واکاوی میزان ارث زوجه از عقارات و خیار معاملات آن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه ایلام

2 دانشجوی دکتری دانشگاه ایلام.

چکیده

یکی از اختلافات فقها و حقوق‌دانان از دیرباز، مسئله‌ی میزان ارث زوجه از اموال غیرمنقول زوج است. قانون مدنی ایران تا قبل از سال 1387 در ماده‌ی 946 از نظر مشهور فقها تبعیت می‌کرد، اما از سال 1387 با اصلاحیه ای جدید نظریه‌ی غیر مشهور را پذیرفته که با بازبینی ادله این نظریه منطقی تر به نظر می رسد. به تبع اختلاف در میزان ارث زوجه از اموال غیرمنقول، درباره‌ی حق خیار زوجه از معاملات اموال غیرمنقول زوج نیز اختلاف هست. در هر یک از دو مورد پنج نظریه وجود دارد. از آنجا که قانون مدنی قبل و بعد از اصلاح به نوعی برای زوجه در اموال غیرمنقول زوج محرومیت قائل شده، این سؤال مطرح است که با وجود محرومیت زوجه از عین اموال غیرمنقول زوج، آیا وی از حق خیار معاملات غیرمنقول ارث می برد یا نه؟ پاسخ این سؤال در قانون نیامده و یکی از مسائل مبتلابه در جامعه است. در این پژوهش پس از بررسی میزان ارث زوجه از اموال غیرمنقول و ادله‌ی آن، نظریه‌های مختلفی درباره‌ی میزان حق خیار زوجه از اموال غیرمنقول که به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده، به دست آمده که نظریه‌ی پنجم یعنی محق بودن زوجه از خیار در صورت فروش اموال غیرمنقول و محرومیت از حق خیار در صورت خرید اموال غیرمنقول توسط زوج، ارجح است.

کلیدواژه‌ها


  • آل بحرالعلوم، محمدبن محمدتقی 1403ق. بلغه الفقیه، تهران، مکتب الصادق (ع).#
  • ابن اثیر، مبارک‌بن محمد 1367. النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، قم، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان. #
  • ابن منظور، محمدبن مکرم 1414. لسان العرب، بیروت، دارصادر.#
  • احمدبن حنبل. مسند احمد، بیروت، دارصادر.#
  • اردبیلی، احمدبن محمد. زبدة البیان فی احکام القران، تهران، المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة.#
  • اسکافى، محمدبن احمد کاتب بغدادى (ابن جنید) ‌1416ق. مجموعة فتاوى ابن جنید، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.#
  • انصاری، سید مرتضی 1435ق. المکاسب قم، مجمع الفکر الاسلامی.#
  • بجنوردى، سید حسن‏ 1377ش‏. القواعد الفقهیة، قم‏، الهادی‏.#
  • بحرانى، یوسف‌بن احمدبن ابراهیم‌، 1405ق‌. الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة‌، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.#
  • بغدادی، محمدبن نعمان (شیخ مفید)، 1413ق. ‌المقنعة‌، قم، کنگره جهانى هزاره شیخ مفید.#
  • بنی­هاشم خمینی، محمدحسن 1377ش. توضیح المسائل مراجع تقلید، قم، دفتر انتشارات اسلامی.#
  • حلی (علامه)، حسن بن یوسف 1413ق. مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.#
  • حلی (علامه)، حسن بن یوسف 1413ق.‌ قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام‌، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌. #
  • حلی (علامه)، حسن بن یوسف ‌1414ق‌. تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام. #
  • حلّى(محقق)، جعفربن حسن 1418ق‌. المختصر النافع فی فقه الإمامیة، قم، المطبوعات الدینیة. #
  • حلّى(محقق)، جعفربن حسن  1408ق. ‌شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام‌، قم، اسماعیلیان‌. #
  • حر عاملى، محمدبن حسن‏ 1409 ق‏. وسائل الشیعة، قم، آل البیت علیهم‌السلام. #
  • حسینی جرجانی، امیر 1404ق. آیات الاحکام، تهران، نوید. #
  • حلبى، تقى‌الدین‌بن نجم‌الدین 1403ق‌. الکافی فی‌الفقه‌، اصفهان، کتابخانه عمومى امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام. #
  • حلبى(ابن زهره)، حمزه‌بن على حسینى، 1417ق.‌ غنیة النزوع إلى علمی الأصول و الفروع‌، قم، امام صادق علیه‌السلام. #
  • حلّى، ابن ادریس ‌1410ق‌. السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. #
  • حلّى (فخرالمحققین)، محمدبن حسن­ 1387ق. إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم، مؤسسه اسماعیلیان. #
  • خامنه­ای، سید علی 1386ش. طرح یک‌فوریتی اصلاح قانون مدنی، تهران، مجلس شورای اسلامی. #
  • خویی، سید ابوالقاسم 1413ق. معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواه، قم. #
  • زاخری، زین‌العابدین 1352ش. ارث زن از دارائی شوهر، تبریز، نیما. #
  • سبحانی، جعفر 1415ق. نظام الارث فی الشریعه الاسلام، قم، امام صادق (ع). #
  • سبزوارى، محمدباقربن محمد 1423ق. کفایة الأحکام‌، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه. #
  • سعدى، ابوجیب 1408ق. القاموس الفقهی لغة و اصطلاحا‌ً، دمشق، دارالفکر‌. #
  • سیورى‌حلّى، مقدادبن عبدالله 1404ق. التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، قم، کتابخانه آیة‌الله مرعشى نجفى. #
  • شریعت اصفهانی، ‌فتح‌الله‌بن محمدجواد. صیانة الابانة، نسخه خطی موزه و کتابخانه مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. #
  • شریعت اصفهانی، ‌فتح‌الله‌بن محمدجواد. 1405ق. إبانة المختار فی إرث الزوجة من ثمن العقار بعد الأخذ بالخیار‌، قم، دارالقرآن الکریم‌. #
  • طباطبایی بروجردی، حسین 1413ق. تقریرات ثلاثه، قم، اسلامی. #
  • طباطبایى، سید محمدحسین 1417ق. المیزان فى تفسیرالقرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه. #
  • طباطبایى،‌ سید على‌بن محمد 1418ق‌. ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام. #
  • طبرسى، فضل‌بن حسن 1372ش. مجمع البیان  فى  تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو. #
  • طریحى، فخرالدین‌بن محمد 1375ش. مجمع‌البحرین، تهران، ناصرخسرو. #
  • طوسی، محمدبن حسن 1381ق. رجال الشیخ الطوسی، نجف، حیدریه. #
  • طوسی، محمدبن حسن 1400ق. النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، بیروت، دار الکتاب. #
  • ‌ طوسی، محمدبن حسن 1407ق. الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. #
  • طوسی، محمدبن حسن الفهرست، نجف، المکتبه المرتضویه. #
  • عاملی، زین‌الدین‌بن على (شهید ثانی) 1410ق. ‌الروضةالبهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم، کتاب‌فروشی داورى. #
  • عاملی، زین‌الدین‌بن على (شهید ثانی) 1413ق. مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام‌، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  • عاملی(شهید اول)، محمدبن مکى‌. القواعد و الفوائد‌، قم، منشورات مکتبة المفید. #
  • عاملى، جوادبن محمد. مفتاح الکرامة فی شرح قواعد، بیروت، دار إحیاء التراث العربی. #
  • علم‌الهدی، سید مرتضى 1415ق. الانتصار فی انفرادات الإمامیة‌، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه. #
  • عمیدى، عمیدالدین‌بن محمد 1416ق. کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد،‌ قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. #
  • فاضل آبی، حسن‌بن ابى‌طالب یوسف 1417ق. کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، ‌قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. #
  • فاضل مقداد، جمال‌الدین 1419ق. کنزالعرفان فی فقه القرآن، مجمع جهانی تقریب المذاهب.   #
  • فیروز آبادى، محمدبن یعقوب 1415ق. القاموس المحیط، بیروت، دارالکتب العلمیه. #
  • قاضى(ابن براج)، عبدالعزیز 1406ق. المهذب، قم، انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. #
  • قرطبی، محمدبن احمد 1364ش. الجامع الاحکام القرآن، تهران، انتشارت ناصرخسرو. #
  • قزوینی، محمدبن یزید. سنن ابن ماجه، بیروت، دارالفکر.#
  • کاشانى، محمد محسن. مفاتیح الشرائع‌، قم، کتابخانه آیة‌الله مرعشى نجفى.#
  • کاشف الغطاء، حسن‌بن جعفر‌بن خضر 1422ق. أنوار الفقاهة، نجف، کاشف الغطاء‌.#
  • کرکى (محقق ثانى)، على‌بن حسین ‌1414ق. جامع المقاصد فی شرح القواعد،‌ قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام.#
  • لاهوتی، مهدی‌بن مصطفی الحسینی التفرش. بدائع الاحکام فی فقه الاسلام، تهران، کتابخانه شرافت.#
  • مازندرانی، محمد اسماعیل 1367ش. الرسائل، تهران، دارالکتب اسلامی.#
  • مجموعه نویسندگان 1384. مجموعه نظرات شورای نگهبان، 1384، تهران، دادگستری.#
  • محقق داماد، مصطفى 1383ش. قواعد فقه‏، تهران‏، مرکز نشر علوم اسلامی.#
  • مکارم شیرازی، ناصر 1374ش. تفسیر نمونه، قم، دارالکتب الإسلامیة.#
  • موسوی خمینی، سید روح­الله 1392ق. تحریرالوسیله، نجف، مطبه الاداب.#
  • مهرپور، حسین 1376ش. میراث زوجه در حقوق اسلام و ایران، تهران، اطلاعات.#
  • نجاشی اسدی، ابوالعباس 1416ق. رجال، قم، اسلامی.#
  • نجفى، محمد حسن 1404ق. ‌جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.#
  • نراقى، احمدبن محمدمهدی‌ 1415ق، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.#