مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

امکان سنجی مهرانگاری عطایا در عقد بدون مهرالمسمّی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران
2 دانش آموخته سطح 4 حوزه قم و دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه سیستان و بلوچستان
3 دانش آموخته ی سطح سه حوزه علمیه خراسان، خراسان، ایران
چکیده
مطابق اخبار صحیحه و دیدگاه فقها­ی متأخر و قانون (ماده 1087 قانون مدنی) اگر هنگام انشاء عقد نکاح، مهری مشخص نشده باشد و پس از آن نیز معلوم نگردد با انجام عمل زناشویی مهرالمثل برای زن ثابت می­شود؛ اما مشهور قدما معتقدند در صورتی که زوج، چیزی را به زوجه داده باشد و پس از آمیزش، وی را طلاق دهد، آنچه قبلاً زوجه دریافت کرده است به ازاء مهریه وی محاسبه می­گردد و زوجه، حق مطالبه مهرالمثل و هیچ چیز دیگری را ندارد. این در حالی است که فقهای متأخر فتوایی مخالف مشهور قدما دارند؛ لذا باید دید به چه دلیل فقهای متأخر به این شکل از دیدگاه قدما روی‌گردان شده­اند و فتوایی کاملاً متفاوت صادر کرده­اند؟ و بالاخره کدام یک از این دیدگاه­ها متقن­تر است؟ این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده نشان می­دهد، فتوای مزبور، سه رویکرد را تاکنون پشت سر گذاشته است. رویکرد اول، دوره قدما است که فقها، جزم به فتوای مذکور داشته­اند. رویکرد دوم، دوره تردید است که اولین بار توسط محقق در شرایع صورت پذیرفته و رویکرد سوم، انکار دیدگاه مشهور قدما که مربوط به دوره پس از محقق است. بر اساس پژوهش انجام شده، به نظر می­رسد، دیدگاه مهرانگاری هدایا، فاقد هرگونه دلیل موجهی بوده و اعتماد فقها متقدم، عمدتاً بر پایه اعتماد به پاره­ای از تأویلات و توجیهاتی است که بر برخی اخبار، تحمیل شده در حالی که اخبار مورد استناد، نه تنها صریح بلکه ظاهر در فرع محل بحث هم نیستند. از این رو تنها در صورتی می­توان آنچه را قبلاً زوجه دریافت نموده به منزله مهریه وی محاسبه کرد که زوجه، رضایت خود را نسبت به مهرانگاری آن ابراز کرده باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


×  آل عصفور بحرانی، یوسف بن احمد بن ابراهیم (1405 ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، 25 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، اول.
×  ابن براج طرابلسى قاضى، عبد العزیز (1406 ق). المهذب (لابن البراج)، 2 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، اول.
×  حرعاملى، محمد بن حسن (1409 ق). وسائل الشیعة، 29 جلد، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، قم - ایران، اول.
×  حلّى، ابن ادریس، محمد بن منصور بن احمد (1410 ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، 3 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، دوم.
×  حلّى، جمال الدین، احمد بن محمد اسدى (1407 ق). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، 5 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، اول.
×  حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى (1413 ق). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، 9 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، دوم.
×  حلّى، محقق، و نجم الدین، جعفر بن حسن (1408 ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، 4 جلد، مؤسسه اسماعیلیان، قم - ایران، دوم.
×  حلّى، مقداد بن عبد اللّه سیورى (1404 ق). التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، 4 جلد، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى - ره، قم - ایران، اول.
×  حلّى، یحیى بن سعید (1405 ق). الجامع للشرائع، در یک جلد، مؤسسة سید الشهداء العلمیة، قم - ایران، اول.
×  خوانسارى، سید احمد بن یوسف (1405 ق). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، 7 جلد، مؤسسه اسماعیلیان، قم - ایران، دوم.
×  خزائی، میثم، (1395). « تأثیر موت زوجین در مهرالمسمی»، مجله فقه و حقوق خانواده، 21(65). 149-169.
×  خمینی، روح الله (1434 ق). تحریر الوسیله، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران.
×  سلاّر دیلمى، حمزة بن عبد العزیز (1404 ق). المراسم العلویة و الأحکام النبویة، در یک جلد، منشورات الحرمین، قم - ایران، اول.
×  سبزوارى، محقق، محمد باقر بن محمد مؤمن (بی­تا). کفایة الأحکام، 2 جلد، انتشارات مهدوى، اصفهان - ایران، اول.
×  سبحانى تبریزى، جعفر (بی­تا). نظام النکاح فی الشریعة الإسلامیة الغراء، دو جلد، قم - ایران، اول.
×  صیمرى، مفلح بن حسن (حسین)(1420 ق). غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام، 4 جلد، دار الهادی، بیروت - لبنان، اول.
×  طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن (1390 ق). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، 4 جلد، دار الکتب الإسلامیة، تهران - ایران، اول.
×  طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن (1400 ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، در یک جلد، دار الکتاب العربی، بیروت - لبنان، دوم.
×  طوسى، محمد بن الحسن (1407 ق).تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان)، 10 جلد، دار الکتب الإسلامیه - تهران، چاپ: چهارم.
×  عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على (1413 ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، 15 جلد، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم - ایران، اول.
×  عاملى، محمد بن على موسوى (1411 ق). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام، 2 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، اول.
×  فاضل آبی، حسن بن ابى طالب یوسفى (1417 ق). کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، 2 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، سوم.
×  مفید بغدادى، محمّد بن محمد بن نعمان عکبرى (1413 ق). المقنعة (للشیخ المفید)، در یک جلد، کنگره جهانى هزاره شیخ مفید - رحمة الله علیه، قم - ایران، اول.
×  نجفى، صاحب الجواهر، محمد حسن (بی­تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، 43 جلد، دار احیاء التراث العربی، بیروت - لبنان، هفتم.
×  نیک­نژاد، جواد (1395).«وضعیت فقهی حقوقی تعیین اعضای بدن به عنوان مهریه»، مجله فقه و حقوق خانواده، 21(64). 153-127.