مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

واکاوی ادراک و تفسیر زنان متأهل تهرانی از حکم فقهی تمکین خاص

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مطالعات زنان دانشگاه ادیان و مذاهب،قم، ایران
2 استاد گروه جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشیار پژوهشکده زن و خانواده، قم، ایران
چکیده
در چارچوب فقه اسلامی، تمتع جنسی زن و مرد تنها در قالب عقد ازدواج مشروع است که در قالب احکام شرعی تمکین، تکالیف و حقوق آنان را تعریف می‌کند. در جامعه‌ ایران امروز، به‌ویژه در کلان‌شهر تهران، زنان متأهل با چالش‌های ناشی از تلاقی انتظارات مدرن و سنتی، و قرائت‌های متنوع از رابطه زناشویی و همراهی آن با ترویج تفکرات فردگرایی مواجه شده‌اند؛ که زنان را به بازنگری در نقش‌ها­ی خود سوق داده است. بر این اساس پژوهش حاضر با استفاده از روش کیفی و رویکرد پدیدارشناسی تفسیری و مصاحبه نیمه­­ساختاریافته، ادراک و تفسیر زنان متأهل و متشرع تهرانی ازحکم فقهی تمکین (خاص) که به حوزه خصوصی و مهم رابطه زوجین یعنی رابطه جنسی می پردازد، را مورد مطالعه قرار داده است. مشارکت­کنندگان در این پژوهش را زنان متأهل مسلمان تهرانی که در محدوده سنی بین 35 تا 50 سال هستند و حداقل 5 سال از زندگی مشترک آنها می‌گذرد و با نمونه­گیری هدفمند انتخاب شده‌اند تشکیل می دهند. یافته ها در پنج مضمون اصلی «بازنمایی قدرت و کنترل»، «زیرساخت‌های فرهنگی و معرفتی»، «تجربه جنسی زنانه»، «تعارض نقش‌های زناشویی»، و «توازن در مشارکت» نشان می‌دهند که تمکین درک‌شده، مفهومی چندلایه و پویاست که تحت تأثیر ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، دین‌باوری، و روابط قدرت، شکل می‌گیرد و تجربه‌ای پیچیده از اطاعت محض، همدلی و مذاکره، نادیده انگاری زن، تدبیر تعامل با همسر و بازآفرینی رابطه را برای زنان رقم می زند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


×   آزاد ارمکی، تقی، و گزلی زاده، حسن(1391). «مناسک و رفتارهای دینی در بین دانش آموزان». انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 8(27)، 36-12.
×   اکبری، محمود(1390). نگاهی به فلسفه احکام. قم. نشر فتیان. چ اول.
×   انصاری، مرتضی(1420). کتاب المکاسب. قم، دار الذخائر.
×   بوستانی، داریوش، و محمدپور، احمد (1388)، «بازسازی معنائی جهتگیری جنسیتی پسران نسبت به دختران)ارائه یک نظریه زمینه ای(»، مطالعات راهبردی زنان،11(4).
×   ثمنی، لیلا، مهریزی، مهدی، و فتاحی، سید محسن (1396). «فرزندآوری مقتضای اطلاق عقد نکاح.» پژوهش های فقهی، 13(4)، 793-767.
×   جلائی پور، حمیدرضا، و گرامیان نیک، محمد(1390). «نگاهی به مدرنیته در ایران از دریچه روباط شخصی؛ ارزیابی مفهوم «رابطه ناب» گیدنز، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد،52،1390-19.
×   خوئی، سید ابوالقاسم. (بی تا). کتاب النکاح. قم، مدرسه دارالعلم.
×   رجبی شکیب، محمدرضا(1397)، «تمکین یعنی چه؟ می-خواهم-بیشتر-بدانم/رابطه-جنسی-خوب/97» تمکین-یعنی-چه/drshakib.ir.
×   رحیمی ثابت، فاطمه، و مفتاح،احمد رضا(1397)، «چگونگی تحول مفهوم ازدواج در کلیسای کاتولیک و چالش های پیش رو»، معرفت ادیان، 2(34)،110-93.
×   زینتی، علی(1384).«ازدواج در اسلام و مسیحیت»، مطالعات راهبردی زنان، 27 ،227-197.
×   سبحانی، جعفر(1379).«مکتب لذتگرایی در چهره های گوناگون کلام اسلام» ، کلام اسلامی. ش .34.
×   سبحانی تبریزی، جعفر(1383). «عرفی شدن دین». کلام اسلامی. ش 49.
×   شفیع آبادی، عبدالله، و ناصری، غلامرضا (1385). نظریه های مشاوره و روان درمانی، تهران، نشر دانشگاهی.
×   عاملى، شهید ثانى،  و زین الدین بن على (1412)الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم، تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
×   عربیان، نسرین (1388). «خانواده در غرب و مقایسه آن با اسلام». فصل نامه علوم اجتماعی. 1(5).
×   علاسوند، فریبا(1402). «نظریه جندر و اثرات نامطلوب آن بر خانواده در مقیاس جهانی». مطالعات جنسیت و خانواده. 11(2)،  107-77.
×   غیاثوند، احمد، و اسدی، سیده سارا (1398). «روایت زنان متاهل شهر کرمانشاه از تدوام زندگی زناشویی»، زن در توسعه و سیاست، 17(2)،221-193.
×   فروتن، سیدکاظم، و اخوان تقوی، محمدحسین(1390). «بررسی نقش سلامت جنسی در خانواده ایرانی قضاوت.» فصلنامه وزارت دادگستری تهران ش 71، 28-33.
×   قنبرپور،بهنام، و نقیبی سید ابوالقاسم (1391). «شرط عدم تمکین در عقد نکاح در فقه امامیه و اهل سنت.»، فقه و مبانی حقوق اسلامی،4(12 و 13).
×   گیدنز، آنتونی(1990م). پیامدهای مدرنیته. مترجم: محسن ثلاثی. تهران، نشر مرکز.
×   مکارم شیرازی، ناصر (1424). کتاب النکاح. قم: مدرسه الامام على بن ابى طالب( ع). ج 7.
×   مکارم شیرازی، ناصر (1385). بررسی طرق فرار از ربا. قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب.
×   محمدی، مرتضی(1383).«تمکین؛ قدرت زنان یا خشونت مردان.» فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، 23.
×   محقق داماد، سیدمصطفی(1365)، بررسی فقهی حقوق خانواده، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
×   محقق داماد، سید مصطفی(1406)، قواعد فقهی. تهران. مرکز نشر علوم اسلامی.
×   مطهری، مرتضی. آشنایی با علوم اسلامی 3. تهران، انتشارات صدرا.
×   موسوی خمینی، روح الله(1368)، ترجمه تحریرالوسیله، ج2، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
×   موسوی خمینی، روح الله(1421). کتاب البیع. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی چاپ اول.
×   نجفی، محمد حسن(1374). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران، چاپخانه اسلامی، چاپ سوم.
×   هندی، فاضل(بی‌تا). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
×   همیلتون، ملکم(1389). جامعه شناسی دین، مترجم محسن ثلاثی. تهران، نشر ثالث.
×   همتی،هایون(1375). «اندیشه دینی و سکولاریزم در جهان معاصر». قبسات، ش 1 .
×   یارمحمدی،مریم(1393). «بررسی حدود تمکین زوجه در فقه و حقوق و مسائل مستحدثه.»پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده اصول الدین مرکز قم.
Ø  Smith, jonathan A. (2024). Qualitative Psychology: p25
Ø  Moustakas, Clark. (1994). Phenomenological Research Methods: p32
Ø  Smith, J.A., Flowers, P., & Larkin, M. Interpretative Phenomenological Analysis: Theory Method and Research, London: Sage, PP 82-101