مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

بررسی حقوق مالی و اقتصادی زن در پرتو تحولات اجتماعی: رویکردی نوین به نظام استقلال و اشتراک اموال در بستر خانواده ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فاطمه زین الدینی 1
فاطمه قره چمنی 2
1 استادیار گروه حکمرانی خانواده و جمعیت، دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22095/jwss.2024.453401.3440
چکیده
نظام مالی زوجین و نحوه مدیریت و پرداختن به آن یکی از مسائل مطرح در حوزه­ ی خانواده است که قبول یا رد نوع سیستم حاکم بر این موضوع در نتیجه و عملکرد آن تأثیر به سزایی دارد و در صورت انتخاب نادرست یا اجرای ناکارآمد، اثرات بسیار مخربی را برای جامعه و خانواده به همراه خواهد داشت. از جمله نظام‌های موجود برای مباحث مالی زوجین در سراسر دنیا، نظام استقلال و اشتراک اموال است. ایران به عنوان کشوری که قوانین حوزه حقوق خانواده‌اش منبعث از فقه و شریعت است رویکرد ویژه‌ای در این زمینه دارد. انتخاب نظام استقلال با مسئولیت و تعهد کامل مالی مرد و عدم مسئولیت مالی برای زن ویژگی خاص نظام مالی خانواده در قوانین ایران است. این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه‌ای و اسنادی، ابتدا به مطالعه مصادیق فقهی و قانونی موجود برای مفاهیم نفقه، مهریه، جهیزیه، اجرت­ المثل، اجرت ­الرضاع، نحله و درآمد ناشی از کار مستقل زنان به عنوان مهم‌ترین حقوق و وظایف مالی در بستر خانواده پرداخته و نظام مالی حاکم بر حقوق خانواده در ایران را نیز مورد بررسی قرار داده است. سپس با مطالعه و بررسی فرصت‌ها و محدودیت‌هایی که هر یک از نظام‌های استقلال و اشتراک اموال می‌تواند برای بستر خانواده در جامعه ایرانی به وجود بیاورد، پیشنهاد نظام مالی جایگزین و راه‌حل‌هایی اجرایی در سطح سیاست‌گذاری و قانونگذاری را ارائه کرده است.
کلیدواژه‌ها
حقوق مالی زوجین
حقوق مالی زن
نظام استقلال اموال
نظام اشتراک اموال
نفقه

موضوعات

  • ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم (۱۴۰۵ ق). لسان العرب، جلد ۷. بیروت: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع.
  • اشتهاردی، علی‌پناه (ق ۱۴۱۷). مدارک العروه، جلد ۲. تهران: دار الاسوه للطباعه و النشر.
  • امامی، اسدالله (۱۳۸۸). حقوق خانواده. تهران: انتشارات خرسندی.
  • امامی، حسن (۱۳۶۶). حقوق مدنی، جلد ۱. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
  • امامی، سیدحسن (۱۳۷۵). حقوق مدنی، چاپ هفدهم. تهران: انتشارات اسلامیه.
  • امامی، سیدحسن (۱۳۸۴). حقوق مدنی، چاپ سوم. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
  • امین، سیده نصرت (۱۳۶۱). مخزن العرفان فی علوم القرآن، چاپ اول. تهران: انتشارات نهضت زنان مسلمان.
  • بهجت، محمدتقی (۱۴۲۶ ق). جامع المسائل، جلد ۳. قم: دفتر معظم له.
  • جعفری‌لنگرودی، محمدجعفر (۱۳۷۸). مبسوط ترمینولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.
  • حائری، محمدحسنف و رحیمی، رضا (۱۳۹۴). پژوهش فقهی در رابطه مالی زوجه و زوج و روش‌های تأمین مالی زوجه در خانواده. پژوهش‌نامه فقه اجتماعی، فقه و اصول، ش ۲، 77-53.
  • حسینی‌فیروزآبادی، مرتضی (۱۳۷۴). فضائل پنج تن علیهم السلام در صحاح ششگانه اهل سنت (مترجم: محمدباقر ساعدی خراسانی)، جلد ۲. قم: انتشارات فیروزآبادی.
  • حلی، حسن‌بن‌یوسف (بی‌تا). تحریر الاحکام، جلد ۲. بی‌جا: موسسه آل البیت.
  • خلخالی، موسوی (۱۴۲۷ ق). فقه الشیعه- کتاب الاجاره. تهران: مرکز فرهنگی انتشارات منیر.
  • دیانی، عبدالرسول (۱۳۷۹). حقوق خانواده. تهران: انتشارات امید دانش.
  • راغب‌اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (۱۴۱۲ ق). مفردات ألفاظ القرآن. سوریه: دار العلم.
  • روشن، محمد، و نعیمی، زکیه (۱۳۹۵). اصلاح نظام مالی بر روابط زوجین. خانواده پژوهی، 553-529.
  • زمخشری، محمود (۱۴۰۷ ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزی، جلد ۱. بیروت: دار الکتاب العرب.
  • زین‌الدینی، فاطمه، و رضوی، سیدمحمدحسن (۱۳۹۹). بررسی الزامات ورود نظام اشتراک اموال به ساختار نظام مالی خانواده در حقوق ایران با نگاه به حقوق استان کبک/کانادا. نشریه خانواده پژوهی، شماره ۶۱، ۷-۲۴.
  • سالارزایی، امیرحمزه، و مسرور، علی‌اصغر (۱۳۹۰). استقلال و امتیاز مالی زن نسبت به شوهر در نظام حقوقی ایران. فقه و حقوق خانواده، ش ۵۴، 122-99.
  • سبحانی، جعفر (۱۳۸۵). الحدیث النبوی بین الروایه و الدرایه. قم: موسسه الامام الصادق (ع).
  • ‌سنهوری، عبدالرزاق احمد (۱۳۸۳). الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
  • سنهوری، عبدالرزاق‌احمد (۱۳۸۳). الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، جلد ۸. بیروت: دار الإحیاء التراث العربی.
  • صفایی، سیدحسین و امامی، اسدالله (۱۳۷۴). حقوق خانواده، چاپ چهارم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۶۳). تفسیر المیزان، ترجمه سید محمدباقر همدانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  • طبرسی، امین‌الاسلام (۱۴۱۵ ق). مجمع‌البیان، چاپ اول. بیروت: موسسه الاعلمی.
  • طوسی، محمدبن‌الحسن (۱۳۸۷). المبسوط فی فقه الامامیه، جلد ۴، چاپ سوم. تهران: المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.
  • طوسی، محمدبن‌الحسن (۱۳۹۰). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، جلد ۳. تهران: انتشارات دار الکتب الإسلامیه.
  • عاملی‌جبعی، زین‌الدین‌بن‌علی (۱۴۱۰ ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشی کلانتری)، جلد ۱۵. قم: کتابفروشی داوری.
  • عاملی‌جبعی، زین‌الدین‌بن‌علی (۱۴۱۳ ق). مسالک الافهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، جلد ۸. قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
  • عدل، مصطفی (۱۳۸۵). حقوق مدنی، چاپ دوم. قزوین: انتشارات طه.
  • علاسوند فریبا، و نیکوخصال، معصومه (۱۳۹۶). توسعه مستندات شرعی اجرت المثل کار خانگی زن. نشریه مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش ۷، 26-7.
  • عمید، حسن (۱۳۷۵). فرهنگ فارسی عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • فیروزآبادی، محمدبن‌یعقوب (۱۴۰۰). القاموس المحیط، جلد ۳. بیروت: دار الجلیل.
  • کاتوزیان، ناصر (۱۳۷۸). حقوق مدنی خانواده، چاپ پنجم. تهران: انتشارات بهمن برنا.
  • کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۸). وقایع حقوقی. تهران: شرکت سهامی انتشارات.
  • کاتوزیان، ناصر (۱۳۹۲). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، چاپ ۳۶. تهران: انتشارات میزان.
  • مجلسی، محمدباقر (۱۴۱۰ ق). بحار الأنوار، جلد ۴۳. بیروت: موسسه طبع و النشر.
  • مجلسی، محمدتقی (بلا تاریخ). بحار الانوار، جلد ۱۰۰. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
  • محسن، طباطبایی‌حکیم (۱۴۱۶). مستمسک العروه الوثقی، جلد ۲. قم: موسسه دار التفسیر.
  • محقق‌ داماد، مریم‌السادات (۱۳۹۹). نقدی حقوقی بر ماهیت کنونی جهیزیه در ایران. فقه و حقوق خانواده، ش ۷۳، 127-105.
  • محمدی، عباس (بی‌تا). رژیم مالی خانواده در ایران و فرانسه، شماره ۲۴. مجله کتاب زنان.
  • مکارم‌شیرازی، ناصر (۱۳۸۱). تفسیر نمونه، چاپ چهل و سوم. تهران: دار الکتاب الاسلامیه.
  • نجفی، محمدحسن (1۳۶۲). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد ۲۶، چاپ هفتم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  • نیک­پی، امیر، و پویا، رضوان (۱۳۹۱). جامعه‌شناسی تحول خانواده در ایران (بررسی ابعاد حقوقی لایحه حمایت از خانواده). جامعه‌شناسی تاریخی، ش ۱، 170-131.
  • Kohnen ,. Patton Michae , Cincinnati Stegman (2012)- Matrimonial Property Regimes in a ross-Border Context: Who Owns What (And When?). Libson: Portugal NYSBA Internationa.