مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

فسخ نکاح و آثار آن بر حیات اجتماعی زنان با عنایت به نگاه مذاهب خمسه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
امید نوروزی 1
فرشته ابراهیم آبادی 2
محمد جواد جاوید 3
طاهره فرمنش 4
1 عضو هیئت علمی دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد واحد شهریار، تهران، ایران
2 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
3 استاد تمام دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، تهران، ایران
4 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران
10.22095/jwss.2024.425901.3355
چکیده
در مذاهب خمسه فسخ نکاح به موجب عیوب معین، یکی از حقوق تعریف شده برای تفریق میان زوجین است. این موضوع به جهت ویژگی­های خود بر حیات اجتماعی زنان تأثیراتی دارد که در میان نظرات فقهای مذاهب به صورت مجزا مورد بررسی قرار نگرفته است. مقاله حاضر با استفاده از روش تحلیلی- توصیفی نشان می­دهد که حق فسخ به واسطه برخی عیوب و توسعه حق فسخ به واسطه بیماری‌هایی نوین دارای مناط عقلی است. قاعده عسر و حرج و قواعد عام لاضرر و استصحاب، حق فسخ نکاح بعد از عقد را هموار می­کند. فرضیه آن است که این رویه می­تواند منجر به رسمیت شناختن حیات اجتماعی مستقل تری برای زنان براساس قانون مدنی گردد. در یک فرضیه رقیب ممکن است به دنبال این تفسیر، حق فسخ نکاح به صورت چشمگیری کاهش یابد و زمینه تأثیر آن بر نقش اجتماعی زنان در جامعه کمرنگ­تر گردد.
کلیدواژه‌ها
نکاح
فسخ
عیب
حیات اجتماعی
زنان. ازدواج
خانواده
فقه

موضوعات

  • ابن حزم، أبومحمدعلی بن أحمد (1414ق). المحلی، تحقیق: أحمدمحمد شاکر، جلد 10، قاهره: دارالتراث القاهرة.
  • ابن حنبل، احمد بن محمد(1419ق). مسند، جلد 3، بیروت: مؤسسة الرسالة.
  • ابن نجیم، زین الدین بـن إبـراهیم (1418ق). البحرالرائق شرح کنزالدقائق، جلد 4، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  • ابن عابدین، محمدأمین بن عمر (1423ق). ردالمحتارعلى الدرالمختار (حاشیةابن عابدین)، المحقق: عادل أحمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت: عالم الکتبسنة.
  • ابن قدامة، موفق الدین عبدالله بن أحمد (1412ق). المغنی، تحقیق: عبدالله بن عبدالمحسن الترکـی و عبدالفتاح محمدالحلو، جلد 7 و 10، قاهره: هجـر للطباعةو النشرو التوزیع القاهرة.
  • ابن منظور، محمدابن مکرم (1408ق). لسان العرب، جلد 1، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  • ابن همام، محمد بن عبدالواحد (1414ق). شرح فتح القدیر على الهدایة شرح بدایة المبتدی، جلد 4، بیروت: دار الفکر.
  • اراکی، محمدعلی (1419ق)، کتاب النکاح، قم: نورنگار.
  • انصاری، مسعود و طاهری محمدعلی، (1386). دانشنامه حقوق خصوصی، تهران: انتشارات مهارت.
  • بخـاری، محمد بن إسـماعیل (1418ق). صحیح البخاری، تحقیق: محمد علی القطب ـ هشام البخاری، بیروت: المکتبة العصریة.
  • بغدادی، القاضی أبو محمد عبد الوهـاب (1420ق). الإشراف علی نکت مسأل الخلاف، خرج أحادیثه: الحبیب بـنطاهر، جلد 7،بیروت: دار ابن حزم.
  • بیهقی، أبو بکر أحمد بن الحسین (1413ق). السنن الکبری، جلد 2، بیروت: دار المعرفة.
  • بهوتی، منصوربن یونس (1418ق). کشاف القناع عن متن الإقناع، بیروت: دارالکتب الاسلامیه.
  • پوراسماعیلی، علیرضا (1390). «توسعه یاتضییق عیوب موجب فسخ نکاح»، مجله حقوق اسلامی، 8(31). 188-157.
  • حائری، سید کاظم (1384). «عیوب موجب فسخ نکاح»، مجله فقه اهل بیت، 11(41).51-3.
  • حاتمی، صدیقه و داورزنی حسین (1392). «راه‌های اثبات عنن و بررسی فقهی و حقوق آن»، مجله فقه پزشکی، 5(17)، 1331. https://doi.org/10.22037/mfj.v5i17.6291.

 

  • حرعاملی، محمد بن حسن (1387). وسائل الشیعة، جلد 14، قم: آل بیت (ع).
  • حصنی، تقی الدین محمد (1994م). کفایـةالأخیار فی حل غایة الاختصار، تحقیق: محمد بکر إسـماعیل، جلد 2، قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة.
  • حطاب، أبوعبداالله محمد بن عبدالرحمن المعـروف بالحطـاب (1416ق). مواهب الجلیل لشرح مختصرخلیل، ضبط هوخرج آیاته وأحادیثـه: زکریـاعمیـرات، جلد 5، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  • دسوقی، شمس الدین الشیخ محمد عرفه و ابو البرکات سیدی احمد الدردیر (بی تا)، حاشیه الدسوقی علی الشرح الکبری، جلد 2، قم: دار الحیاء الکتب العربیه.
  • دهخدا، علی اکبر (1399). لغت­نامه دهخدات، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • دیانی، عبدالرسول (1386). «مقایسه مقررات مربوط به خیار عیب در فقه، قانون مدنی، حقوق اروپایی وحقوق فرانسه»، حقوق خصوصی، 37(2). 154-127. .doi: 20.1001.1.25885618.1386.37.3.3.7
  • ذهبی، شمس الدین محمد بن أحمد عثمان (1413ق). سیرأعلام النبلاء، تحقیق: شعیب الأرنـؤوط، جلد 17، بیروت: مؤسسة الرسالة.
  • سیوطی، جلال الدین عبد الرحمن (1413ق). الأشـباه والنظائر، بیروت: دارالکتب العلمیـة.
  • شربینی، شمس الدین محمد بن الخطیب (1997م). مغنی المحتاج الی معرفه معانی الفاظ المنهاج(کتاب النکاح)، جلد 2، بیروت: دارالمعرفه.
  • شوکانی، محمد بن علی (1405ق). الـسیل الجـرارالمتدفق علی حدائق الأزهار، تحقیـق: محمود إبراهیم زایـد، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • شهیدی (1390). حقوق مدنی (سقوط تعهدات)، جلد 5، تهران: انتشارات مجد.
  • شهید ثانی، زین الدین بن علی(1416ق). مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام، جلد 8، قم: موسسه معارف الاسلامیه.
  • شیرازی، أبوإسحاق إبراهیم بن علی بن یوسف الفیـروزآبـادی (1405م). المهذب، جلد 2، بیروت: المکتـب الإسلامی.
  • طباطبایی، محمدحسین (1353). قرآن در اسلام، قم: دارالکتب الاسلامیه.
  • طوسی، محمد بن حسن (1364). تهذیب الاحکام فی شرح المقنعه للشیخ المفید، جلد 7، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  • طوسی، محمد بن حسن (1414ق). الخلاف، جلد 4، قم: موسسه نشر اسلامی.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف (1385)، تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، قم: موسسه آل البیت (ع).
  • فیض کاشانی، محمد بن مرتضی (1392)، مفاتیح الشرا ئع، جلد 9، قم: دار التفسیر.
  • کاسانی، علاءالدین أبوبکرمسعودبن أحمد (1417ق). بدائع الصنائع فی ترتیـب الـشرائع، جلد 2 و 3، بیروت: دارالفکر.
  • کشناوی، أبو بکر بن حسن الکشناوی (1416ق). أسـهل المـدارک شـرح إرشـاد السالک، ضبطه وصححه: محمد عبـد الـسلام شـاهین، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • کلینی، محمد بن یعقوب (1388). فروع کافی، گروه مترجمان زیر نظر محمد حسین رحیمیان، جلد 5، قم: انتشارات قدس.
  • مالک، الإمام أبو عبد االله مالک بن أنس (1413ق). الموطـأ، تحقیق: بشار عواد معروف ـ محمـود محمـد خلیـل، جلد 6، بیروت: مؤسسة الرسالة.
  • محقق حلی، جعفر بن حسن (1385). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد 2، قم: موسسه معارف اسلامی.
  • مرداوی، علاءالدین أبوالحسن (1377). الإنصاف، تحقیق: محمد حامد الفقی، جلد 8، بیروت: دار أحیاء التراث العربی.
  • معین، محمد (1380). فرهنگ فارسی معین، تهران: انتشارات معین.
  • معلوف، لویس (1387). «المنجد فی اللغه»، قم: انتشارات قدس.
  • موسوی بجنوردی، سید محمد(1381). مجموعه مقالات فقهی- حقوقی اجتماعی، تهران: پژوهشکده امام خمینی (ره).
  • مهرپور، حسین (1378).«بررسی فقهی حقوقی وضعیت متفاوت زن و مرد نسبت به فسخ نکاح و دیدگاه امام خمینی (ره)»، نامه مفید، ش 20.
  • نجفی، محمدحسن (1401ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلد 30، بیروت، دارالحیاء التراث العربی.
  • یزدی، محمد علی (1384). «عیوب موجب فسخ نکاح»، مجله فقه اهل بیت، ش 41، 50-3.