مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

توانمندسازی حقوقی زنانه-مادرانه در گرایش به فرزندآوری؛ از حقوق اجتماعی-اداری تا حقوق کانونی-خانوادگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای فقه و مبانی حقوق
2 استادیار دانشکده ادبیات و علوم انسانی (گروه حقوق)، دانشگاه یاسوج، یاسوج،ایران
3 دانش آموخته پزشکی عمومی، مدیر شبکه بهداشت و درمان، دانشگاه علوم پزشکی یاسوج
چکیده
زن به عنوان جنسی از بشر در نظام آفرینش محل ظرفیت پذیرش نقش های گوناگون است و همواره مبتلابه حق‌ها و مسئولیت‌های متناسب با ذات خویش در نگاره‌های متفاوت (همسری، مادری و ...) می‌باشد که هر کدام از این نقش‌ها واجد اقتضائات حقوقی خاصی هستند. دو گانه‌ی «زنانه- مادرانه» یا «همسرانه-مادرانه» از جمله نقش ها و ساحت هایی است که این جنس از بشر در دو سر طیف آن حضور می یابد. نقطه عزیمت این بحث، گذار به نقش همسرانه و سپس نگاره‌ی مادرانه در پرتو حمایت های ارفاقی (ایجابی و سلبی) از نوع هنجاری-قانونی است که در این مقاله سعی بر نقد و بازنمایی وضعیت نامطلوب موجود و شناسایی ظرفیت‌های موجود برای نیل به وضعیت بهینه در ارتقاء جایگاه وی به نقش-های دوگانه موصوف و تلاش برای ایجاد توانمندسازی در این راستا بوده است. از این رو با نگاهی به وجوه سه‌گانه اجتماعی، اخلاقی و خانوادگی، ضمن ارزیابی کاستی‌های حقوقی، با واکاویِ وثیق درصدد معرفی ظرفیت‌های قانونی برای ارتقاء و توانمندسازی زنان در جایگاه همسری و مادری برآمده و راهبردهایی برای تحول تصمیمی و تقنینی در سطوح سیاست‌گذاری تا تاکتیک‌های اجرائی، در هر حوزه ارائه می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-       قانون اساسی.
-       قانون مدنی (مصوب 1307).
-       قانون مجازات اسلامی (مصوب 1392).
-       قانون آیین دادرسی کیفری (مصوب 1392).
-       قانون ثبت‌احوال (مصوب 1355).
-       قانون ساختار نظام جامعه رفاه و تأمین اجتماعی مصوب (مصوب 1383).
-       قانون جمعیت و خانواده مصوب (مصوب 1392).
-       قانون تأمین اجتماعی مصوب (مصوب 1354).
-       قانون جوانی جمعیت مصوب بهمن (مصوب 1402).
-       قانون اصلاح مقررات بازنشستگی و وظیفه قانون استخدام کشوری مصوب (مصوب 1368).
-       قانون کار (مصوب 1369).
-       قانون جوانی جمعیت (مصوب 1400).
-       قانون برنامۀ ششم توسعه (مصوب 1396).
-       قانون حمایت خانواده مصوب (مصوب 1353).
-       قانون امور حسبی (مصوب 1319).
-       قانون حمایت از خانواده مصوب (مصوب 1392).
-       آیین‌نامه نحوه اجرای حدود (مصوب 1398).
-       منشور حقوق و مسئولیت‌های زنان در نظام جمهوری اسلامی ایران مصوب (مصوب 1383).
-       امامی، حسن(1388).حقوق مدنی، تهران: انتشارات اسلامیه، چاپ بیستم.
-       امامی، اسدالله،(1388). حقوق خانواده، تهران: خرسندی.
-       آشتیانی، محمود، بی‌تا، کتاب النکاح، تقریرات آیه الله عبدالکریم الحائری، مشهد: بی‌نا.
-       جعفری لنگرودی، محمدجعفر( 1378). مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش.
-       شهید ثانی، زین‌الدین بن علی(1410). الروضه البهیة فی شرح اللمعه الدمشقیه، قم: انتشارات داوری.
-       شهید ثانی، زین‌الدین بن علی(1416). مسالک الافهام الی تنفیح شرایع الاسلام، قم: موسسۀ المعارف الاسلامیه، چاپ اول.
-       صفایی، سید حسین،و امامی، اسدالله(1391).مختصر حقوق خانواده، تهران: انتشارات بنیاد حقوقی میزان، چاپ 43.
-       طباطبایی، سید علی(1422).ریاض المسائل، قم: موسسۀ النشر الاسلامی.
-       علامه حلی، یوسف بن حسن(1413).قوائد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم: انتشارات اسلامی.
-       فراهیدی، خلیل بن احمد(1372).کتاب العین، تهران: انتشارات اسوه.
-       موسوی خمینی، روح‌الله، بی‌تا تحریر الوسیله، قم: موسسه مطبوعات دارالعلم، چاپ اول.
-       نجفی، محمدحسن(1398).جواهرالکلام، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
-       ابراهیم‌زاده انتظام، نفیسه(1398).زنان، روزنامه جوان، شماره 5656.
-       آذربایجانی، مسعود(1388).عدالت جنسیتی و اشتغال زنان، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان، 12(46). 81- 116.
-       آقایاری هیر، مسلم، صادقی سقدل، حسین، عصاری آرانی، عباس، و سحابی، بهرام(1397). تأثیر یارانه نقدی بر الگوی مخارج خانوارهای شهری و روستایی در ایران، پژوهش‌های اقتصادی، 18(1). 155- 177.
-       بالاخانی، قادر(1401).مطالعه کیفی نگرش جوانان شهر اردبیل به سیاست‌های جمعیتی و فرزندآوری، مطالعات راهبردی زنان، 24(96). 39-67.
-       بهمن‌پوری، عبدالله، ریاحی‌راد، صدیقه، و اردکانی، حبیب‌الله(1398).تبیین فقهی آمیزش جنسی در دوره قاعدگی، فقه پزشکی، 11(40 و 41). 33-44.
-       بنی فاطمه، حسین، و مهبد، نازیلا(1389).جایگاه اشتغال زنان از منظر دانشجویان، علوم اجتماعی، 4(8).
-       حسینی، راحله سادات، جاوید، محمدجواد، حسینی، محمد، و درویشی، بابک(1400). زنان و حق بر تأمین اجتماعی با تأکید بر قانون اساسی در جمهوری اسلامی ایران، مجله مطالعات راهبردی زنان، 33(91). 51-70.
-       رضوانی مفرد، احمد، و زرنشان، شهرام(1395). حمایت از حق مادری در نظام تأمین اجتماعی، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 46(2). 319-336.
-       طباطبایی حصاری، نسرین، آذری، هاجر، و نادری افوشته، فاطمه زهرا(1391). تحلیل حقوقی تأثیر جنسیت بیمه شده در سن بازنشستگی در پرتو اسناد بین‌المللی، تحقیقات حقوقی ش 91. 303-329.
-       عبدالهی، عادل، و رحیمی، علی(1396). برساخت اجتماعی سیاست‌های افزایش فرزندآوری و موانع پیش‌رو: مطالعه موردی کاربران اینترنتی، مطالعات راهبردی زنان، 20(77)، 35-60.
-       عسکری ندوشن، عباس، حسنی، حاتم، و کریمی، حامد(1394). بررسی تطبیقی عوامل تعیین‌کننده ایده‌آل‌های باروری زنان کرد شاغل و غیر شاغل شهر سنندج، مجله مطالعات راهبردی زنان، سال 17، شماره 67. 45-83.
-       علیشاهی قلعه‌جوقی، ابوالفضل، و ریاحی راد، صدیقه(1399).  تأثیر سندروم پیش از قاعدگی در قصد ارتکاب جرم، حقوق پزشکی، 14(55). 111-139.
-       غمامی، محمدمهدی، و قوی البنیه، ابوالفضل(1402). آسیب‌شناسی نظام اعطای تابعیت در ایران؛ مورد کاوی تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی، مجله مطالعات راهبردی زنان، 25(100). 55-71.
-       محمدی، سام، کاویار، حسین، و ابراهیمی، اعظم(1396). تقدم حق ولایی قهری مادر نسبت به جد پدری بر مبنای مصالح روز، حقوق دادگستری، 81(98).
-       مظلوم زاده، آمنه، جمال‌زاده، عبدالرضا، و شهابی، رقیه(1401). بررسی فقهی حقوقی حضانت کودک از طرف مادر؛ چالش‌ها و راه‌کارها، مطالعات میان‌رشته‌ای فقه، 103- 121.
-       نظری، فهیمه، کریمیان، حبیب‌الله، و شریفی، منصور(1400). بررسی تأثیر کیفیت اشتغال زنان بر کیفیت زندگی (مطالعه موردی زنان شاغل شهر تهران)، مطالعات فقه اقتصادی، 3(3). 150-167.
-      Barnack- Tavlarisa, Jessica L Hansena, Kristina. Levittb Rachel B. Reno, Michelle. Taking leave to bleed: Perceptions and attitudes toward menstrual leave policy, 2019, VOL. 40, NO. 12, 1355–1373.
-      Corinaldi, Michelle. Motherhood in the Workplace: A Sociological Exploration into the Negative Performance Standards and Evaluations of Full-Time Working Mothers, 2019, Philologia 11(1), 13-16.
-      Easteal. L, Patricia, Women and Crime: Premenstrual Issues, Australian Institute of Criminology, 1991, No.31, 1- 10.
-      King S. Menstrual Leave: Good Intention, Poor Solution. En: Hassard J, Torres LD, editores. Aligning Perspectives in Gender Mainstreaming: Gender, Health, Safety, and Wellbeing [Internet]. Cham: Springer International Publishing; 2021 [citado 27 de julio de 2023]. p. 151–76. (Aligning Perspectives on Health, Safety and WellBeing). Disponible en: https://doi.org/10.1007/9783030532697_9
-      Mayo. Joseph L, Facogf. Md, Premenstrual Syndrome: A Natural Approach to Management, Applied Nutritional Science Reports, 1999, Vol. 5, No. 6, 1-8.
-      Reljanović, Mario Lj. Rajić Ćalić, Jovana M. Menstrual level and gender equality, 2024, Strani pravni zivot 68(1):1-14.