واکاوی شرایط زمینه ساز قصد و رفتار تک فرزندی در تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور

2 استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

باروری زیر سطح جانشینی (حدود 2/1 فرزند) از سال 1385 تاکنون در ایران نگرانی هایی را ایجاد کرده است. باروری زیر سطح جانشینی معرف افزایش رفتار تک فرزندی است. بر این اساس سؤال تحقیق حاضر، این است که تفسیر و برداشت زنان و مردان شهر تهران از دلایل و انگیزه های تک فرزندی چیست و چه شرایط و عواملی زمینه ساز این تصمیم هستند. برای پاسخ به این سؤال ها، تعداد 14 مصاحبه عمیق نیمه ساختار یافته با نمونه گیری هدفمند با زنان و مردان سنین مختلف در شرف ازدواج، همسردار بدون فرزند، همسردار با یک فرزند زیر 5 سال و افراد در پایان سنین باروری و دارای تک فرزند، ساکن شهر تهران انجام شد. مبنای نظری سؤال ها، نظریه های رفتار برنامه ریزی شده، گذار دوم جمعیتی و تئوری شناختی اجتماعی بود. مصاحبه های عمیق با روش استقرایی کدگذاری باز شده (تحلیل محتوایی متعارف) و کدهای باز بر اساس معانی مشترک ظاهری و مقایسه ی مداوم در قالب زیر طبقه ها و طبقه های فرعی و اصلی دسته بندی شدند. نتایج نشان داد که تصمیم تک فرزندی در واقع یک نوع راه کار یا استراتژی برای ایجاد نوعی تعادل بین شرایط فردی، زناشویی، خانوادگی و محیطی افراد است. این تصمیم حاصل تعامل بین برآیند نگرش ها، احساسات و مهارت های فردی به نفع تک فرزندی، فضای غیرحمایتی تعامل زناشویی برای فرزندآوری، فضای غیرحمایتی خانواده ی گسترده برای فرزن دآوری و فضای غیرحمایتی جامعه برای فرزند آوری است. بنابراین، در راستای تشویق باروری در نظر گرفتن پیچیدگی این تصمیم و رفتار ضروری است. مداخلات می توانند شامل ارتقای امنیت شغلی زنان، ارتقای کیفیت مراکز نگهداری کودکان، فرهنگ سازی هنجار فرزندآوری، افزایش احساس امنیت اجتماعی و اقتصادی خانوارها و تحکیم روابط در خانواده باشد.

کلیدواژه‌ها


×   خلج­آبادی فراهانی، فریده و حسن سرایی. «قصد تک­فرزندی و تعیین کننده­های آن در زنان و مردان دارای یک فرزند کمتر از 5 سال، ساکن تهران»، نامه انجمن جمعیت­شناسی ایران، سال 7، ش13، (1391).

×   رازقی نصرآباد، حجیه بی­بی و محمد میرزایی. «شکاف بین شمار فرزندان موجود و ایده­آل در استان­های منتخب سمنان، کهکیلویه و بویر احمد و هرمزگان»، نامه انجمن جمعیت­شناسی ایران، سال 7، ش13، (1391).  

×   رضوی زاده، ندا، الهه غفوریان و آمنه اخلاقی. «زمینه­های کم­فرزندطلبی و تأخیر در فرزندآوری، مورد مطالعه: شهر مشهد»، راهبرد فرهنگ، ش31، (1394). 

×   عباسی شوازی، محمد جلال  و میمنت حسینی چاوشی 1392. تحولات باروری در ایران در چهار دهه اخیر، کاربرد و ارزیابی روش فرزندان خود در برآورد باروری با استفاده از داده های سرشماری 1365، 1375، 1385، و 1390، تهران، پژوهشکده آمار ایران، مرکز ملی آمار.

×   عباسی شوازی، محمد جلال، پیتر مک دونالد، میمنت حسینی چاووشی  و زینت کاوه فیروز. «بررسی دیدگاه زنان در مورد رفتار باروری در استان یزد با استفاده از روش­های کیفی»، نامه علوم اجتماعی، ش10 (پیاپی 20)، (1381).

×   عباسی‌شوازی، محمدجلال و عباس عسکری‌ندوشن. «تغییرات خانواده و کاهش باروری در ایران، مطالعه موردی استان یزد»،  نامه علوم اجتماعی، ش 25، (1384).

×   عسکری ندوشن، عباس، محمد جلال عباسی شوازی و رسول صادقی. «مادران، دختران و ازدواج (تفاوت نسلی در ایده­ها و نگرش­های ازدواج در شهر یزد)»، مطالعات راهبردی زنان، ش11(4)، (1388).

×   محمودیان، حسین، احمد محمدپور و مهدی رضایی. «زمینه­های کم­فرزندی در استان کردستان: مطالعه موردی شهر سقز»، نامه انجمن جمعیت­شناسی ایران، ص4 (8)، (1388).

  • Ø Abbasi Shavazi M.J., P. McDonald, & M. Hosseini Chavoshi. "Changes in family, fertility behavior and attitudes in Iran". Working paper in Demography:88, Canbera:ANU, (2003).
  • Ø Abbasi Shavazi M.J., S.Ph. Morgan, M. Hosseini Chavoshi, P. McDonald, "Family change and continuity in Iran: Birth control use before first pregnancy, J Marriage Fam". 71(5), (2009).
  • Ø Abbasi-Shavazi M. J. 2001. Below Replacement-Level Fertility in Iran: Progress and Prospects, Paper prepared for the IUSSP Seminar on: international perspectives on low fertility: Trends, theories and policies, Tokyo (Japan).
  • Ø Abbasi-Shavazi, M.J.; P. Mc Donald; M. Hosseini-Chavoshi, 2009. A Cohort Perspective on Changes in Family, Fertility Behavior and Attitudes, in The Fertility Transition in Iran, Revolution and Reproduction. Springer, London, New York.
  • Ø Ajzen, I., & M. Fishbein 1980. Understanding Attitudes and Predicting Social Behavior. Englewood-Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
  • Ø Basu AM., Desai S.B., 2013. Middle Class Dreams: India’s One –Child Families, 17th IUSSP International  Population Conference , Busan, Republic of Korea.
  • Ø Day, I. 1993. Qualitative data analysis, London,  Routledge.
  • Ø Firestone,W. A. "Meaning in method: the rhetoric of qualitative and quantitative research". Educational Research, 16(7), (1987).
  • Ø Hosseini, H., Erfani A., Bagi B., "The level and correlates of unmet need for contraception among Kurdish women in Mahabad, Iran: an application of the revised definition of unmet need", European population Conference, (June 2014), Budapest, Hungary.
  • Ø Hsiu-Fang Hsieh, Sara E. Shanon 2016. Three approches to qualitative content analysisو QUALITATIVE HEALTH RESEARCH, Vol. 15 No. 9, November 2005 1277-1288 DOI: 10.1177/1049732305276687
  • Ø Jaffe,A.J.,and K.Azumi. "The Birth Rate and Cottage Industries in Underdeveloped Countries". Economic Development and Cultural Change,9 (1) (1960).
  • Ø Khalajabadi Farahani, F., A. Erfani, 2014. Low fertility intention among prospective brides in Tehran; Career or Educational Aspirtaion, presented in PAA Annual Meeting, (May 2014).
  • Ø Khalajabadi Farahani,F.,  Kazemipour Sabet, Sh. 2011. Trends and correlates of one child families in Iran; Implications for population policies, presented in The UCL-Leverhulme Trust Population Footprints Symposium, UCL, London.
  • Ø Lincoln, Y.S. & Guba, E.G. 1985 Naturalistic inquiry. Thousand Oaks, CA: Sage.
  • Ø Lesthaeghe,Ron; & Johan Surkyn. "Cultural Dynamics and Economic Theories of Fertility Change Population and Development Review"14(1) (1986).
  • Ø Lloyd, Cynthia. "The contribution of the World Fertility Surveys to an understanding of the relationship between women's work and fertility". Studies in FamilyPlanning22(3), (1991).
  • Ø Mason,KarenO., & V.T. Palan. "Female Employment and Fertility in Peninsular Malaysia: The Maternal Role Incompatibility Hypothesis Reconsidered" .Demography,18(4),(1981).
  • Ø McDonald,P."Gender Equity in Theories of Fertility Transition" .Population and Development Review 26(3), (2000).
  • Ø Mynarska, M. "Fertility Choices in Poland: Quality, Quantity and Individualization, Max Plank Institute for Demographic Research". Population and Development Review35(4) , (2008).
  • Ø Presser,Harriet. "Comment: A Gender Perspective for Understanding Low Fertility in Post-TransitionalSocieties".Population and Development Review 27, (2001).

Ø Merriam B. Sh 2009. Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation. John Wiley & Sons.

Razeghi Nasrabad H.B., M.J. Abbasi Shavazi, M. Hosseini Chavoshi, et al, (2013), “Level, Trend and Pattern of childlessness in Iran”, 17th IUSSP International Population Conference, 26-31 August 2013, Busan, Republic of Korea.

  • Ø Seale, C. 1999. the quality of qualitative Research , London, Sage.
  • Ø Van de Kaa, D. J. “Postmodern Fertility Preference: From Changing Value Orientation to New Behavior”. Population and Development Review, 27, (2001).
  • Ø Van de Kaa, D.J. “Options and Sequences: Europe’s Demographic Patterns”, Journal of Australian Population Association, 14(1), (1997).