مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

بازخوانی عدالت جنسیتی در گفتمان انقلاب اسلامی با رویکرد آینده‌پژوهانه: تبیینی راهبردی از نظام معنایی زن در مواجهه با چالش‌های نوظهور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2 استادیار دانشگاه فرهنگیان البرز، تهران، ایران
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بازخوانی عدالت جنسیتی در گفتمان انقلاب اسلامی با رویکرد آینده‌پژوهانه انجام شده است. مسئله اصلی، چگونگی بازتولید و راهبری نظام معنایی زن در مواجهه با چالش‌های نوپدید فرهنگی، اجتماعی و هویتی است. روش تحقیق، کیفی و تفسیری با بهره‌گیری از تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه و تحلیل روندهای آینده‌ساز است. داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی بیانات رهبری، اسناد کلان و متون گفتمانی گردآوری و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهند که گفتمان انقلاب اسلامی، بر پایه دال مرکزی «کرامت انسانی زن»، مفاهیمی چون مادری، عفاف، نقش تمدنی و مسئولیت اجتماعی را مفصل‌بندی کرده و الگویی متوازن از زن مسلمان ارائه می‌دهد. این گفتمان، در برابر روندهایی چون فمینیسم رادیکال، جنسیت‌زدایی و فروپاشی خانواده، راهبردهایی چون بازتعریف مفاهیم، الگوسازی هویتی و تقویت گفتمان بومی را در پیش گرفته است. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که عدالت جنسیتی در گفتمان انقلاب اسلامی، بخشی از منظومه‌ تمدنی و الهی آن است و تنها از طریق بازآفرینی مفهومی و کنشگری راهبردی، توان پایداری و الهام‌بخشی در سطح داخلی و جهانی را خواهد داشت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


×  امیدی، علی، و احمدی­نژاد، حمید (1397). «غیریت­سازی خاکستری در شاهنامه فردوسی بر اساس نظریه لاکلائو و موفه»، مطالعات ملی، 19(2)، 42-24.
×  ایمان­زاده، علی، و فرهادی، مهلا (1397)، «تبیین مدل ارتقا عدالت جنسیتی در جوامع اسلامی از دیدگاه نهج­البلاغه بر اساس نظریه زمینه­ای»، نشریه زن و جامعه، 34(2)، 68-35.
×  تاجیک، محمدرضا (1379). گفتمان و تحلیل گفتمانی، تهران، انتشارات فرهنگ گفتمان.
×  جوادی آملی، عبدالله (1390). زن در آیینه جمال و جلال الهی، قم، نشر اسراء.
×      حقیقت، سید صادق (1385). روش­شناسی علوم سیاسی، قم، انتشارات مفید.
×  خادمی، عاطفه، و تقی­زاده، فاطمه (1398).«مدل مفهومی موضوع زن در گفتمان انقلاب اسلامی»، زن در توسعه و سیاست، 17(2)، 277-257.
×  خانی، زهرا، و سهرابی­فر، وحید (1403). «تبیین مفهوم عدالت در بستر جنسیت از منظر آیت­الله جوادی آملی»، حکمت اسرا، 16(2)، 116-91.
×  خلجی، عباس (1386)، «ناسازه­های نظری و ناکامی سیاسی گفتمان اصلاح­طلبی»، پایان­نامه دکتری علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه تهران.
×  بیانات مقام معظم رهبری در اجتماع زنان خوزستان، منتشرشده در پایگاه اطلاع­رسانی (20/12/1375) بازنمایی شده از سایت به آدرس: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id7284.
×  بیانات مقام معظم رهبری به مناسبت سالروز ولادت حضرت فاطمه معصومه (س) (25/5/1395) بازنمایی شده از سایت به آدرس: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id33912.
×  بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با اقشار مختلف بانوان (20/10/1402) بازنمایی شده از سایت به آدرس:  https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=54907.
×  بیانات مقام معظم رهبری به مناسبت سالروز ولادت حضرت فاطمه (22/10/1401) بازنمایی شده از سایت به آدرس https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51748.
×  بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اقشار مختلف بانوان (15/10/1402) بازنمایی شده از سایت به آدرس https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=54834.
×         خمینی، روح­الله (1404)، پیام به دانشجویان و دانش­آموزان، منتشرشده در پایگاه اطلاع­رسانی روح­الله به آدرس الکترونیکی: 15https://farsi.rouhollah.ir/library/sahifeh-imam-khomeini/vol/.
×  داوری اردکانی، نگار، و عیار، عطیه (1387). «کنکاشی در پژوهش­های زبان­شناسی جنسیت»، مطالعات راهبردی زنان، 11(42).
×  دلفی، کریستین (1385). بازاندیشی در مفاهیم جنس و جنسیت، ترجمه شهلا اعزازی و مریم خراسانی، تهران، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.
×  سیمبر، رضا، و رضاپور، دانیال (1397). «جایگاه زنان در گفتمان رهبران انقلاب اسلامی»، زن و جامعه، ش 34، 154-133.
×  شجریان، مهدی (1399). «بررسی رویکردهای رایج در مفهوم عدالت جنسیتی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، 7(12)، 52-31.
×  شجریان، مهدی (1400)، «عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان»، مطالعات راهبردی زنان، 23(91)، 28-7.
×  شریفی، سیران (1401)، بررسی مبانی و مؤلفه‌های عدالت جنسیتی در جامعه ایرانی- اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و حقوق گرایش خانواده، دانشگاه ارومیه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
×  صفری شالی، رضا (1394). «تحلیل گفتمان عدالت جنسیتی در لوایح و برنامه‌های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات جامعه‌شناختی، 22(2)، 237-211.
×  گیدنز، آنتونی 1380، پیامدهای مدرنیته، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، انتشارات مرکز.
×  فرکلاف، نورمن (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه فاطمه شایسته پیران، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.
×  فرهمند، مهناز، جواهرچیان، ندا، و هاتفی­راد، لیدا.«جهانی‌شدن فرهنگ و بازاندیشی تعاملات جنسی»، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 15(14)، 204-175.
×  قریشی، سید علی­اکبر (1372). قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم.
×  علاسوند، فریبا (1382).«عدالت جنسیتی به مثابه یک مفهوم تفسیرپذیر و نامتعین»، فصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی زن و خانواده، 1(1)، 78-59.
×  علیپور، پروین، زاهدی، محمدجواد ، ملکی، امیر، و جوادی یگانه، محمدرضا (1396). «تحلیل گفتمان عدالت جنسیتی در برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6(2)، 229-203.
×  نصرت خوارزمی، زهره، قاسمپور، فاطمه، و نصرت خوارزمی، حنانه. (1399)، کنش فرهنگی زنان پس از انقلاب اسلامی؛ تحلیل گفتمان مطالبات فمینیسم اسلامی در جمهوری اسلامی ایران، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 2(4)، 966-931.
×  کسرایی، محمدسالار (1388). «نظریه گفتمان لاکلائو و موفه ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیده­های سیاسی»، فصلنامه سیاست، 39(3)، 360-339.
Burr, vivein, (2002), Gender and Social Psychology, New York: Routledge.