بررسی مفهوم «نقش جنسیتی» در دیدگاه آمنه ودود با رویکرد اجتهادی-کلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای تخصصی مرکز تحقیقات زن و خانواده

2 کارشناسی ارشد جامعه شناسی

چکیده

آمنه ودود[1] یکی از نظریه‌پردازان فمینیسم اسلامی است که طرفدار بازخوانی متون مقدس درباره‌ی زنان است و با رویکرد هرمنوتیکی و فمینیستی قرآن را تفسیر کرده است. یکی از مفاهیمی که ودود به آن توجه داشته، مفهوم «نقش جنسیتی» است. تفسیر ودود از این مفهوم در دو اثر او نخست در سال 1999 در کتاب قرآن و زن؛ بازخوانی متن مقدس از منظر یک زن و سپس در سال 2015 در مقاله‌ای در کتاب Men in Chargeبیان شده است. ودود در تفسیر اولیه‌ی خود، مفهوم نقش جنسیتی را ذیل آیه‌ی 34 سوره‌ی نساء بررسی می­کند. او تأکید می‌کند که هیچ نقش تعریف‌شده و دائمی در قرآن برای زنان و مردان بیان نشده است. از سوی دیگر، نظام سلسله مراتبی شیطانی قوامیت را تعریف می‌کند که مخل ارتباط مستقیم خدا و زن است. تفسیر ودود را می­توان مطابق رویکرد تفسیری اجتهادی- کلامی نقد و بررسی کرد. طبق رویکرد منتقدین، قوامیت منطبق بر تفاوت‌های طبیعی زن و مرد است و منظور از آن ارزش‌گذاری ذاتی مرد نسبت به زن نیست.



[1]. Amina Wadud

کلیدواژه‌ها


  • قرآن کریم
  • امین، نصرت‌بیگم، بی‌تا. ت‍ف‍س‍ی‍ر م‍خ‍زن‌ ال‍ع‍رف‍ان‌ در ع‍ل‍وم‌ ق‍رآن‌، اصفهان: نشاط.
  • بارلاس، اسما، 1392. «بازخوانی متن مقدس از منظر زنان تفسیر آمنه ودود از قرآن»، ترجمه­ی مهرداد عباسی و متینه‌السادات موسوی، آینه پژوهش، ش 139.
  • بدره، محسن، 1394. تحلیل و نقد مبانی معرفتی فمینیسم اسلامی، (پایان‌نامه‌ی دکتری، رشته‌ی مطالعات زنان)، به­راهنمایی دکتر عزت‌السادات میرخانی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی.
  • بستان، حسین، 1385. «بازنگری نظریه‌های نقش جنسیتی»، پژوهش زنان، د 4، ش 1 و 2.
  • ــــــــــــ، 1388. اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، دفتر امور بانوان وزارت کشور.
  • ــــــــــــ، 1391. «صریح درباره قوامیت».

http://mehrkhane.com/fa/news/

  • پزشگی، محمد، 1389. صورت‌بندی مطالعات زنان در جهان اسلام، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، 1382. زن در آیینه جلال و جمال، قم: اسراء.
  • زیبایی‌نژاد، محمدرضا، 1388. هویت و نقش‌های جنسیتی، تهران: ریاست جمهوری، مرکز امور زنان و خانواده.
  • زیبایی‌نژاد، محمدرضا و محمدتقی سبحانی، 1390. درآمدی بر نظام شخصیت زن در اسلام، قم: هاجر.
  • شیرزاد، محمدحسین، محمدحسن شیرزاد و محمدصادق هدایت‌زاده، 1395. «رهیافتی زبان‌شناختی به برابری جنسیتی در قرآن کریم؛ نقدی بر فمینیسم اسلامی»، مطالعات قرآن و حدیث، ش 18.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، 1389. تفسیر المیزان، ترجمه­ی سیدمحمدباقر موسوی­همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • عباسی، مهرداد و متینه‌السادات موسوی، 1394. «قرائتی نو از قرآن با رهیافتی زن‌محور؛ بررسی دیدگاه‌های آمنه ودود در کتاب قرآن و زن»، پژوهش‌نامه زنان، ش 13.
  • قاسم‌پور، فاطمه، 1396. «سازگاری زوجیت در تفسیر المیزان با نظریه اداراکات اعتباری علامه طباطبایی»، مطالعات جنسیت و خانواده، س پنجم، ش 2.
  • کرمی، محمدتقی و نسیم‌السادات محبوبی­شریعت‌پناهی، 1392. «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکان‌ها»، مطالعات راهبردی زنان، ش 59.
  • گیدنز، آنتونی و کارل بردسال، 1387. جامعه‌شناسی، ترجمه­ی حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
  • محصص، مرضیه و آتنا بهادری، 1396. «تأملی بر شرک جنسیتی در خوانش­های زن­مدارانه از قرآن»، د 20، ش 78.
  • مهریزی، مهدی، 1393. قرآن و مسأله زن، تهران: علم.
  • میرخانی، عزت­السادات، 1397. «احیاگری تفکر دینی، مطالبات زن مسلمان و خیزش دو تفکر فمینیسم اسلامی و اجتهاد اصولگرا»، مطالعات راهبردی زنان، د 20، ش 80.
  • ودود، آمنه، 1391. قرآن و زن؛ بازخوانی متن مقدس از منظر یک زن، ترجمه­ی اعظم پویازاده و معصومه آگاهی، تهران: حکمت.
    • Ø Ali, Kecia, Juliane Hammer & Laury Silvers, 2012. A jihad for justice honoring the work and life of Amina Wadud, Boston: Boston University.
    • Ø Badran, Morgot, 2002. “Islamic Feminism: What‘s In a Name?”, Al-Ahram Weekly online 17-23. January.
 http://www.weekly.ahram.eg/ Archive/ 2002/ 569/ cul. Htm.

  • Ø Cooke, M, 2000. Women Claim Islam: Creating Islamic Feminism through Literature, London: Routledge.
  • Ø Friedman, Marilyn, 2005. Women and Citizenship, New York: Oxford University.
  • Ø Jawad, Haifaa, 2003." Muslim Feminism: A Case Study of Amina Wadud's Qur'an and Woman", Islamic Studies, Vol. 42, No. 1.
  • Ø Hidayatollah, A, 2014. Feminist Edges of the Qur’an, New York: Oxford University.
  • Ø Johnston, David L, 2009. “Amina Wadud: Gender Justice as Interpretive Filter”.
 http://yon.ir/cu4T2

  • Ø Karima, El-Youbi, “Islamic Feminism: Gender Equality and Interpretations of the Quran”.
https://www.academia.edu/34694738

  • Ø KOC, Cengiz, 2016. “Fatima Mernissi and Amina Wadud: Patriarchal Dominance and Misinterpretation of Sacred Texts in Islamic Countries”, International Journal of Humanities and Social Science, Vol. 6, No. 8.
  • Ø Omar, Shagufta, “Qawamah in Islamic Legal Discourse: An Analysis of Traditionalist and Modernist Approaches”, Islamabad Law Review.
  • Ø Wadud, Amina, 2006. Inside the Gender Jihad؛ Women’s Reform in Islam, UK: Oneworld Publications.
  • Ø Wadud, Amina, 2009. "Islam beyond Patriarchy through Gender Inclusive Qur’anic Analysis", Ed. Anwar, Zainah, Malaysia, Musawah, WANTED؛ Equality and Justice in the Muslim Family.
    • Ø Wadud, Amina, 2015. The Ethics of Tawhid over the Ethics of Qiwamah, Men in Charge? Rethinking Authority in Muslim Legal Tradition, Ed. Ziba, Mir-Hosseini, Mulki, Al-Sharmani, Jana, Rumminger, London: Oneworld.
    • Ø Wadud, Amina, 2016. "Can One Critique Cancel All Previous Efforts?", Journal of Feminist Studies in Religion, Vol. 32, No. 2.