عوامل اجتماعی مؤثر در تعداد فرزندان زنان متأهل شهرستان اهر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور

2 دانشگاه خوارزمی

3 استادیار بخش جامعه شناسی دانشگاه شیراز

چکیده

با گسترش فرایندهای مدرنیته بسیاری از جنبه­های زندگی ازجمله نگرش خانواده­های ایرانی به فرزندآوری تغییر کرده و کاهش محسوس در میزان باروری، پدیده‌ی شایع درچند دهه‌ی اخیر بوده است. هدف اصلی مقاله شناسایی عوامل اجتماعی مؤثر در تعداد فرزندان زنان متأهل است. بررسی مسئله و کاربست برنامه­های اقتضایی برای جلوگیری از سالخوردگی جمعیت منطقه‌ی شهرستان اهر در سالیان آتی با توجه به پتانسیل­های طبیعی، کشاورزی و صنعتی این منطقه‌ اهمیت مضاعفی دارد. داده­های این پژوهش در بین 760 نفر از زنان متأهل 18 تا 50 ساله‌ی شهرستان اهر که با روش پیمایش و نمونه­گیری خوشه­ای چندمرحله­ای انتخاب شدند، انجام شده است. یافته­ها نشان می­دهد متوسط تعداد فرزند برای هر یک از زنان 03/2 فرزند است. با کنترل متغیر مدت ازدواج، مدل­های رگرسیون نشان می­دهد که تحصیلات زن، تحصیلات پدر و ترجیح به داشتن فرزند دختر در پایین‌بودن سطح باروری زنان و درمقابل، تعداد برادر و خواهر، خانه­داربودن زنان و انتخاب همسر از سوی والدین در بالا‌بودن سطح باروری زنان مؤثر است. نتیجه آنکه بسترهای اجتماعی سه­گانه‌ی اثرگذار در فرزندآوری عبارت‌اند از ویژگی‌های خانواده‌ی پدری، ویژگی‌های سنی و تحصیلی همسر و ویژگی‌های زنان که با تغییر این بسترها تصمیم به فرزندآوری زوجین از لحاظ تعداد، فاصله‌ی بین موالید و حتی جنس فرزندان نیز تحت تأثیر قرار می­گیرد. نتایج نشان می­دهد، رفتار باروری زنان یک رفتار فرهنگی شکل‌گرفته طی دوره­های زمانی مختلف است و برای بالابردن تعداد فرزندان زنان باید از برنامه­های بلندمدت که دوران کودکی، دوران ازدواج و زمان فعلی زنان را شامل می­شود، استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها


  • ارجمند سیاهپوش، اسحق و ناهید برومند، 1395، «بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر گرایش به فرزندآوری در شهر اندیشمک با تأکید بر سبک زندگی (مطالعه موردی زنان متاهل کمتر از 35 سال)»، فصلنامه مطالعات جامعه­شناختی جوانان، 6 (21).
  • اعزازی، شهلا، 1387. جامعه­شناسی خانواده؛ با تأکید بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در دوران معاصر، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
  • اوجاقلو، سجاد و بهنام سرایی، 1393. «مطالعه تغییرات زمانی ارزش فرزند در ایران»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 1 (2).
  • بستان (نجفی)، حسین، شرف­الدین، سیدحسین و محمدعزیز بختیاری ، 1388، اسلام و جامعه­شناسی خانواده، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • پاپلی­یزدی، محمدحسین و محمدامیر ابراهیمی، 1387. نظریه­های توسعه روستایی. تهران: سمت.
  • پیلتن، فخرالسادات و محمد رحمانیان، 1395. «بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر تمایل به فرزندآوری زنان و مردان متأهل (مورد مطالعه: زنان و مردان 25- 45 ساله شهر جهرم)»، مطالعات اجتماعی ایران، 7 (2).
  • جاویدی کلاته‌جعفرآبادی، طاهره، صدیقه معدنی و بی‌بی‌زهرا رضوی، 1390. «نظریه یادگیری شناختی-اجتماعی بندورا و دلالتهای تربیتی آن»، اولین همایش یافته­های علوم شناختی در تعلیم و و تربیت، مشهد: دانشگاه فردوسی.
  • چرم­زاده، رویا، محمدرضا آخوند و عبدالرحمان راسخ، 1393. «عوامل مؤثر بر فاصله تولدها در خانم‌های مراجعه‌کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهرستان اهواز»، دانشکدهپرستاریوماماییدانشگاهعلومپزشکیتهران (حیات)، 2 (4).
  • حسینی­کشاورز، معصومه، 1396. «نظریه‌های فشار اجتماعی مبتنی بر عدم برابری فرصت‌ها دورکیم و مرتون»، پنجمین همایش ملی فقه، حقوق و علوم جزا، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
  • خدیوزاده، طلعت، الهام ارغوانی و محمدتقی شاکری، 1393. «تعیین ارتباط انگیزه‌های فرزندآوری با ترجیحات باروری»، زنان، مامایی و نازایی ایران، 17 (114).
  • Ø     جمشیدیها، غلامرضا، صادقی فسایی، سهیلا و منصوره لولاآور ، 1392، «نگرش جامعه شناختی بر تأثیر فرهنگ مدرن از منظر جنسیتی بر تحولات خانواده در تهران»، نشریه زن در فرهنگ و هنر، 5 (2).
  • راد، فیروز و حمیده ثوابی، 1394. «بررسی گرایش به باروری و عوامل اجتماعی مرتبط با آن (مطالعه موردی زنان متأهل 15- 50 ساله ساکن شهر تبریز)»، مطالعات زن و خانواده، 3 (1).
  • رحمتی نجارکلائی، فاطمه، نعمت‌الله جنیدی­جعفری و محمدرضا جعفری، 1395، «اثربخشی مداخله آموزشی کارگاهی بر مبنای تئوری شناختی اجتماعی در زمینه کاهش خطر ایدز در دانشجویان رشته‌های غیرپزشکی»، پژوهش سلامت، 1 (2).
  • رستگارخالد، امیر، میثم محمدی و محمدناصر ریاحی، 1396. «جهت­گیری ارزشی زنان و کنترل باروری»، مطالعات راهبردی زنان، د نوزدهم، ش 75.
  • رضوی­زاده، ندا، الهه غفاریان و آمنه اخلاقی، 1394. «زمینه کم فرزندطلبی و تأخیر در فرزندآوری»، راهبرد فرهنگ، ش 31.
  • سفیری، خدیجه، افسانه کمالی و الهه فرجی، 1396. «بررسی جامعه­شناختی نگرش مثبت به فرزند (مطالعه زنان شهر ایلام)»، مطالعات راهبردی زنان، د نوزدهم، ش 75.
  • سیف، علی اکبر، 1374، «روانشناسی پرورشی نوین؛ روانشناسی یادگیری و آموزش»، چاپ پنجم، تهران: نشر آگاه.
  • شکوری، علی، 1392، «مدرنیسم و پست مدرنیسم و پیامدهای آن بر توسعه و روستا با تأکید بر ایران»، روستا و توسعه، 16 (3).
  • صادقی، حنانه‌سادات و حسن سرایی، 1395. «عوامل مؤثر بر فرزندآوری زنان شهر تهران»، برنامه­ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 7 (27).
  • فیض، جواد، 1396. من و کودک من، تهران: امیرکبیر.
  • عالمی نیسی،مسعود ، 1397. « فراتحلیل تحقیقات تجربی پیرامون رضایت از زندگی و تعداد فرزندان در کشورهای مختلف» ، مطالعات راهبردی زنان، دوره 20، ش 79.
  • عباسی­شوازی، محمدجلال، 1383. تحولات باروری در ایران، تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
  • عبدالهی، عادل و علی رحیمی ، 1396. برساخت اجتماعی سیاست‌های افزایش فرزندآوری و موانع پیش‌رو: مطالعه‌ی موردی کاربران اینترنتی » ، مطالعات راهبردی زنان، دوره 20، ش 77.
  • قاسمی­اردهائی، علی، رضا نوبخت و حمیده ثوابی، 1393. «بررسی تطبیقی نگرش زنان متعلق به نسل­های مختلف در زمینه ازدواج و ترکیب خانواده»، مطالعات زن و خانواده، د 2، ش 1.
  • کاوه‌فیروز، زینب، بیژن زارع و صادق جهانبخش‌گنجه، 1396. «تأثیر مؤلفه­های سرمایه اجتماعی و فرهنگی بر نگرش به فرزندآوری (مورد مطالعه: زوجین در آستانه ازدواج شهر تهران)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6 (1).
  • کلانتری، صمد، محمد عبازاده، فاروق امین‌مظفری و ندا راکعی‌بناب، 1389. «بررسی جامع‌‌شناختی گرایش به فرزندآوری و برخی عوامل مرتبط با آن (مورد مطالعه: جوانان متأهل شهر تبریز)»، جامعه­شناسی، 1 (1).
  • کوزر، لوئیس، 1388. زندگیواندیشهبزرگانجامعه­شناسی، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: علمی.
  • گیدنز، آنتونی، 1387. جامعهشناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
  • مباشری، محمود، معصومه علیدوستی، سعید حیدری‌سورشجانی، فرزین خسروی، پوران خلفیان و محسن جلیلیان،  1392. «تعیین مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار در الگوی باروری خانواده­های تک­فرزند و بدون فرزند شهرستان شهرکرد در سال 1392»، دانشگاه علوم پزشکی ایلام، 21 (6).
  • مرکز آمار ایران،  1365، 1390 و 1395، «نتایج تفضیلی سرشماریعمومینفوسومسکن».
  • محسنی، منوچهر، 1379، «بررسی آگاهی­ها، نگرش­ها و رفتارهای اجتماعی و فرهنگی در تهران»، تهران: مرکز پژوهشهای بنیادی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • ملک، حسن، 1386، « جامعه‌شناسی قشرها و نابرابری‌های اجتماعی»، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
  • منافی­آذر، رضا و حمید جلالیان، 1394. اقتصاد فضا، تهران: جهاد دانشگاهی خوارزمی.
  • منصوریان، محمدکریم و اعظم خوشنویس، 1385. «ترجیحات جنسی و گرایش زنان همسردار به رفتار باروری؛ مطالعه موردی شهر تهران»، ویژه­نامه جمعیت و توسعه، 24 (2).
  • نوبخت، رضا و علی قاسمی اردهایی، 1391، «شکاف نسلی و رفتار باروری: مطالعه تطبیقی رفتار باروری زنان شهر اهر متولد قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، 7 (14).
  • نیکوکار، قربانعلی، احمدی، گلناز و سیمین سالیانی، 1395، «نظریه پست مدرنیسم (فرانوگرایی)»، قابل دسترس در: http://www.madomeh.com/site/news/news/7073.htm
  • هاروی، دیوید، 1394. هفده تضاد و پایان سرمایه­داری، ترجمه عارف اقوامی‌مقدم، تهران: اختران.
  • هزارجریبی، جعفر و علیرضا عباسپور، 1389. «تأثیر عوامل اجتماعی-اقتصادی بر میزان باروری زنان (مطالعه موردی: شهر تبریز)»، پژوهش­های اجتماعی، 3 (6).
  • یوسفی، علی، مارینا فرهودی­زاده و مرضیه لشکری‌دربندی، 1394. «فشار هنجار تعهد اجتماعی در ایران»، جامعه­شناسی کاربردی، 23 (46).
    • Ø Abbasi Shavazi, Mohammad Jalal., Mc Donald P. and Hosseini Chavoshi. M (2009). The fertility transition in Iran: Revolution and Reproduction. Springer, Dordrecht.
    • Ø Abbasi-Shavazi M.J. & et al., (2009). The fall in Iranian Fertility: TheoreticalConsiderations
    • Ø Adhikari, Ramesh., 2010."Demographic, socio-economic and cultural factors effecting fertility differentials in Nepal". BioMed Central, pregnancy & childbirth, 10 (1).
    • Ø Bandura, Albert, 1971. Social learning theory, New York: General learning press.
    • Ø Buhler, ch, D philipov, 2008. ''On the Structural Value of children and its Implication on Intended Fertility in Bulgaria ''. Demographic Research 18: 569-610.
    • Ø Balbo, Nicoletta & Nicola Barban, 2014. “Dose fertility behavior spread among fertility?” American Sociological Review, vol 79 (3).
    • Ø Buhler, ch, E Fratczak 2004. ''Social Capital and Fertility Intentions: The Case of poland''. Maxplanck Institute for Demographic research. 4(3).
    • Ø Fracois, Libois. And Somvill, Vincent (2017). Fertility, household size and poverty in Nepal. World Development. Volume 103, March 2018, Pages 311-322. Available at: https://www.sciencedirect.com
    • Ø Libois, Fracois  and Somvill, Vincent , 2017, ''Fertility, household size and poverty in Nepal'', World Development, Volume 103, March 2018, Pages 311-322. Available at: https://www.sciencedirect.com
    • Ø Jenkins, Tim, 2000, ''Putting postmodernity into practice: endogenous development and the role of traditional cultures in the rural development of marginal regions'', Ecological Economics, Vol 34 , N 4.
    • Ø Skirbekk, Vegard, 2008, "Fertility trends by social status",Demographic Research. 18(5).
    • Ø Guo, Rufei, Hongbin Li, Junjian Yi and Junsen Zhangd, 2017. ''Fertility, household structure, and parental labor supply: Evidence from China''. Journal of Comparative Economics, Vol 46, issue 1, 145-156.