مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

گونه شناسی نقش مادری در شبکه اجتماعی اینستاگرام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید محمد حسین میرابوطالبی 1
سجاد مهدی زاده 2
سید محمد کاظمی قهفرخی 3
سجاد ایمانی پور 4
1 دانشجوی دکتری حکمرانی فرهنگی، مدرسه حمرانی شهید بهشتی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
2 استادیار، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق (ص)، تهران، ایران
3 استادیار، پژوهشکده مطالعات تمدنی و اجتماعی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
4 دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات، دانشکده هنر، رسانه و فضای مجازی شهید آوینی، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران
10.22095/jwss.2025.488304.3583
چکیده
برای فهم پدیده‌های خاص باید از نمونه‌های خرد استفاده کرد که بتواند جزئیات را با عمق بیشتر از طریق شناخت زمینه‌یابی، شیوه‌های متنوع تعامل عقلانی و غیرعقلانی مردم با هم، فهم آن‌ها از جهان و چگونگی پردازش این کار، تشریح کند. از سوی دیگر امروزه اینستاگرام برای فهم «بازنمایی و نمایش خود»، «اجتماعات آنلاین» و «زندگی‌های روزمره» میانجی شده در نسبت با سایر پلتفرم‌ها و رسانه‌های اجتماعی برتری دارد. بر این اساس هدف از انجام این پژوهش، شناخت گونه‌های مختلف بازنمایی شده از نقش مادری در سکوی مجازی اینستاگرام و چهره ترسیم‌شده از مادری، توسط مادران بلاگر در این سکو است. برای وصول به این هدف پس از نمونه‌گیری هدفمند (۲۱۰ پست اینستاگرامی حاصل نمونه‌گیری) از روش تحلیل محتوای کیفی برای صورت‌بندی آنها بهره گرفته شده است. یافته‌های به‌دست‌آمده از تحلیل محتوای صفحات کاربران، نشان می‌دهد دو گونه مادری اثباتی - ساختاری و سلبی - تعارضی در شبکه اجتماعی اینستاگرام در حال بازنمایی است. مادری نوع اول بر مبنای حوزه شناختی (تعالی‌بخشی مادری)، عقلانی (تقدم لوازم و شرایط بر مادری) و سنتی (تمرکز بر روال‌های طبیعی و عرفی مادر شدن) به‌گونه‌ای مثبت و ضروری بازنمایی می‌شود؛ اما در نوع دوم به دلیل شناختی (فراموش‌شدن خود شخصی مادر) و عاطفی (تعارض مادری با لذت و اهداف شخصی مادر) به شکل سلبی تصور می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
اینستاگرام
رسانه اجتماعی
سبک زندگی
مادری
گونه شناسی
  • قرآن کریم.
  • اخوی راد، بتول (۱۳۸۷). اشتغال زنان و فرایند تغییر پوشش. بانوان شیعه، 4(۱۱)، ۲۰۰-۱۷۹.
  • باقری، زهرا، نقیب السادات، سید رضا، و زارعان، منصوره (۱۴۰۱). گفتمان‌شناسی فرهنگی - اجتماعی زنان در اینستاگرام (جایگاه خواسته‌های مادران). مطالعات راهبردی ارتباطات، 2(3)، ۸۱-۶۹. https://www.doi.org/10.22034/rcc.2022.563163.1035
  • برانستون، گیل، و استافورد، روی (۱۳۹۳). مطالعات رسانه‌ای: راهنمای عملی دانشجویان (امیر عبدالرضا سپنجی، ترجمه). تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
  • بوربور، اکرم، و تاجیک اسماعیلی، سمیه (۱۴۰۱). چشم‌انداز هویت اجتماعی زنان بر اساس استفاده از اینستاگرام. پژوهش‌های ارتباطی، 29(۱۱۰)، ۱۹۶-۱۵۹. https://doi.org/10.22082/cr.2022.554286.2352
  • بیچرانلو، عبدالله، صلواتیان، سیاوش، و لاجوردی، آزیتا (۱۳۹۸). بازنمود سبک زندگی زنان جوان ایرانی در اینستاگرام. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 15(۵۶)، ۱۴۰-۱۱۱. https://doi.org/10.22034/jcsc.2019.37357
  • بیگوند، مینا، کاظمی، عباس، و بصیریان جهرمی، حسین (۱۴۰۰). سوپر مام‌ها و مفهوم مادری در فضای اینستاگرام. زن در فرهنگ و هنر، 13(1)، ۱۶۱-۱۳۹. https://doi.org/10.22059/jwica.2021.319264.1547
  • حسینی نودادی، سید عبدالرسول (۱۴۰۰). نقش مادر در تربیت فرزند از منظر قرآن. رهیافت فرهنگ دینی، 4(۱۵ و ۱۶)، ۵۷-۴۳.
  • ذکایی، محمد سعید، و حسنی، محمدحسین (۱۳۹۴). رسانه‌های اجتماعی: مفهوم‌سازی و گونه‌شناسی (مطالعه دانشجویان دانشگاه تهران). پژوهش‌های ارتباطی، 22(۸۴)، ۹۶-۷۷. https://doi.org/10.22082/cr.2016.18817
  • ذکایی، محمد سعید، کرمی، محمدتقی، و فرزادمنش، شیما (۱۳۹۹). بازنمایی زندگی روزمره خانوادگی زنان ایرانی در اینستاگرام. مطالعات رسانه‌های نوین، 6(۲۳)،۵۲-۱. https://doi.org/10.22054/nms.2021.51251.944
  • راودراد، اعظم، و شمسی، میترا (۱۴۰۰). زندگی و زمانه زنان ایرانی در اینستاگرام: تحلیل ایدئولوژیک عکس‌های زنان در شبکه اجتماعی اینستاگرام. مطالعات رسانه‌های نوین، 7(۲۶)، ۱۷۰-۱۳۱. https://doi.org/10.22054/nms.2021.35786.593
  • ربیعی، علی، و احمدزاده نامور، فرناز (۱۳۸۷). نظریه بازنمایی رسانه‌ای و تحلیل افکار عمومی متقابل آمریکایی‌ها و ایرانی‌ها. دانش سیاسی، 4(2)، ۶۲-۳۷. https://doi.org/10.30497/pk.2009.30
  • رنجبر، هادی، حق‌دوست، علی‌اکبر، صلصالی، مهوش، خوشدل، علیرضا، سلیمانی، محمدعلی، و بهرامی، نسیم (۱۳۹۱). نمونه‌گیری در پژوهش‌های کیفی: راهنمایی برای شروع. پژوهش علوم سلامت و نظامی، 10(3)، 250-238.
  • سروی زرگر، محمد (۱۳۹۰). نشانه‌شناسی بازنمایی خانواده در آگهی‌های بازرگانی تلویزیون. پژوهش‌های ارتباطی، 18(۶۷)، 62-33. https://doi.org/10.22082/cr.2011.23683
  • عباس زاده، محمد، و شمسی متنق، فرهاد (1399). دقت­مندی در تحقیقات کیفی. جامعه‌شناسی ایران، 21(2)، 95-67. https://doi.org/10.22034/jsi.2020.244213
  • علایی رحمانی، فاطمه، و معتمد لنگرودی، فرشته (۱۳۹۴). تعامل و نقش زن در خانواده به‌مثابه همسر و مادر در پرتو آموزه‌های رضوی. حسنا، 7(۲۵)، ۱۶۹-۱۴۸.
  • فرزادمنش، شیما (۱۴۰۰). زنان اینستاگرامر، خوانشی انتقادی از بازنمایی زندگی روزمره خانوادگی. تهران: تیسا ساغر مهر.
  • قاسمی پیر بلوطی، محمدامین، خیامی، عبدالکریم، و جعفری هفتخوانی، نادر (۱۴۰۳). بازنمایی مؤلفه‌های فرهنگی برند ملی جمهوری اسلامی ایران در بستر شبکة اجتماعی اینستاگرام. رسانه. 35(3)، 31-57. https://doi.org/10.22034/bmsp.2024.420629.1942
  • قومی، مرضیه فاطمه (1398). بررسی نقش مادری از دیدگاه اسلام و فمینیسم. پژوهش های اسلامی جنسیت و خانواده، 2(2)، 59-43.
  • کاظمی قهفرخی، سید محمد (۱۴۰۰). گونه‌شناسی طلاب کنشگر در شبکه اجتماعی اینستاگرام. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  • محسنیان‌راد، مهدی (۱۳۹۹). رسانه‌شناسی. تهران: سمت.
  • موسویان اصل، مریم. (۱۴۰۰). مقایسه تطبیقی مفهوم مادر در سینمای دهه ۶۰ و ۹۰. فرهنگ پژوهش، 14(۴۶) ، ۶۵-۳۵. https://www.doi.org/10.22081/fpq.2021.72197
  • مهدی‌زاده، سید محمد (۱۳۸۷). رسانه‌ها و بازنمایی. تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
  • نادری، آذین (۱۳۹۶) الگوی رفتاری کاربران ایرانی در اینستاگرام، تهران.
  • هولستی، ال رادولف (۱۳۷۴). تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی (نادر سالارزاده امیری. ترجمه). تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
  • Arendell, Teresa. (2000). Mothering and Motherhood: A Decade Review. Berkeley: Berkeley Collection of Working and Occasional Papers.
  • Calvert, & Lewis, J. (2002) Television Studies: The Key Concepts. London: Routledge.
  • Chae, J. (2015) “Am I a Better Mother Than You”? Media and 21st-Century Motherhood in the Context of the Social Comparison Theory. Communication Research, 42(4) 503-525 https://doi.org/10.1177/0093650214534969.
  • Flick, Uwe (2014) an introduction to qualitative research, CA, Thousand Oaks, SAGE Publication.
  • Given, Lisa M. (2008) the SAGE encyclopedia of qualitative research methods, Thousand Oaks, California, SAGE publications.
  • Griffin, Kate. (2014) Pinnig motherhood the construction of mothering identities on pinterest (Master Thesis) Orlando, Florida, united satates: Electronic Theses and dissertations: university of central Florida.
  • Hunter, Lindsay.(2018) Motherhood in the Age of Instagram https://humanparts.medium.com/motherhood-in-the-age-of-instagram-1562eb6a0139.
  • Murray, H. & Mckinney, E. (2014) Foundations of maternal newborn and women's Health Nursing (6th ed) Missouri: Elsevier.
  • Patton, M. Q. (1990) Qualitative Research and Evaluation Methods. Newbury Park, CA:
  • Shahghasemi, e. (2020) “Pornography of Networked Feminism: The Case of Iranian ‘Feminist’ Instagramers” 2nd international conference on future of social sciences and humanities, PP 1-13.
  • Sousa, Maria & Marques, Célio. (2022) Innovations and Social Media Analytics in a Digital Society. Florida: CRC Press.
  • Swift, K. J. (2015) Motherhood. York University, Toronto.
مطالعات راهبردی زنان
دوره 27، شماره 106
زمستان 1403
صفحه 90-69