تأملی بر «شرک‌جنسیتی» در خوانش‌های زن‌مدارانه از قرآن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضوهیات علمی دانشگاه شهید بهشتی دانشکده الهیات و ادیان

2 عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا س دانشکده الهیات

چکیده

اندیشه­های زن­مدارانه با تمرکز بر آیات قرآنی دال بر مفاهیم جنسیت، اثبات برابری جنسیتی میان مردان و زنان را هدف قرار داده‌اند. در این پژوهش، با روش توصیفی- تحلیلی خاستگاه‌ ایده­ی «شرک­جنسیتی» در خوانش­های زن­مدارانه از قرآن بررسی می­شود. مروجین این دیدگاه معتقدند، باور به جایگاه برتر مردان نقض­کنند­ه­ی فهم توحیدی از خداوند است و تفاسیر قرآنی که ذیل آیاتی نظیر 34 سوره­ی نساء و 22 سوره­ی صافات، اندیشه­های مبتنی بر برتری مردان را تقویت می­کنند و مروج لزوم اطاعت زنان از همسران هستند، شرک­آلودند، لکن بازاندیشی اسلامی در مورد مؤلفه­های ایده­ی شرک ­جنسیتی حاکی از آن است که پذیرش راستین توحید، تلقی متمایز از دو واژه­­ی تساوی و عدالت و باور به هماهنگی نیازها و توانایی­های جنسیتی، مفاهیم مطرح­شده در اید­ه­ی شرک جنسیتی را تصحیح می­کند. همچنین ناهماهنگی مقدمات و نتایج، تصویرسازی­های مخدوش از آموزه­های دینی و عدم استقصای جامع منابع مرتبط نقدهای تأمل­برانگیزی وارد بر این ایده است.

کلیدواژه‌ها


×     قرآن کریم.

×     اتنیکسون، ریتا و دیگران، 1368. درآمدی به روان­شناسی، ترجمه­ی حسن مرندی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

×     اچ­یورک، رابرت، 1378. در سراشیبی به سوی گومرا، ترجمه­ی الهه هاشمی حائری، تهران: حکمت.

×     بدره، محسن، عزت­السادات میرخانی و طوبی شاکری گلپایگانی، «چشم‌انداز جریان موسوم به فمینیسم اسلامی به بازنگری فقه سنی: کاوش تطبیقی دیدگاه‌های عزیزه الحبری و کشیا علی»، زن در فرهنگ و هنر، ش3،  (1394).

×     پارسا، فروغ. «قرائت زن­گرایانه از قرآن»، پژوهش‌نامه زنان، ش14، (1394).

×     پاینده، ابوالقاسم، 1371. نهج­الفصاحه، تهران: جاویدان.

×     جمشیدی، اسدالله و دیگران، 1385. جستاری در هستی­شناسی زن، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).

×     جوادی آملی، عبدالله، 1383. زن در آیینه­ی جلال و جمال الهی، تحقیق محمود لطیفی، قم: إسراء.

×     -----------1392. تفسیر تسنیم، تحقیق: حسین اشرفی و روح­الله رزقی، قم: إسراء.

×     چراغی کوتیانی، اسماعیل، 1389. خانواده، اسلام و فمینیسم، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام­خمینی (ره).

×     حر عاملی، محمدبن­حسن، 1414. تفصیل وسائل­الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، قم: مؤسسه آل­البیت لإحیاء التراث.

×     دیرباز، عسگر و فاطمه وفایی­صدر. «بازنگری مبانی فکری-کلامی الگوهای اجتماعی زن»، مطالعات راهبردی زنان، سال 17، ش 68، (تابستان 1394).

×     ریترز، جورج، 1374. نظریه­های جامعه­شناسی در دوران معاصر، ترجمه­ی محسن ثلاثی، تهران: علمی.

×     زیبایی­نژاد، محمدرضا، 1382. فمینیسم و دانش­های فمینیستی، ترجمه­ و نقد تعدادی از مقالات دایره­المعارف راتلیج، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.

×     سبحانی، جعفر، 1412. الالهیات علی هدی الکتاب و السنه و العقل، قم: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیه.

×     شیرزاد، محمدحسین، محمدحسن شیرزاد و محمدصادق هدایت زاده. «رهیافتی زبان‌شناختی به برابری جنسیتی در قرآن کریم: نقدی بر فمینیسم اسلامی»، مطالعات قرآن و حدیث، ش2، (1395).

×     صدوق، محمدبن­علی، 1417. الأمالی، قم: مؤسسة البعثة.

×     -------  1404. من لایحضره الفقیه، تصحیح علی­اکبر غفاری، قم: جامعه­ی مدرسین حوزه­ی علمیه.

×     طباطبایی، سیدمحمدحسین، 1389. روابط اجتماعی در اسلام،  قم: بوستان کتاب.

×     -------، 1417.  المیزان فی تفسیر القرآن، قم: انتشارات اسلامى جامعه­ی مدرسین حوزه­ی علمیه‏‏.

×     طبرسى، فضل­بن­حسن، 1372.‏ مجمع البیان فى تفسیر القرآن، ‏تهران: ناصرخسرو‏.

×     عباسی، مهرداد و متینه سادات موسوی، «قرائتی نو از قرآن با رهیافتی زن محور»، پژوهش‌نامه زنان، ش13، (1394).

×     علاسوند، فریبا، 1390. زن در اسلام، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.

×     کریمی بنادکوکی، محمود و محمدصادق هدایت­زاده. «اصول گرایش فمینیستی در تفسیر قرآن کریم، معرفی و ارزیابی»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، ش2، (1394).

×     کلینی، محمدبن­یعقوب، 1407. الکافی، تحقیق و تصحیح علی­اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامیه.

×     مدرسی، کاظم. روان­شناسی انسان، تهران: بعثت، بی­تا.

×     مطهری، مرتضی، 1372. مجموعه­ی آثار، تهران: صدرا.

×     مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، 1380. تفسیر نمونه، قم: دار الکتب الإسلامیه.

×     مندوس، سوزان، 1382. فلسفه سیاسی فمینیستی، ترجمه­ی عباس یزدانی، قم: مرکز مدیریت حوزه­های علمیه خواهران، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.

×     مورن، ادگار، 1384. هویت انسانی، ترجمه­ی امیر نیک­پی و فائزه محمدی، تهران: قصیده­سرا.

×     مهریزی، مهدی، 1381. زن در اندیشه اسلامی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

×     نولان، پاتریک و لنسکی گرهارد، 1380. جامعه­های انسانی، ترجمه­ی ناصر موفقیان، تهران: نشرنی.

×     نیازی، شهریار، 1372. «پایه­های زیستی در تفاوت­های زن و مرد»، فرزانه، دوره1، (1372).

×     هدایت­نیا، فرج­الله. «تأملی بر نظریه خانه­نشینی زن در فقه اسلامی»، مطالعات راهبردی زنان، دوره نوزدهم، ش 76، (تابستان 1396).

 

× Abou El Fadl, Khaled 2001. Speaking in god’s name: Islamic low, authority and women, (Oxford: oneworld).

× Ahmed, Leila 1992. Women and gender in Islam: historical roots of a modern debate, (New haven: Yale university press).

× Badran, Margot, 2009. Feminism in Islam: Secular and Religious Convergences, (Oxford: Oneworld).

× Barlas, asma. “Believing women in Islam: Unreading patriarchal interpretations of the Qur’an”, (Austin: university of Texas press, 2002).

× Barlas, asma, 2006. Women’s readings of the Quran, in Mc Auliffe, The Cambridge Companion to the Quran, 1sted, (USA: Cambridge University Press).

× Esack, Farid, 1997. Qur’an, liberation, and pluralism: an Islamic perspective on interreligious solidarity against oppression, (Oxford: oneworld).

× Fazlur Rahman. Islam and modernity: Transformation of an intellectual Tradition, (Chicago: 1982).

× Hammer, Juliane, 2012. American Muslim women, religious authority, and activism: more than a prayer. Austin: University of Texas press.

× Hassan, Riffat. “Divine justice and the human order: an Islamic

×  perspective”, Humanity before God: Contemporary faces of Jewish, Christion, and Islamic ethics. Ed. William Schweiker, Michael A. Johnson, and  Kevin  Jung. (Minneapolis: Fortress Press, 2006)

× Hassan, Riffat. “Muslim Women and  post-patriarchal Islam” After patriarchy: Feminist Transformations of the world religions: Ed. Paula M. Cooey, William R .Eakin, and Jay B. McDaniel. Maryknoll, NY OrbisBooks ,1991).

× Hibri, Aziza, 2006. Divine Justice and Human Order an Islamic Perspective (Within the Humanity before God), (Minneapolis, fortress press.

× Mernissi, Fatima, 1992. Islam and Democracy, Addison-Wesley Publishing Company.     

× Mirhosseini, ziba, 1999. Islam and Gender, London, New York: I.B.Tauris Publishers.

× Rahman, Fazlur, 1984. Islam and Modernity: Transformation of an Intellectual Tradition. (Chicago: University of Chicago press).

× Shaikh, Sa'diyya. “Exegetical Violence: Nushuz in Qur'anic Gender Ideology”, Journal for Islamic Studies17 (1997). http://dialogicws. Files. Wordpress.com /2011/06/ Feminist hermeneutics_ shafii.pdf.

× Wadud; Amina. “Foreword: engaging Tawhid in Islam and Feminisms”, International Feminist Journal of Politics10.4 (2008).

× Wadud, Amina. Inside the Gender Jihad: women’s reform in Islam. (Oxford: Oneworld, 2006).

× Wadud, Amina. “Islam beyond Patriarchy through Gender Inclusive Qur’anic Analysis”, Wanted: Equality and Justice in Muslim Family. Ed. Zainah Anwar. Petaling Jaya, ( Malaysia:  Musawah/ Sisters in Islam, 2009).

×  Wadud, Amina, 1999. Quran and Woman: Rereading the interpretation Sacred Text from a Woman’s Perspective, (New York: Oxford, 2nd ed).