مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

تبیین جایگاه جنسیت در تربیت از منظر هستی‌شناسی پست‌مدرنیستی و نقد آن از دیدگاه اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مریم بناهان 1
معصومه ترتیفی زاده 2
علی ستاری 3
1 استادیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهراء س، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد تاریخ و فلسفه آموزش‌وپرورش، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهراء س، تهران، ایران
3 استادیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهراء س، تهران، ایران
10.22095/jwss.2024.394470.3223
چکیده
هدف از پژوهش حاضر تبیین جایگاه جنسیت در تعلیم و تربیت پست‌مدرن با ابتنای بر مبنای هستی‌شناسی و نقد آن از منظر هستی‌شناسی اسلامی است. این پژوهش با روش تبیینی – تحلیلی و انتقادی انجام شده است. نتایج پژوهش نشان داد که نگرش پست‌مدرنیستی منجر به انکار جنسیت، تفاوت‌های تکوینی جنسیتی و نقش‌های جنسیتی می‌شود. مخالفت پست‌مدرنیسم با تفاوت‌های دوگانه‌ی جنسیتی به تکثر جنسیتی به معنی بی‌شماری هویت جنسیتی، می‌رسد، اما در مقام ارائه‌ی مبانی و تعلیم و تربیت جنسیتی نوعی همسانی را بر می­گزیند. در حالی که دیدگاه اسلام مبنی بر پذیرش واقعیت جنسیت و تفاوت‌های تکوینی جنسیت است. اسلام در حیطه هستی شناختی، قطعیت تشابه زنان و مردان را در ابعادی، مشخص می‌کند و در عین حال عدالت جنسیتی در اسلام توجه به تفاوت‌ها در سه حیطه‌ی استعدادها، احکام و نقش‌های زن و مرد را مورد تأکید قرار می‌دهد. از منظر اسلامی، تعلیم و تربیت پست‌مدرنیسم با در نظر نگرفتن تفاوت‌های جنسیتی، علاوه بر ایجاد خلل در شکل‌گیری هویت یکپارچه انسانی از منظر فردی، خانوادگی و اجتماعی، زمینه بروز مشکلات اخلاقی را هم فراهم می‌کند.
کلیدواژه‌ها
اسلام
تعلیم و تربیت
پست‌مدرنیسم
جنسیت
هستی‌شناسی جنسیت

موضوعات

  • قرآن کریم
  • امام علی (ع) (1387). نهج‌البلاغه، ترجمه‌ی شهیدی، تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
  • ابن شهرآشوب (1376). مناقب آل ابی‌طالب علیهم‌السلام، جلد 3، نشر المکتبه الحیدریه.
  • بانکی پور فرد، امیرحسین (1393). نقش و رسالت زن: جایگاه و مسائل زنان در فرهنگ اسلام و تجدد (گزیده ی بیانات حضرت آیت الله العظمی خامنه ای)، نشر انقلاب اسلامی.
  • برنز، اریک (1381). میشل فوکو، ترجمه‌ی بابک احمدی، تهران: نشر ماهی.
  • بهشتی، محمد.( 1387). آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  • پاینده، ابوالقاسم (1382). نهج الفصاحه (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول (ص))، تهران: دنیای دانش.
  • جوادى آملى، عبدالله (1388). زن در آئینه جلال و جمال الهی، تهران: نشر فرهنگى رجاء.
  • دریدا، ژاک (1397). تنگناها: مردن چشم به راه بودن در «کرانه‌های راستی و درستی و حقیقت»، ترجمه‌ی رؤیا منجم، تهران: انتشارات تمدن علمی.
  • دریفوس، هیوبرت، و رابینو، پل (1379). میشل فوکو: فراسوی ساختارگرایی و هرمنیوتیک، ترجمۀ حسین بشیریه، تهران: نشر نی.
  • دلیر، محسن (1387). تغییر جنسیت آری یا نه؟ قم: آثار امین.
  • دورانت، ویلیام (1337). تاریخ تمدن، ترجمه‌ی احمد آرام و دیگران، انتشارات اقبال، جلد 1 و 2.
  • دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه، جلد 4، تهران: نشر دانشگاه تهران.
  • رابینسون، دیو (1394). نیچه و پست‌مدرنیسم، ترجمه‌ی محمود مقدس، انتشارات مهرگان خرد.
  • زرشناس، شهریار (1393). آغاز یک پایان، تهران: خبرگزاری تسنیم.
  • زیبایی نژاد. محمدرضا (1388). هویت و نقش‌های جنسیتی،تهران: انتشارات مرکز امور زنان و خانواده‌ی ریاست جمهوری.
  • ساروخانی، باقر، و رفعت جاه، مریم (1383). عوامل جامعه شناختی موثر در باز تعریف هویت اجتماعی زنان، مجله‌ی جامعه‌شناسی ایران، 5(2)، 160-133.
  • سیم، استوارت (1395). لیوتار و نا انسان، ترجمه‌ی محسن محمودی،تهران: انتشارات مهرگان خرد.
  • ضیمران، محمد (1385). اندیشه‌های فلسفی در پایان هزاره دوم، تهران: هرمس.
  • علمی سولا، محمدکاظم، شاهرودی، سید مرتضی و ساقی، اکرم(1401). اثبات جنسیت پذیری نفس بر اساس مبانی حکمت صدرایی، قبسات، 27(106)، 23-6.
  • علی­محمدی، حسین (1398). «اصل واقعیت» و جایگاه معرفت‌شناختی آن در اندیشه آیت‌الله جوادی آملی، حکمت اسرا، 11(33)، 28-5.
  • عبودیت، عبدالرسول (1378). هستی‌شناسی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  • غلامی، علی (1398). هویت و نقش های جنسیتی زن در اسلام، قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی.
  • کاردان، علی‌محمد (1396). سیر آراء تربیتی در غرب، تهران: سمت.
  • گرت، استفانی (1380). جامعه‌شناسی جنسیت، ترجمه‌ی کتایون بقایی، تهران: نشر دیگر.
  • گیدنز، آنتونی (1383). جامعه‌شناسی، ترجمه‌ی منوچهر صبوری، تهران، نشر نی.
  • لاهوتیان، حسن، و سروش، جمال (1399)، واقعیت از نگاه محمدباقر صدر و ملاصدرا، پژوهش‌های فلسفی کلامی، 22(2). 118-97.doi: 22091/jptr.2020.5431.2303
  • مجلسی، محمدباقر (1403). بحار الانوار، بیروت: انتشارات دارالاحیاء تراث العربی.
  • مطهری، مرتضی (1385الف). عدل الهی، تهران: صدرا.
  • مطهری، مرتضی (۱۳۸5ب). نظام حقوق زن در اسلام، تهران: نشر صدرا.
  • میلز، سارا (1393). گفتمان، ترجمه‌ی مؤسسه‌ی خط ممتد اندیشه به سرپرستی نرگس حسنی، انتشارات نشانه.
  • نوذری، حسینعلی (1380). پست‌مدرنیته و پست‌مدرنیسم: تعاریف، نظریه‌ها و کاربست‌ها. تهران: نقش‌جهان.
  • نوری، حسین بن محمدتقی (1366). مستدرک الوسائل، ج 13، قم: موسسه آل‌البیت(ع)، الاحیاآ التراث.
  • واتکینز، سوزان آلیس، روئدا، ماریسا و رودریگر، مارتا(1380). قدم اول فمینیسم، ترجمه‌ی زیبا جلالی آئینی، تهران: نشر و پژوهش شیرازه.
  • وارد، گلن (1387). پست‌مدرنیسم، ترجمه‌ی قادر فخر رنجبری و ابوذر کرمی، تهران: نشر ماهی.
  • هیکس، استیون، و رونالد ،کریگ (1391)، تبیین پست‌مدرنیسم: شک گرایی و سوسیالیسم از روسو تا فوکو، ترجمه‌ی حسن‌پور سفیر، تهران: ققنوس.
  • Angelique, H. L.& Culley, M. R. (2003). Feminism Found: An Examination of Gender Consciousness in Community Psychology, JOURNAL OF COMMUNITY PSYCHOLOGY, Vol. 31, No. 3, 189–209. org/10.1002/jcop.10050
  • Baldil, O. (2016), Identity Formation in Postmodern Consumption Cultures: An Example of Rocker Subcultures, International Journal of Media Culture and Literature Year 2 Number 3- 81-102.
  • Banerjee D. & Rao TSS.(2022). Comprehensive Sex Education—Why Should We Care? Journal of Psychosexual Health.;4(2):73-75. doi:10.1177/26318318221092076
  • Bauman, Z. (2015). “Borders of Thought”, https://www.youtube.com/
  • Bigelow, M. A (1924), Sex education, Macmillan.
  • Butler, J. (1990), Gender Trouble: feminism and the subversion of Identity. NewYork: Routledge.
  • Chodorow, N. (1995). “Family Structure and Feminine Personality”, in Feminism and Philosophy, N. Tuana, & R. Tong (eds.), Boulder, CO: Westview.
  • _Flax, J. (1987). Postmodernism and Gender Relations in Feminist Theory. Signs, 12(4), 621–643. http://www.jstor.org/stable/3174206
  • Foucault, M. (1998) The History of Sexuality Volume 1: The Will to Knowledge (Translated by Robert Hurley, Random House 1978) Penguin: London.
  • Frost, N. & Elichaof, F. (2014). Feminist postmodernism, poststructuralism, and critical theory,in book: Feminist research practice: A primer, 2, 14-42.
  • doi: 4135/9781071909911.n3
  • Giroux, H. A. (1991). Postmodernism, Feminism, and Cultural Politics:
  • Redrawing Educational Boundaries, State University of New York Press.
  • Hare-Mustin, R. T. & Marecek, J. (1988). The Meaning of Difference: Gender Theory, Postmodernism, and psychology, American Psychological Association, Vol. 43, No. 6, 455-464. /doi.org/10.1037/0003-066X.43.6.455
  • King, A. (2004). The Prisoner of Gender: Foucault and the Disciplining of the Female Body. Journal of International Women's Studies, 5(2), 29-39. Available at: https://vc.bridgew.edu/jiws/vol5/iss2/4
  • Li, M. (2023). The Idea of Postmodern Feminism: An Attempt at Postmodern Feminismto Face a Dilemma, Proceedings of the 4th International Conference on Educational Innovation and Philosophical Inquiries.doi: 10.54254/2753-7064/7/20230825
  • J.F, (1989) The Postmodern Condition: A Report on Knowledge, Manchester university press.
  • Raphael, A. (2013 ). Postmodernist Perspective of Development and its Applications on Contemporary Trends of Development in Africa: a review of the conjectures. https://doi.org/10.9790/0837-1730611
  • Sullivan, A. & Todd, S.(2023) Sex and Gender A Contemporary Reader, Routledge
  • Usher, R. & Edwards, R. (2003). Postmodernism and Education, Routledge, London and New York. https://doi.org/10.4324/9780203425206
  • Williams, F. (2002). Postmodernism, feminism and the question of dif erence. In Social theory, social changeandsocial work (pp. 61-76): Routledge.