هدف پژوهش حاضر فهم دشواریهای پیش روی زنان عضو هیئت علمی در فرآیند انجام کار علمی در حیات دانشگاهی و شناسایی علل، زمینهها و پیامدهای این چالشهای تجربه شده میباشد. پژوهش حاضر از نوع کیفی بوده و از روش نظریه زمینهای سیستماتیک استفاده شده است. با 12 نفر از زنان عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران که در دانشکدههای مختلف مشغول به کار بوده تا رسیدن به اشباع نظری مصاحبههای عمیق و نیمه ساختار یافته انجام شد.یافتهها نشان داد که «تبعیض جنسیتی در کار علمی» پدیدهی مرکزی چالشهایی است که زنان در فرآیند انجام کارعلمی در دانشگاه مازندران تجربه کردهاند. فرهنگ سازمانی مردسالارانه دانشگاه و کمتر دیده شدن زنان، تفاوت ساختاری در دستمزد و حقوق، حمایت ناکافی قوانین دانشگاهی از زنان و فشار روانی ناشی از شرایط محیط کار از جمله علل و زمینههای ایجاد دشواریهای تجربه شده میباشد. به علاوه، زنان در مواجهه با دشواریهای پیش رو راهکارها و استراتژیهایی همچون مدیریت توازن بین کار علمی و زندگی خانواده، افزایش توانمندی و تلاش برای ارتقای علمی، اعتراض و فشار اجتماعی برای تغییر وضعیت و آگاهی بخشی عمومی برای برابری و کاهش تعصبات اجتماعی را اتخاذ کردهاند. در نهایت، تجربه این دشواریها در فرآیند انجام کار علمی با خود پیامدهایی همچون دلسردی و بی انگیزگی علمی، فرسودگی روحی و جسمی در کار علمی، انزوای اجتماعی، کاهش نوآوری و بهرهوری علمی، بازنشستگی زودهنگام و استعفا، مهاجرت علمی زنان به خارج و تجرد یا تاخیر در ازدواج و فرزند آوری را داشته است.
اسفندیاریمقدم، علیرضا،و حسنزاده، محمد (1393). تحلیل عوامل بازدارنده تولیدات علمی زنان ایرانی در آی.اس.آی. دانش شناسی. 7(24)، 9-24.
برادران، مراد، جوادی، علیمحمد، و یاوری، خدیجه (1402). چالشهای اجتماعی و فرهنگی زنان شاغل: شرایط، راهبردها و پیامدها (مورد مطالعه: معلمان زن شهر گلپایگان). مسائل اجتماعی ایران. 14(1): 35-59. http://dx.doi.org/10.61186/jspi.14.1.35 .
بلالی، اسماعیل، سیاح، مونس، و محبی، سیده فاطمه (1394). ورود زنان به مشاغل مردانه: دلایل و پیامدها واکاوی کیفی آرای کارشناسان. زن در توسعه و سیاست. 13(3): 424-399. https://doi.org/10.22059/jwdp.2015.56338 .
بوشهری، علیرضا، سنجقی، محمدابراهیم، جعفری، سیداصغر، باقری، ابوالفضل، و امامیرضوی، رابعه (1399). ارزیابی سیاستهای علم و فناوری: با رویکرد سیاست حمایت از محققین زن در بخش پژوهش و فناوری. مطالعات راهبردی بسیج، 23(88)، 89-123.
پنیما، جی، و آبیر، ام (1380)، زنان و پژوهشهای علمی نو، یک بررسی تاریخی، ترجمه زهرا کمستی. راهبرد. 21: 301-312.
پورعزت، علیاصغر، زهریی، سپیده، یزدانی، حمیدرضا، و فرجی، بهاره (1393). بررسی چالشهای مربوط به مدیریت زنان. تحقیقی پیرامون یک سازمان دولتی. مطالعات زنان. 1(3): 120-92.
جانعلیزادهچوببستی، حیدر، و رهبری، لادن (1392). موقعیت و نقش زنان مسلمان در علم؛ مقایسه تاریخی ایران و غرب. توسعه اجتماعی. 8(2): 54-33.
جانعلیزاده، حیدر، مقیمی، اعظم، و امینی، مجید (1387). تبیین جامعهشناختی جایگاه حرفهای زنان دانشگاهی. پژوهش زنان. 6(2): 77-47.
رازقی، نادر، جانعلیزاده، حیدر، و علیزاده، مهدی (1394). سنجش سهم علمی زنان دانشگاهی رشته علوم اجتماعی (با تأکید بر عضویت در گروههای علمی و نشریات علمی-پژوهشی). زن در توسعه و سیاست. 13(1)، 93-112. https://doi.org/10.22059/jwdp.2015.55208 .
رستگارخالد، امیر (1385). خانواده- کار- جنسیت. تهران: انتشارات شورای فرهنگی- اجتماعی زنان.
ساروخانی، باقر (1393). مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده. تهران: سروش.
عابدینیبلترک، میمنت، و منصوری، سیروس (1397). شناسایی و سطحبندی موانع ارتقای مدیریتی زنان در نظام آموزش و پرورش مبتنی بر مدلسازی ساختاری تفسیری. زن در توسعه و سیاست. 16(3): 414-397. https://doi.org/10.22059/jwdp.2018.253973.1007393 .
فراستخواه، مقصود (1398). روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی، با تاکید بر نظریه بر پایه (گرندد تئوری GTM)، چاپ هشتم، تهران: آگاه.
محمدپور، احمد (1400). ضد روش، زمینههای فلسفی و رویههای علمی در روششناسی کیفی، ویراست دوم، تهران: انتشارات لوگوس.
Allen, K., Butler-Henderson, K., Reupert, A., Longmuir, F., Finefter-Rosenbluh, I., Berger, E., Grove, C., Heffernan, A., Freeman, N., Kewalramani, S., Krebs, S., Dsouza, L., Mackie, G., Chapman, D., & Fleer, M. (2021). Work like a girl: Redressing gender inequity in academia through systemic solutions. Journal of University Teaching & Learning Practice, 18(3). https://doi.org/10.53761/1.18.3.3.
Alsarhan, F., Ali, S. A., Weir, D., & Valax, M. (2021). Impact of gender on use of wasta among human resources management practitioners. Thunderbird International Business Review, 63(2), 131-143. https://doi.org/10.1002/tie.22186 .
Bielby, W. T., & Bielby, D. D. (1989). Family ties: Balancing commitments to work and family in dual earner households. American sociological review, 54(5), 776-789. https://doi.org/10.2307/2117753.
Bruckmüller S,Ryan k, Rink F & Haslam A.S (2014). Beyond the Glass Ceiling: The Glass Cliff and Its Lessons for Organizational Policy.SocialIssues and Policy Review.8(1): PP 202ـ 232. https://doi.org/10.1111/sipr.12006 .
Cresswell, J. (2013). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches, Sage publications.
Fathima, F. N., Awor, P., Yen, Y. C., Gnanaselvam, N. A., & Zakham, F. (2020). Challenges and coping strategies faced by female scientists—A multicentric cross sectional study. PloS one, 15(9). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0238635 .
Fazal, S., Naz, S., Khan, M. I., & Pedder, D. (2019). Barriers and enablers of women’s academic careers in Pakistan. Asian Journal of Women's Studies, 25(2), 217-23. https://doi.org/10.1080/12259276.2019.1607467 .
Franco-Orozco, C. M., & Franco-Orozco, B. (2018). Women in academia and research: An overview of the challenges toward gender equality in Colombia and how to move forward. Frontiers in Astronomy and Space Sciences, 5, 24. doi:10.3389/fspas.2018.00024 .
Glaser, B., & Strauss, A. (2017). Discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Routledge.
Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse education today, 24(2), 105-112. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2003.10.001 .
Gupta, N., & Sharma, A. K. (2003). Gender inequality in the work environment at institutes of higher learning in science and technology in India. Work, employment and society, 17(4), 597-616. https://doi.org/10.1177/0950017003174001 .
McGrayne, S. B. (2001). Nobel Prize women in science: Their lives, struggles, and momentous discoveries.
Meng, J., & Neill, M. S. (2023). Diversifying gender equity in leadership in public relations: the role of mentoring and instrumental support at the organizational level. Corporate Communications: An International Journal, 28(1), 155-168. https://doi.org/10.1108/CCIJ-06-2022-0066.
Peters, P., den Dulk, L., & van der Lippe, T. (2009). The effects of time-spatial flexibility and new working conditions on employees’ work–life balance: the Dutch case. Community, Work & Family,12(3), 279–297. https://doi.org/10.1080/13668800902968907 .
Prozesky, H., & Mouton, J. (2019). A gender perspective on career challenges experienced by African scientists. South African Journal of Science, 115(3-4), 1-5. https://doi.org/10.17159/sajs.2019/5515 .
Saldaña, J. (2012). The coding manual for qualitative researchers (No. 14). Sage.
Settles, I. H., Cortina, L. M., Malley, J., & Stewart, A. J. (2006). The climate for women in academic science: The good, the bad, and the changeable. Psychology of Women Quarterly, 30(1), 47-58. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.2006.00261.x .
Sonnert, G. (1999). Women in science and engineering: Advances, challenges, and solutions. Annals of the New York Academy of Sciences, 869(1), 34-57. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.1999.tb08353.x .
Wyer, M., Cozzens, S. E., Wetmore, J. M., & Alvarado, L. (2014). Women, Science, and Technology: A Reader in Feminist Science Studies.
Xie, Y., & Shauman, K. A. (2003). Women in science: Career processes and outcomes, Harvard University Press.
Zuckerman, H. E., Cole, J. R., & Bruer, J. T. (1991). The outer circle: Women in the scientific community. In This volume is based on papers from four symposia held at Stanford University, CA, from 1983 to 1986.. WW Norton & Co.
