مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

مطالعه جامعه شناختی تعیین کننده های اقتصادی – اجتماعی رفتار باروری زنان تبریزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدباقر علیزاده اقدم 1
توکل آقایاری هیر 2
سعید سلطانی بهرام 3
نسرین انصاری اوزی 4
1 استاد گروه علوم اجتماعی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، تبریز، ایران
3 استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران (نویسنده‌ مسئول)
4 کارشناس ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران(
10.22095/jwss.2024.413300.3304
چکیده
رفتار باروری در جامعه به عنوان یکی از عوامل اصلی جمعیّتی، تحت تأثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است به گونه‌ای که تحوّل و دگرگونی در هر کدام از این عوامل، بر تغییرات باروری تأثیر مستقیم و غیر مستقیمی خواهد گذاشت. در این پژوهش رفتار باروری در ارتباط با متغیرهای فردگرایی، استقلال زنان، میزان ارزش فرزندان، اشتغال زنان و میزان درآمد خانواده به روش پیمایشی مورد بررسی قرار گرفته است. جامعه آماری پژوهش حاضر زنان متأهل 15-49 ساله شهر تبریز هستند که بر اساس سرشماری سال 1395، تعداد آنها حدود 338220 نفر اعلام شده و 498 نفر از آنان با استفاده از فرمول کوکران برآورد شده است. شیوه نمونه گیری به روش نمونه گیری خوشه‌ای چند مرحله‌ای بوده است. برای سنجش متغیر‌ها، جمع آوری داده ها و بررسی فرضیه‌ها، از پرسش نامه استفاده شده و گویه های آن بر اساس بنیان های نظری و تعاریف مفهومی، تدوین شده است. نتایج یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد بین متغیرهای اشتغال زنان، میزان فردگرایی زنان و نگرش به ارزش فرزند با رفتار باروری زنان رابطه معناداری وجود دارد. در حالیکه بین متغیرهای استقلال زنان و میزان درآمد با رفتار باروری زنان رابطه معنارداری مشاهده نگردید.
کلیدواژه‌ها
رفتار باروری
فردگرایی
استقلال زنان
اشتغال زنان
موضوعات
  • آزموده، الهام، براتی­فر، سعیده، بهنام، هانیه و آرادمهر، مریم (1394). ارتباط ترجیح جنسی، فاصله موالید و ترکیب فرزندان بر رفتار باروری، مجله دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، 3(3): 8-15.
  • آشفته تهرانی، امیر (1372). جامعه‌شناسی و آینده‌نگری جمعیت ایران، اصفهان، جهاد دانشگاهی دانشگاه اصفهان.
  • بالاخانی، قادر و ملکی، امیر (1396). بررسی ظهور فردگرایی در عرصه‌ی خانواده (مطالعه‌ی موردی شهروندان تهرانی)، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 20(77): 7- 34.
  • چمنی، سولماز، مشفق، محمود و شکربیگی، عالیه (1395). مطالعه تعیین‌کننده جامعه‌شناختی فرزندآوری (مورد کاوی: زنان متأهل شهر تهران)، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 5(20): 137-165.
  • چمنی، سولماز، مشفق، محمود و شکربیگی، عالیه (1395). مطالعه­ی چالش­های فرزندآوری در شهر تهران با تأکید بر روش ترکیبی، دو فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات جنسیت و خانواده، 3(1): 9-36.
  • حاجی­زاده بنده قرا، فهیمه، جان نثاری، شراره، ازگلی، گیتی و نصیری، ملیحه (1395). تأثیر مثبت توانمندی زنان بر فرزندآوری: تعداد فرزندان بیشتر در زنان شاغل، مجله زنان، مامایی و نازایی ایران، 19(37): 51-61.
  • حلم سرشت، پریوش و دل پیشه، اسماعیل (1384). جمعیت و تنظیم خانواده، چاپ بیست و سوم، تهران، انتشارات مهر.
  • دراهکی، احمد (1394). عوامل تعیین­کننده باروری ایدئال زنان: مطالعه باروری ایدئال زنان 15 تا 49 ساله دارای همسر شهر نسیم شهر در سال 1393، مجله علوم پزشکی رازی، 22(141): 59-69.
  • راد، فیروز و ثوابی، حمیده (1394). بررسی گرایش به باروری و عوامل اجتماعی مرتبط با آن (مطالعه موردی زنان متأهل 15- 50 ساله ساکن شهر تبریز)، مطالعات زن و خانواده، 3(1): 127-155.
  • رجبی، ماهرخ و هاشمی­نیا، فاطمه (1392). ارزش کودکان و رفتار باروری در شهر شیراز، فصلنامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 5(18): 23-42.
  • رزاقی نصرآباد، حبیبه بی­بی و سرایی، حسن (1393). تحلیل کوهورتی (نسلی) نگرش زنان درباره ارزش فرزندان در استان سمنان، زن در توسعه و سیاست، 12(2): 229-250.
  • رضوی­زاده، ندا، غفاریان، الهه و اخلاقی، آمنه (1394). زمینه­های کم فرزندطلبی و تأخیر در فرزندآوری (موردمطالعه: زنان مشهد)، راهبرد فرهنگ، 8(31)، 73-98.
  • زاهدی، محمدجواد؛ نایبی، هوشنگ؛ دانش، پروانه؛ نازک تبار، حسین (1392). تبیین جامعه­شناختی تأثیر فرآیند نوسازی در ساختار خانواده (مقایسه نقاط شهری و روستایی در استان مازندران)، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 16(61): 97-148.
  • سرمد، زهره، بازرگان، عباس و حجازی، الهه (1388). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، تهران، نشر آگاه.
  • سعیدی مدنی، سید محسن، کریمی، حامد، جلیلیان، اردشیر و آرمند، محمدعلی (1395). تعیین‌کننده­های رفتار باروری زنان گروه­های مذهبی شیعه و اهل سنت، فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده، 11(36): 71-97.
  • شایان مهر، علیرضا (1377). دائره‌المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران، انتشارات کیهان.
  • صادقی، حنانه سادات و سرایی، حسن (1395). عوامل مؤثر بر گرایش به فرزندآوری زنان شهر تهران، برنامه­ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 7(27): 1-32.
  • صادقی، رسول (1395). تحلیل بسترهای اجتماعی فرهنگی کاهش باروری در ایران، راهبرد اجتماعی فرهنگی، 5(20): 217-246.
  • عباسی شوازی، محمد جلال، چاوشی، میمنت حسین، دونالد، پیتر مک و دلاور، بهرام (1383). تحولات باروری در ایران، شواهدی از چهار استان منتخب، تهران: معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
  • عباسی‌شوازی، محمد جلال و خانی، سعید (1393). ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعه موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج، نامه انجمن جمعیت­شناسی ایران، 9(17): 37-76.
  • عباسی‌شوازی، محمد جلال و خواجه‌صالحی، زهره (1392). سنجش تأثیر استقلال، مشارکت اجتماعی و تحصیلات زنان بر تمایل به فرزندآوری (مطالعه موردی شهر سیرجان)، زن در توسعه و سیاست، 11(1): 45-64.
  • عباسی‌شوازی، محمدجلال و حسینی، حاتم (1386). قومیت و باروری: آزمون فرضیه­های رقیب برای تبیین تفاوت­های قومی باروری در شهرستان ارومیه، فصلنامه انجمن علوم اجتماعی، شماره 4: 5-41.
  • عسکری ندوشن، عباس، حسینی، حاتم و کریمی، حامد (1394). بررسی تطبیقی عوامل تعیین‌کننده‌‌ی ایدئال‌های باروری زنان کرد شاغل و غیرشاغل شهر سنندج، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 17(67): 45-83.
  • غفاری نسب، اسفندیار، مساوات، سید ابراهیم و قاسمی نژاد، محمد علی (1395). مطالعه شرایط زندگی مرتبط با باروری زنان در ایران (بر اساس تحلیل ثانویه‌ی سرشماری 1390)، فصلنامۀ پرستاری گروه‌های آسیب‌پذیر، 3(8)، 59-75.
  • قدرتی، حسین، یاراحمدی، علی، مختاری، مریم و افراسیابی، حسین (1390). تحلیل سرمایه­ی اجتماعی و باروری زنان در مناطق شهری سبزوار، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 2(4): 79-94.
  • گیلیس، مالکوم، دوایت اچ. پرکینز، رومر، مایکل و اسنودگراس، دانلد آر (1385). اقتصاد توسعه، ترجمه غلامرضا آزاد ارمکی، نشر نی.
  • لوکاس، دیوید و میر، پاول (1384). درآمدی بر مطالعات جمعیتی، ترجمه‌ی حسین محمودیان، تهران، دانشگاه تهران.
  • محمودی، محمد جواد، احراری، مهدی و نیکونسبتی، علی (1394). اقتصاد و نظریه‌ها، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 18(69): 213-245.
  • محمودیان، حسین (1383). سن ازدواج در حال افزایش: بررسی عوامل پشتیبان، نامه علوم اجتماعی، شماره 24: 27-53.
  • موسوی، سیده فاطمه و قافله باشی، مهدیه سادات (1392). بررسی جایگاه و نگرش به فرزندآوری در خانواده‌های جوان شهر قزوین، مطالعات زن و خانواده، 1(2)، 111-134.
  • وحیدنیا، کاظم (1395). بررسی جامعه­شناختی عوامل مؤثر بر نگرش به باروری و تنظیم خانواده (موردمطالعه: کارکنان راهنمایی و رانندگی شهر اهواز)، فصلنامه دانش انتظامی خوزستان، 3(17)، 99-144.
  • ویکس، جان (1385). جمعیت، مقدمه‌ای بر مفاهیم و موضاعات، ترجمه‌ی الهه میرزایی، تهران‌، مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.

 

  • Abasi-Shavazi, M.J., McDonald, P. & Hoseini-Chavoshi, M. (2009). The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction. London, Springer Publication.
  • Al- Kandari, Y.Y. (2007). Fertility and its relationship with sociocultural factors in Kuwaiti society, Eastern Mediterranean health journal, 13(6), 1364–1371. https://doi.org/10.26719/2007.13.6.1364
  • Hindin, M. (2000). Women’s autonomy, women’s status and fertility-related behavior in Zimbabwe, Population Research and Policy Review, 19(3): 255–282.
  • Khraif, R. M., Abdul Salam, A., Al-Mutairi, A., Elsegaey, I. & Al Jumaah, A. (2017). Education’s impact on fertility: The case of King Saud University Women, Riyadh, Middle East Fertility Society Journal, 22(2): 125-131.https://doi.org/10.1016/j.mefs.2016.12.002
  • Bacci, M. L. (2013). Low Fertility in Historical Perspective. Population and Development Review, 38, 72–82. http://www.jstor.org/stable/23655287
  • Retherford, R. D. & Palmore, J. A. (1983). Diffusion Processes Affecting Fertility Regulation, in: Rodolfo, A. Bulatao, and Ronald D. Lee (eds.), Determinants of Fertility in Developing Countries, vol 2. New York, Academic Press: 295–339.
  • Riyami, A., Afifi, M. & Mabry, R. M. (2004). Women’s autonomy, education and employment in Oman and their influence on contraceptive use, Reproductive Health Matters, 12 (23): 144-154.
  • Skirbekk, V. (2008). Fertility trends by social status, Demographic Research, 18 (5): 145-180.
  • Wehner, C. & Abrahamson, P. (2004). Individualization of Family lifeand Family Discourses. ESPAnet Conference, Oxford, septembr: 550-5570.
مطالعات راهبردی زنان
دوره 26، شماره 102
زمستان 1402
صفحه 179-204