-46.
  • خسروانی،فرخنده (1397). بررسی انگیزه‌های منجر به طلاق زنان مطلقه و وضعیت روان‌شناختی پس از طلاق بر مبنای آن انگیزه­ها. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
  • زارعی، فاطمه، صلحی، مهناز، تقدیسی، محمدحسین، کمالی، محمد، شجاعی زاده، داود، و نجات، سحرناز. (1393). درک تجارب پس از طلاق در زنان: یک پژوهش کیفی. مجله علوم پزشکی رازی. ۲۱ (۱۲۴)، ۲۶-۱۳.
  • ستوده، نعمت، قربانی، راهب، دارینی، علی، و سوری، زینب (1401). بررسی عوامل مؤثر بر طلاق در متقاضیان طلاق شهرستان سمنان. کومش. 24(3)، 327-337.‎
  • شیخی، خالد، خسروی، جمال، غریبی، حسن، قلی زاده، زلیخا، و حسین زاده، میکائیل.(1391). درک معنایی طلاق و کشف پیامدهای مثبت آن (مطالعه‌ای کیفی). مشاوره و روان‌درمانی خانواده، 1(2)، 64-78.
  • عبداللهی، اصغر، احدی، حسن، تاجری، بیوک، و حاجی علی زاده، کبری. (1399). تجربه‌ی طلاق از منظر زوجین مطلقه در شهر تهران (در پنج سال اول زندگی). مطالعات راهبردی زنان، 23(89), 143-162.
  • قدرتی، شفیعه، باقری، شهلا، مصطفوی، مریم، و عسگری، مهدی. (۱۳۹۵). معنا کاوی طلاق از نظر زنان مطلقه شهر سبزوار. مسائل اجتماعی ایران. ۷ (۲)، ۱۱۵-۹۷.
  • کویل، ادریان و لاینز، اونیتا. (2016). تحلیل داده‌های کیفی در روان‌شناسی و علوم اجتماعی. ترجمه: مه سیما پورشهریاری، آزاده طاهری و الهام زمان‌شعار. (1400)،تهران،نشر ساوالان.
  • محمدتقی زاده، مهدیه، کرمی، محمدتقی، و ساوه، فائقه (1402). تجربه ی زیسته ی مادران مطلقه از حضانت فرزندان با تأکید بر چالش ازدواج مجدد. مطالعات راهبردی زنان، 25(99)، 39-62.
  • مؤمنی راد، اکبر (1392). تحلیل محتوای کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج. اندازه‌گیری تربیتی، 4(14)، 187-222.
  • میری، سمیه، مقصودی، سپیده، و نیازی، محسن (1401). عوامل مؤثر بر طلاق در جامعه ایرانی؛ الگویابی با استفاده از روش دیمتل. زنان و خانواده، 17(61)، 175-197.
  • نجفی زاده، عاطفه، خدابخش پیرکلانی، روشنک، و فرح بیجاری، اعظم. (1401). شناسایی عوامل مؤثر بر رشد پس از آسیب زنان مطلقه: یک پژوهش زمینه‌ای. علوم روان‌شناختی، ۲۱ (۱۱۲)، ۷۰۸-۶۹۳.
  • محمدپور، احمد (1392). روش تحقیق کیفی ضد روش: (مراحل و رویه‌های عملی در روش‌شناسی کیفی)،تهران، نشر جامعه­شناسان.
  • یاریگرروش، محیا (1401). تجربه زیسته زنان از زندگی خود و فرزندانشان پس از طلاق. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 13(50)، 253-274.
  • Abbasi, P., Mahmoodi, F., Ziapour, A., Dehghan, F., & Parvane, E. (2017). The effectiveness of group hope therapy training on psychological well-being and resilience in divorced women. World Family Medicine, 7 (10), 116-121.
  • Abdollahpour, I., Nedjat, S., Mansournia, M. A., Eckert, S., & Weinstock-Guttman, B. (2018). Stress-full life events and multiple sclerosis: A population-based incident case-control study. Multiple sclerosis and related disorders, 26, 168-172.
  • Ahrons, C. R., & Rodgers, R. H. (1987). Divorced families: A multidisciplinary developmental view. Norton & Co.
  • Amiri, S., Fathi-Ashtiani, M., Sedghijalal, A., & Fathi-Ashtiani, A. (2021). Parental divorce and offspring smoking and alcohol use: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Journal of Addictive Diseases, 39(3), 388-416.
  • Arianfar, N., Etemadi, O., & Hosseinian, S. (2023). Investigating Premarital Experiences (Dating, Engagement, and Wedding) in Women With Divorce Tendency: A Qualitative Study. The Family Journal, 12(3).
  • Bayaz-Öztürk, G. (2022). Parental breakup and children's outcomes in the United States. Family Relations, 1– 15 .
  • Chanda, T. (2023). Economic Wellbeing and Labor Supply Patterns of Subsequently Divorcing Mothers in Wisconsin. Journal of Family and Economic Issues, 44(4), 821-835.
  • Corbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research (3rd ed.): Techniques and procedures for developing grounded theory. SAGE Publications, Inc.,
  • Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative and mixed methods approach. London and Thousand Oaks: Sage Publications.
  • Damari B, Masoudi Farid H, Hajebi A, Derakhshannia F, Ehsani Chimeh E. (2022). Divorce Indices, Causes, and Implemented Interventions in Iran (Persian). Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 28(1), 76-89.
  • Davarinejad, O., Ghasemi, A., Hall, S. S., Meyers, L. S., Shirzadifar, M., Shirzadi, M., Mehrabani, A. R., Rostami, T. R., & Shahi, H. (2022). Give yourself a break: Self-compassion mediates insecure attachment and divorce maladjustment among Iranian women. Journal of Social and Personal Relationships, 39(8), 2340–2365.
  • Dehghani, M., & Bernards, J. (2022). The effectiveness of structural family therapy in repairing behavioral problems and improving family functioning in single-parent families in Iran. Journal of Marital and Family Therapy, 48, 1040– 1058. https://doi.org/10.1111/jmft.12597.
  • Doucet, M. H., Delamou, A., Manet, H., & Groleau, D. (2022). Beyond the Sociocultural Rhetoric: Female Genital Mutilation, Cultural Values and the Symbolic Capital (Honor) of Women and Their Family in Conakry, Guinea—A Focused Ethnography Among “Positive Deviants”. Sexuality & Culture, 1-27. https://doi.org/10.1007/s12119-022-09975-5.
  • Elo, S. and Kyngäs, H. (2008), The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107-115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x.
  • Emmons, R. A., & King, L. A. (1988). Conflict among personal strivings: immediate and long-term implications for psychological and physical well-being. Journal of personality and social psychology, 54(6), 1040-1048.
  • Farhadi, H., Sadr, M., Masaeli, N., & Quratulain, A. (2021). Game Addiction, Experiential Avoidance, Sensation Seeking and Aggression in the Teenagers of Divorced and Non-Divorced Families: A Comparative Study. International Journal of Early Childhood Special Education, 13(2), 01-08. https://doi.org/10.9756/INT-JECSE/V13I2.211032.
  • Farzanegan, M. R., & Gholipour, H. F. (2016). Divorce and the cost of housing: evidence from Iran. Review of Economics of the Household, 14(4), 1029-1054. https://doi.org/10.1007/s11150-014-9279-0.
  • Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse education today, 24(2), 105–112. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2003.10.001.
  • Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), Handbook of qualitative research (pp. 105–117). Sage Publications, Inc.
  • Guttmann, J. (1993). Divorce in Psychosocial Perspective: Theory and Research. Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9781410603289.
  • Habibi, M., Hajiheydari, Z., & Darharaj, M. (2015). Causes of Divorce in the Marriage Phase From the Viewpoint of Couples Referred to Iran’s Family Courts, Journal of Divorce & Remarriage, 56(1), 43-56, https://doi.org/10.1080/10502556.2014.972195.
  • Habibi, M., Hajiheydari, Z., Darharaj, M., & Ghamkharfard, Z. (2016). A qualitative analysis of addiction pathology in the families on the verge of breakdown. Journal of Substance Use, 21(3), 298-303. https://doi.org/10.3109/14659891.2015.1018975.
  • Hajiheydari, Z., & Pourshahriari, M. (2024). Marriage and Divorce: A Qualitative Study from the Perspective of Iranian Academic Experts, Counselors, and Clients. Family Transitions, 65(5), 381–402. https://doi.org/10.1080/28375300.2024.2383018.
  • Hajiheydari, Z., Esmaeli, M., & Talebi, A. (2015). Marital Conflict among Couples without Children on the Brink of Divorce: A qualitative study. Journal of Qualitative Research in Health Sciences, 4(1), 12-21.
  • Jokisaari, M. (2003). Regret appraisals, age, and subjective well-being. Journal of Research in Personality, 37(6), 487-503. https://doi.org/10.1016/S0092-6566(03)00033-3.
  • Kuper, A., Lingard, L., & Levinson, W. (2008). Critically appraising qualitative research. British medical journal (International ed.), 337(7671), 687-689. https://doi.org/10.1136/bmj.a1035.
  • Lamela, D., & Figueiredo, B. (2023). Determinants of personal growth and life satisfaction in divorced adults. Clinical Psychology & Psychotherapy, 30(1), 213–224. https://doi.org/10.1002/cpp.2770.
  • Lan, X., & Sun, Q. (2020). Exploring psychosocial adjustment profiles in Chinese adolescents from divorced families: The interplay of parental attachment and adolescent’s gender. Current Psychology, 1-17. https://doi-org.bbibliograficas.ucc.edu.co/10.1007/s12144-020-01097-1.
  • Lecci, L., Okun, M. A., & Karoly, P. (1994). Life regrets and current goals as predictors of psychological adjustment. Journal of Personality and Social Psychology, 66(4), 731–741. https://doi.org/10.1037/0022-3514.66.4.731.
  • Mendoza, J. E., Tolba, M., & Saleh, Y. (2019). Strengthening Marriages in Egypt: Impact of Divorce on Women. Behavioral sciences (Basel, Switzerland), 10(1), 14. https://doi.org/10.3390/bs10010014.
  • Nakhaee, N., Eslami, M., Yazdanpanah, M., Andalib, P., Rahimi, A., Safizadeh, M., & Dadvar, A. (2020). Reasons for seeking a divorce in Iran. Journal of Social and Personal Relationships, 37(10–11), 2863–2870. https://doi.org/10.1177/0265407520923041.
  • Neuman, W. (2014). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches. Pearson, Essex, UK.
  • Pirak, A., Negarandeh, R., & Khakbazan, Z. (2019). Post-Divorce Regret among Iranian Women: A Qualitative Study. International journal of community-based nursing and midwifery, 7(1), 75–86. https://doi.org/10.30476/IJCBNM.2019.40848.
  • Ramezanzadeh, S., Etemadi, O. and Asanjarani, F. (2022), "A constructivist grounded study on children's perception of loneliness after parental divorce", Qualitative Research Journal, Vol. 22 No. 4, pp. 464-477. https://doi.org/10.1108/QRJ-02-2022-0027.
  • Safaei, M., Maasoumi, R., Mahdavi, S. A., & Ghadirian, L. (2023). Perceptions and experiences of Forensic Medicine Department service recipients and providers during male sexual dysfunction assessment following filing for divorce: a qualitative study in Iran: Perceptions and experiences of service recipients and providers during male sexual dysfunction assessment. International Journal of Medical Toxicology and Forensic Medicine, 13(1), 39138.
  • Sanchez Lopez, F. (2022). The influence of registered divorces on outbound tourism: empirical evidence from Mexico. Current Issues in Tourism, 25(18), 2939-2954.
  • Shumaker, D., & Kelsey, C. (2020). The existential impact of high-conflict divorce on children. Journal of Person-Centered & Experiential Psychotherapies. 19(1), 22-37.
  • van Dijk, R., van der Valk, I. E., Buist, K. L., Branje, S., & Deković, M. (2022). Longitudinal associations between sibling relationship quality and child adjustment after divorce. Journal of Marriage and Family, 84 (2), 393– 414. https://doi.org/10.1111/jomf.12808.
  • Zeelenberg, M., & Pieters, R. (2007). A theory of regret regulation 1.0. Journal of Consumer Psychology, 17(open in a new window), 3–18. https://10.1207/s15327663jcp1701_3.