مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

تجربه زیسته زنان بی‌خانمان شهر تهران از بدن، زمان و مکان (مطالعه پدیدارشناختی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
پروانه دانش 1
حمید عبداللهیان 2
محمدجواد زاهدی 3
عاصفه توکلی خمینی 4
1 دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استاد گروه ارتباطات دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استاد گروه جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
4 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22095/jwss.2024.457295.3463
چکیده
بی خانمانی پدیده‌ای رو به رشد در ایران و جامعه جهانی است که تغییر در مکان زندگی، اصلی‌ترین ویژگی آن محسوب می‌شود. تغییر در مکان با تغییر در تجربه از بدن زیسته و ادراک از زمان همراه است. ازاین‌رو در این پژوهش مطالعه می‌کنیم که زنان بی‌خانمان ‌(در شهر تهران) چه ادراکی ازمکان، زمان و بدن دارند؟ و چگونه زنان بی‌خانمان از مسیر این ادراک‌ها به ساختن واقعیت اجتماعی زندگی خود می‌پردازند. با استفاده از نظریات پدیدارشناسی و با کاربرد روش پدیدارشناسی تجربی، با 10 نفر از زنان بی‌خانمانی که به‌طور موقت در مددسرای نیلوفر آبی چیتگر حضور دارند، مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام‌شده و یافته‌ها، با استفاده از روش تجزیه‌وتحلیل کرسول و نرم‌افزار maxqda 10 تحلیل‌شده است.از مجموع واحدهای معنایی استخراج‌شده، پنج مقوله متنی «تجربه از بدن در زیست خیابانی»، «بازسازی بدن زیسته»، «ادراک درونی از زمان»، «آگاهی از خود بر پایه زمان»، «انتقال از خانه به خیابان: انتقال از عرصه درونی به عرصه بیرونی» و سه مقوله ساختاری «تجربه از بدن در زیست خیابانی»، «زمان‌مندی در تجربه‌های زیسته» و «انقطاع حس مکان: گذر از عرصه درونی به عرصه بیرونی مکانی» انتزاع شده است.نتایج نشان می‌دهد، در زنان بی‌خانمان تجربه از مکان و زمان، بدن‌مند است و این تجربه‌ها، بنیادین، در‌هم‌رفته و پویا هستند ونظم جدیدی را در هویت آنان بر می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
پدیدارشناسی
زنان بی‌خانمان
تجربه از زمان
تجربه از مکان

موضوعات

  • اعتمادی‌فر، سیدمهدی، اکرامی‌حصاری، معصومه (1400). «تجربه زیسته و نظام معنایی زنان بی‌خانمان از خانواده مطالعه موردی: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر». جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر. 3(1)، 52- 30. https://doi.org/10.34785/J016.2021.609.
  • -آقایی، سید سعید، کلدی، علیرضا، و وثوقی، منصور (1396). «نقش فضای شهری بر زندگی روزمره کارتن‌خواب‌های شهرتهران». مطالعات جامعه‌شناسی، 10(37)، 24-7.
  • - پرتوی، پروین (1392). پدیدارشناسی مکان. تهران، هنر، چاپ اول.
  • - جوادی، سیدمحمدحسین، و پیله‌وری، اعظم (1396). «بررسی تجربه زیسته مصرف‌کنندگان بی‌خانمان: پژوهشی کیفی». اعتیادپژوهی، د11(41)، ۴۸-۲۷.
  • - حسن‌پور، علیرضا (1395). «زمانمندی آگاهی و تاریخمندی آگاهی گذر هوسرل از پروژه استعلایی». پژوهش‌های فلسفی، 18، 36-21.
  • - درویشی‌فرد، علی‌اصغر، و فیضی‌پور، خدیجه (1396). «فهم تجربۀ زیسته زنان بی‌خانمان». پژوهشنامه مددکاری اجتماعی،  4(14)، 215-177.
  • - دیاری، مرتضی، غفاری، غلامرضا، و کرمانی، مهدی (1399). «زیست کارتن خوابی؛ از تلاش ناگزیر برای بقا تا بازسازمان یابی اجتماع». توسعه محلی روستایی - شهری (توسعه روستایی)، 12(1) ،152-127.
  • - ساک لوفسکی، رابرت‌ (1384). درآمدی بر پدیدارشناسی. ترجمه محمدرضا قربانی. تهران: گام نو.
  • - سفیری، خدیجه، و خادم، رسول (1392). «مطالعه وضعیت امید به زندگی زنان بی‌خانمان شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز نگهداری موقت زنان بی‌خانمان شهرداری تهران، «سامانسرای لویزان»)». مطالعات توسعه اجتماعی، دوره 6، 1(21)، 70-51.
  • - شولتز، کریستیان نوربرگ (1391). معنا در معماری غرب. مترجم مهرداد قیومی، فرهنگستان هنر.
  • -شولتز، کریستیان نوربرگ (1392). گزینه‌ای از معماری: معنا و مکان. ترجمه ویدا نوروز‌برازجانی، نشر پرهام نقش.
  • - صدیق‌سروستانی، رحمت‌الله، و نصراصفهانی، آرش (1389). «اعتیاد، طرد اجتماعی و کارتن خوابی در شهر تهران؛ پژوهشی کیفی». بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال یکم، (۴)19-1.
  • - فتحی، منصور، درویشی‌فرد، علی‌اصغر، و فیضی‌پور، خدیجه (1397). «زمینه‌ها و پیامدهای خشونت جنسی در زنان بی‌خانما». پژوهشنامه مددکاری اجتماعی. 5(18)، 84-35.
  • - کارمن، تیلور (1394). مرلوپونتی. ترجمه مسعود علیا، نشرققنوس.
  • - کلانتری، عبدالحسین و دیگران (1392). سیاست‌گذاری اجتماعی در مواجهه با پدیده کارتن‌خوابی. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
  • - مشکینی، ابوالفضل، شاکری‌منصور، الهه، و علوی، سیدعلی (1401). «تبیین عوامل مؤثر در شکل‌گیری بی‌خانمانی در مجموعه شهری تهران». آمایش محیط، 15(57)، 42-21.
  • - هایدگر، مارتین (1379). ساختن، باشیدن، اندیشیدن، در هرمنوتیک مدرن: گزینه‌ی جستارها: نیچه، هایدگر، گادامرو دیگران، هرمنوتیک مدرن. ترجمه بابک احمدی و دیگران، تهران نشر مرکز.
  • Anderberg, M. & Dahlberg, M. (2019). Homelessness and Social Exclusion in Two Swedish Cities. European Journal of Homelessness, 13(1), 31-58.
  • Aspers, P‌ (2004) "Empirical Phenomenology an Approach for Qualitative esearch", Social Research Methods Qualitative Series, 9: 1-15.
  • Creswell, J. (2007). Qualitative inquiry and research design. Sage Publications.
  • Eagleton, T. (1983). Literary theory: An introduction. Oxford: Basil Blackwell.
  • ETHOS - European Typology of Homelessness and housing exclusion. (2018).European Federation of National Associations Working with the Homeless, AISBL, https://www.feantsa.org/download/en-16822651433655843804.pdf.
  • Husserl, Edmund. (1983). Ideas Pertaining to a Pure Phenomenology and to a Phenomenological Philosophy: First Book: General Introduction to a Pure Phenomenology, Springer Dordrecht.
  • McAllister,William , Lennon, Mary , Li Kuang, MA.(2011). Rethinking Research on Forming Typologies of Homelessness, Public Health.,101(4): 596–601.
  • Moran, D‌. (2000). Introduction to phenomenology. London: Rutledge.
  • Moustakas, C. E‌ (1994) : Phenomenological Research Method, Thousand Oaks, ca: sage publication.
  • Osuji, Joseph C, Hirst, Sandra P.(2013). Understanding the Journey Through Homelessness: A Hermeneutic Study of Women Without Children, canadian journal of community mental health, 32) 2(,27-42.
  • Polkinghorne, D. E. (1989). Phenomenological Research Methods. In R. S. Valle & S. Halling (Eds.), Existential-Phenomenological Perspectives in Psychology New York: Plenum Press.pp. 41–60.
  • Relph, Edward. (1976). Place and Placelessness. London: Pion.
  • Relph, Edward. (2000). Author’s Response: Place and Placelessness in a New Context ,Classics. in Human Geography Revisited, Place and Placelessness. Progress in Human Geography, 24 (4):613- 619.
  • -Smith J. & Osborn A. (2007) Interpretative Phenomenological Analysis, From O’leary, Z. (2004). The essential guide to doing research, sage publication.
  • - (SPARCBC) Social Planning and Research Council of British Columbia.(2007), In the Proper Hands: SPARC BC Research on Homelessness and Affordable Housing, Prepared by Margaret Condon and Robyn Newton of SPARC BC,Social Planning and Reseearch Council of BC, Vancouver.
  • Sokolowski, Robert .(1964.(Immanent Constitution in Husserl's Lectures on Time; Philosophy and Phenomenological Research,24(4).
  • van Manen, M. (1997). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy‌ (2nd Ed). London, Canada: The Alehouse Press.
  • Zare, Zahra(2016) Access to social support among homeless urban women and men in Tehran (Iran), Housing Care and Support ,19(2). 55-63.
مطالعات راهبردی زنان
دوره 27، شماره 106
زمستان 1403
صفحه 9-36