مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

واکاوی مفهوم پوشش و حجاب از منظر نوجوانان کم حجاب شهر کاشان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن نیازی 1
سیدحسین سیادتیان 2
مهدیه کاظمیان 3
1 استاد گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه کاشان،کاشان، ایران
2 دکتری روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه اصفهان، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
10.22095/jwss.2024.402464.3260
چکیده
دوره نوجوانی به عنوان یکی از دوره­های مهم زندگی انسان شناخته می­شود و شور و اشتیاق نوجوانی به همراه تحولات هویتی و اجتماعی، این دوران را به یک دوره خاص و منحصر به فرد تبدیل می­سازد. از آنجا که دختران نوجوان در این دوره تلاش دارند تا افکار و رفتار همسو با سایر همسالان خود داشته باشند؛ ممکن است در مقوله پوشش و حجاب یا پذیرش نوع خاصی از حجاب مورد تردید واقع شوند. بر این اساس هدف پژوهش حاضر واکاوی کیفی مفهوم پوشش و حجاب از منظر نوجوانان کم حجاب شهر کاشان است. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه نوجوانان دختر کم حجاب در یکی از مراکز آموزش زبان­های خارجی شهرکاشان است که مشارکت­کنندگان در پژوهش به شیوه هدفمند از میان آنها انتخاب شدند و بعد از مصاحبه با 11 نفر داده­های حاصل از پژوهش به اشباع نظری رسید. داده­ها با استفاده از مصاحبه­ نیمه­ساختاریافته جمع­آوری گردید و در نهایت با روش 7 مرحله­ای کلایزی تجزیه و تحلیل شد. نتایج حاکی از پژوهش با ۴ مضمون اصلی و ۱۲ مضمون فرعی  شامل: زمینه­های اجتماعی (هنجارهای اجتماعی، انطباق با عرف جامعه و مد، بستر محیط و جغرافیای محل زندگی، قضاوت اجتماعی، امنیت اجتماعی و دلالت دینی)، زمینه­های فردی (احساس راحتی، اختیاری بودن پوشش، اصالت زیبایی)، زمینه­های خانوادگی (الگوگیری و پیروی از خانواده، اقناع و نرمش خانواده)، الگوهای رسانه‌­ای (فضای مجازی) به دست آمد. با عنایت به نتایج به دست آمده به نظر می­رسد یکی از مهم‌ترین رسالت­های مراکز فرهنگی و سیاست­گذار در امر پوشش و حجاب تبیین هر چه بهتر این پدیده برای نسل نوجوان جامعه است.
کلیدواژه‌ها
نوجوانان
کم حجاب
تجربه زیسته
پدیدار شناسی

موضوعات

  • آزاد ارمکی،تقی، ساعی شریفی، محمدحسین، و ایثاری، مریم (۱۳۹۱). تبارشناسی پوشش زنان؛ در ایران دهه‌های ۷۰ و ۸۰. مطالعات سبک زندگی، 1(2).
  • احمدی، حبیب، روحانی، علی، و زهری، محسن (۱۳۸۸). تبیین واقعیت اجتماعی حجاب از منظرگاه فمینیستی و آرای اندیشمندان اسلامی. بانوان شیعه، 6(20).
  • احمدی، محمد و کلدی، علیرضا (1391).بررسی احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر سنندج و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن. زن و جامعه، 3(4).
  • اینگلهارت، رونالد (1373). تحول فرهنگی در جامعه پیشرفته صنعتی. ترجمه مریم وتر، تهران: کویر.
  • پاشا امیری، مسعود (۱۳۹۵). پژوهشی کیفی در باب دلالت­های معنایی حجاب در میان دختران جوان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته پژوهش علوم اجتماعی.
  • پروری، پیمان، و محمدیان محمود (1400). فهم تجربه‌ی زیسته‌ی زنان از رفتار متکبرانه در مصرف برندها و کالاهای لوکس. مطالعات راهبردی زنان،23(92).
  • تاجبخش، غلامرضا(۱۴۰۰).واکاوی جامعه‌شناختی پوشش دانشجویان». دین و سیاست فرهنگی، (1).
  • حداد عادل،غلامعلی (۱۳۸6).فرهنگی برهنگی، برهنگی فرهنگی. تهران: انتشارات اسلامی.
  • حقیقی، مژگان (۱۳۹۶).حجاب و عاملیت ابژه‌ها: مراجعه زنان و ابژه‌های پوشش بعد از انقلاب اسلامی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی گرایش مطالعات فرهنگی.
  • حمیدی، نفیسه، و فرجی، مهدی (۱۳۸۶). سبک زندگی و پوشش زنان در تهران. تحقیقات فرهنگی، 1(1).
  • خدادادی سنگده، جواد، احمدی، خدابخش، خانزاده، مصطفی ،آموستی، فروغ، انویی، آهو، و حقانی، مجتبی (1395).تأثیر عملکرد خانواده در پیش‌بینی حجاب زنان. فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 11(36).
  • دیلینی، تیم (1390). نظریه‌های کلاسیک جامعه‌شناسی.ترجمه بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی، تهران: نشر نی.
  • رجالی،مهری (1391). نگرش دانشجویان دختر دانشکده بهداشت علوم پزشکی اصفهان نسبت به حجاب و پوشش زنان و برخی عوامل مؤثر بر آن تحقیقات نظام سلامت، 8(3).
  • رستگار خالد، امیر، نقی­پور ایوکی، سحر، و محمدی، میثم (1391). کنش‌های اجتماعی زنان و دختران نسبت به حجاب و رابطه آن با مصرف اینترنت و ماهواره. مطالعات راهبردی زنان، (56).
  • زنجانی، حبیب‌الله، و احسانی، مریم (1391). رویکرد جوانان نسبت به حجاب (مورد مطالعه: مناطق دو و هجده شهر تهران). مطالعات جامعه‌شناختی ایران،2(6).
  • شهابی، محمود، علینقیان، شیوا و جواهری، فاطمه (1392)، نظریه‌پردازی مبنایی دلالت‌های فرهنگی تنوع پوشش­های زنانه در شهر تهران. مطالعات اجتماعی ایران، 7(4).
  • صدیق اورعی، غلامرضا، غنی­زاده، مصطفی، صداقت، هانیه و کابلی عاطفه(1397) نگرش و موضع زنان و دختران مشهدی به حجاب. مطالعات فرهنگ-ارتباطات، 19(44).
  • صدیقی، مینا (۱۳۹3). بررسی علل بدحجابی در جامعه و راهکارهای عملی پیشگیری و مقابله با اشاعه‌ی آن در شهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته مطالعات فرهنگی.
  • ضرغامی، آناهیتا (1387).حجاب زن ایرانی در بستر تاریخ. بانوان شیعه، (15).
  • طبیبی­نیا، موسی، و احمدی، حبیب (۱۳۹۲). مدل یابی معادلات ساختاری حجاب و عفاف. زن و جامعه، 4(4).
  • عسگری خانقاه، اصغر و بهادری­نژاد، عاطفه(1393). فرهنگ پوشش زنانه نزد بانوان دانشکده روان‌شناسی و علوم اجتماعی (چادر غیر ساده ملی، عربی، قجری...). دین و سیاست فرهنگی1(1).
  • علاسوند، فریبا(۱۳۸۶). اگر زن نباشی (ضرورت نگاه نظام مند به الگوی شخصیت زن مسلمان). ماهنامه خردنامه همشهری، ش ۱۶.
  • علوی، سید حمیدرضا و حجتی، راضیه (1386). عوامل مؤثر بر بدحجابی دختران دانشگاه شهید باهنر کرمان. تربیت اسلامی،(4).
  • فاضلیان، پوراندخت (1390). بررسی رابطه نوع حجاب و میزان امنیت اجتماعی در بین زنان شهر تهران. پژوهش‌نامه زنان،(2).
  • قربی، محمدجواد(۱۳۸۹).حجاب در ادیان الهی. مجموعه مقالات حسن برتر،بابلسر: انتشارات دانشگاه مازندران.
  • قیدرلو،کمیل، هاشمیان، محمدحسین، و کرم­الهی، نعمت‌الله(1396). طراحی الگوی سیاست‌گذاری به‌منظور مناسب‌سازی پوشش اجتماعی بانوان متردد در محیط­های عمومی. دین و سیاست فرهنگی، 4(8).
  • محمدی، زهرا، معینی­فر، محمد ، رجبی، حسین و رضا اسفندیاری(۱۴۰۱). بررسی تطبیقی انواع و آثار اجتماعی پوشش بانوان از دیدگاه فقهای مذاهب اسلامی. پژوهش‌های نامه مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی، 2(4).
  • واتسون، هلن (۱۳۸۲). زنان و حجاب. ترجمه مرتضی بحرانی، فصلنامه کتاب زنان،5(20).
  • جوادی یگانه،محمدرضا، و کشفی، سید علی(1386). نظام نشانه‌ها در پوشش. مطالعات راهبردی زنان، 10(38).
  • Baehr, P. (2019). The image of the veil in social theory. Theory and Society, 48, 535-558.
  • Bourdieu, Pierre .(1984). distinction a social critique of the judgment of tast Trans: Richer nice, Harvard University Press.
  • Giddens, Anthony .(2006). Sociology, translation by Manouchehr Sabouri, Tehran, Ney Publishing
  • Giddens, Anthony .( 2006). The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration, Polity Press, Cambridge (Uk)
  • Mannan, F. (2022). Veil as Religious Expression: A Sociological Study of University Students in Bangladesh. Journal of Ecumenical Studies, 57(2), 197-219.
  • Prempeh, C. (2022). “Hijab Is My Identity”: Beyond the Politics of the Veil: The Appropriations of the Veil in an Inner-City Muslim Area of Accra (Ghana) since the 1980s. Journal of Africana Religions, 10(1), 20-46.
  • Silvers, J. A. (2022). Adolescence as a pivotal period for emotion regulation development. Current opinion in psychology, 44, 258-263.
  • Sisk, L. M. & Gee, D. G. (2022). Stress and adolescence: vulnerability and opportunity during a sensitive window of development. Current Opinion in Psychology, 44, 286-292.
  • Veblen, Tursin .(2007). Tonza's Classroom Theory. Translation of Farhang Ershad. Tehran: Second Edition, Ney.