سالمندان ناتوان از جمله گروههای جمعیتی نیازمند مراقبت هستند که اعضای خانواده، به ویژه زنان، نقش اصلی را در مراقبت از آنها ایفا میکنند. این مطالعه با روش مرور نظاممند، به بررسی ۱۴ مقاله کیفی فارسی منتشرشده بین سالهای ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۳ پرداخته است که در پایگاههای اطلاعاتی (مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی ، پایگاه مجلات تخصصی نور ، بانک اطلاعات نشریات کشور ، پرتال جامع علوم انسانی) نمایه شدهاند تا تجارب زیسته مراقبان خانوادگی سالمندان را تحلیل کند. یافتهها نشان میدهد که مراقبان، بهویژه زنان، تجارب متنوعی از مثبت تا بسیار منفی را گزارش کردهاند بهگونهای که در ایران، پدیدههای «سالمندی زنانه» و «مراقبت زنانه» در حال ظهور هستند. مراقبان تحصیلکرده و شاغل با فشار مضاعف ناشی از تعارض نقشها و عدم توازن بین زندگی شخصی و مراقبتی مواجهاند. منابع در اختیار خانواده، مانند مسکن و درآمد، کیفیت مراقبت را تحت تأثیر قرار میدهد و مراقبت دائمی از سالمندان، حضور اجتماعی مراقبان، به ویژه زنان را محدود نموده است. شناخت نیازها و انتظارات مراقبان، از جمله نیاز به آموزش، حمایت عاطفی و سیستمهای مراقبتی، برای توانمندسازی آنها و بهبود کیفیت مراقبت ضروری است. این مطالعه بر لزوم توجه بیشتر به چالشهای مراقبان و طراحی سیاستهای حمایتی هدفمند تأکید میکند.
آقاجانی، احمد، نظری، علیمحمد، و زهراکار، کیانوش (1397). بررسی پریشانی روانشناختی در فرزندان متأهل مراقب والد (ین) سالمند (مطالعه کیفی)، مجله سالمند، 13(3)، 346-361.https://doi.org/10.32598/SIJA.13.3.346.
آقاجانی، احمد، نظری، علیمحمد، و زهراکار، کیانوش (1397). تعارضات بین فردی در متأهلین ملزم به مراقبت از والد سالمند خود (یک مطالعه کیفی)، پژوهشهای مشاوره، 17(66)، 97-136.
باستانی، فریده و نظری، نجمه (1399). کیفیت زندگی مرتبط با مراقبت در زنان مراقبتکننده از سالمندان مبتلا به شکستگی لگن». نشریه پژوهش پرستاری ایران، 15(3)، ۲۲-۳۶.
پورملامیرزا، افسانه، شریفی، فرشاد، اعتصام، فرناز و نواب، الهام (1399) سوءرفتار مراقبین خانوادگی با افراد مبتلا به آلزایمر: یک مطالعه مروری، نشریه پژوهش پرستاری،15(2)، 96-108.
پولادی، شهناز، انوشه، منیره، کاظم نژاد، انوشیروان، و زارعیان، آرمین (1392). ﻋﻮاﻣﻞ محدودکننده ﺧﺎﻧﻮاده در ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﺳﺎﻟﻤﻨﺪ: ﻳﻚ ﺗﺤﻠﻴﻞ درونمایهای. ﻣﺠﻠﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻛﻴﻔﻲ در علوم سلامت، 2(2)، 146-157.
پولادی، شهناز، انوشه، منیره، کاظم نژاد، انوشیروان، و زارعیان، آرمین (1392). تبیین مفهوم بصیرت خانواده در مراقبت از سالمند، مجله دانشکده پرستاری و مامایی ارومیه، 11(7)، 516-525.
تاجمزینانی، علیاکبر، و لاریجانی، مهدیه (1394). بررسی عوامل تاثیرگذار بر مطرودیت اجتماعی سالمندان، مجله جامعهشناسی کاربردی، 26(3)، 57-74.
جهانآرای، نادر، حجازی، سیدناصر، و حقیقتیان، منصور (1401). عوامل جامعهشناختی مدیریت نگهداشت سالمندان با تأکید بر نحوه آموزش آن (موردمطالعه: رشت)، فصلنامه مطالعات مدیریت بر آموزش انتظامی،14(56)، 136-107.
حسین عباسی، ناهید، و آقاامیری، مریم (1402). تجربه زیسته مراقبت از والدین سالمند در افراد میانسال: مطالعه هرمنیوتیکی، نشریه پژوهش پرستاری،18(1)، 34-47.
دروﻳﺸﻲﻓﺮد، علیاصغر (1393). ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ مؤثر ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺳﻼﻣﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺎﻟﻤﻨﺪان شهر کوهدشت، پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی.
سبزعلیپور، فتانه، فتوکیان، زهرا، احمدی، حسین، و جنت علیپور، زهرا (1400). عوامل مرتبط با بار مراقبتی در مراقبان خانواده سالمندان مبتلا به بیماریهای مزمن -یک مطالعه مروری. سلامت و سالمندی خزر، 6(1)، 52-29.
شفق، فرزانه، یوسفی، زهرا و ﻣﻨﺸﺌﯽ، غلامرضا (1402). ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺗﮑﺮﯾﻢ ﺳﺎﻟﻤﻨﺪان از ﻣﻨﻈﺮ زﻧﺎن ﻣﺮاﻗﺐ در خانوادههای ﻣﺬﻫﺒﯽ: مطالعهای ﮐﯿﻔﯽ، فصلنامه علمی فرهنگی تربیتی زنان و خانواده،18(62)، 67-87. DOR: 20.1001.1.26454955.1402.18.62.3.7.
صفدری، رضا، علیزاده، مهتاب، محمدیآذر، مریم، شریفی، فرشاد، و فخرزاده، حسین (1393). ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﺮوری ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ در ﻣﻨﺰل ﺳﺎﻟﻤﻨﺪان در اﯾﺮان ﺑﺎ ﻧﮕﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی توسعهیافته، ﻣﺠﻠﻪ دﯾﺎﺑﺖ و ﻣﺘﺎﺑﻮﻟﯿﺴﻢ اﯾﺮان. 31(6)،439-446.
علیخانی، ویدا (1381). پیری از دیدگاههای مختلف، تهران، انتشارات انجمن اولیا و مربیان.
غفاری، فاطمه، فتوکیان، زهرا، رستمی، مهدی، و مسکینی، لیلا (1396). تحلیلی بر تأثیر مداخلات تابآوری بر سلامت روان مراقبین خانوادگی سالمندان مبتلا به آلزایمر. تعالی بالینی، 7(1)، 14-21.
فرهادی، اکرم، فروغان، مهشید، محمدی، فرحناز، رسولی، مریم، صادقمقدم، لیلا، نظری، شیما، و صادقی، نرجسخاتون (1395). مفهوم ارزیابی مراقبت در مراقبان خانوادگی سالمندان- مقاله مروری، سالمند،11(1)،8 -19. http://dx.doi.org/10.21859/sija-110108.
فرهادی، اکرم، نوروزیان، مریم، محمدی، فرحناز، فروغان، مهشید، رسولی، مریم، صادقمقدم، لیلا، و نظری، شیما (1397). تجارب مثبت مراقبت از سالمند مبتلا به دمانس از دیدگاه مراقبین خانوادگی: تحلیل محتوای کیفی، دوماهنامه طب جنوب. دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، 21(4)، 319-334.
فعلی، جواد (1399). نظام راهبردهای حمایت خانواده محور از سالمندان، رساله دکتری رشته علوم اجتماعی گرایش رفاه اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی.
قاسمی، مرضیه، حسینپور، محمدرضا، و سمیعی، لاله (1399). بررسی شیوع سالمندآزاری در ایران: مطالعه مروری در مقالات فارسی، مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، 3(27)،67-75.
قبادی، محترم (1389). مطالعه عوامل تعیینکننده همسکنایی سالمندان با فرزندان در شهر کرمانشاه، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته جمعیتشناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی.
مجیدی خامنه، فریده (1399). تأثیر دین و باورهای معنوی بر خودکارآمدی و تابآوری و کاهش بار مراقبت از والدین سالمند مبتلا به آلزایمر در فرزندان (ساکن تهران)، مجله رهیافت فرهنگ دینی، 3(10)، 44-62.
مجیدی خامنه، فریده، و مهدوی، سیدمحمدصادق (1397). مفهوم مراقبت از والدین سالمند بر اساس تجربه زیسته مراقبین خانوادگی در تهران (یک مطالعه پدیدارشناختی)، نامه انسانشناسی، 15(26)، 101-134.
محمدی، فرحناز، دباغی، فاطمه، و یادآور نیکروش، منصوره (1386). عوامل تسهیل گر و بازدارنده مراقبت خانوادگی از سالمندان آسیبپذیر در منزل: تجربه زنان مراقب، سالمند (مجله سالمندی ایران)، 2(6)، 453-445.
محمدی شاهبلاغی، فرحناز، دباغی، فاطمه، و یادآور نیکروش، منصوره (1387). عوامل تسهیل گر و ممانعت کننده فرایند مراقبت سالمندان آسیبپذیر در خانواده: مطالعه کیفی، نشریه دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی ایران دو ماهنامه پرستاری ایران، 21(55)، 55-65.
محمدی، فرحناز، فلاحی خشکناب، مسعود و خانکه، حمیدرضا (1390). نیازهای مراقبت دهندگان به سالمندان مبتلا به آلزایمر: تحلیل تجربه مراقبین خانوادگی، نشریه علمی پژوهشی دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی، 21(72)، 29-36.
محمدی، مهری (1395). توصیف مشکلات سالمندان از نگاه سالمندان، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی.
مرادی، زهرا، و پورهادی، سمانه (1399) محورهای مداخلاتی در پیشگیری از سوء رفتار نسبت به سالمندان (مقاله مروری)، نشریه سالمندشناسی، 5(3)، 9-24.
موحد، مجید، فلامرزی، مریم و شعاع، صدیقه (1401). مطالعه جامعهشناختی رابطه مراقبت از سالمند در خانواده و افسردگی و اضطراب فرد مراقب (مطالعه موردی زنان متأهل مراقب سالمند در شهر لار)، فصلنامه علمی پژوهشی زن و جامعه، 13(52)، 117-131. DOI: 10.30495/JZVJ.2022.30074.3798.
هزارجریبی، جعفر، عالمینیسی، مسعود، تاجمزینانی، علیاکبر، و فعلی، جواد (1399). نظام راهبردهای حمایت از مراقبان خانوادگی سالمندان تهران در افق 1430. فصلنامه علمی برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 11(43)،87-33. https://doi.org/10.22054/qjsd.2020.50509.1952.
Amiresmaili, M., Goudarzi, R., & Agoush, L. (2023). Informal caregivers and Care Burden in Iran: systematic review and Meta-analysis. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research, 28(6), 649-658.
doi: 10.4103/ijnmr.ijnmr_343_21.
Azimi, I., Rahmani, A.M., Liljeberg, P. et al. (2017). Internet of things for remote elderly monitoring: a study from user-centered perspective. J Ambient Intell Human Comput 8, 273–289. https://doi.org/10.1007/s12652-016-0387-y.
K (2011) Strength for the Sandwich Generation: Help to Thrive While Simultaneously Caring for Our Kids and Our Aging Parents, Publisher : Praeger, california
Chalabi M.( 1996). Sociology of Order. Tehran: Ney Publishing.
Chew, E. Y. H., Ong, Z. L., Glass, G. F., Jr, & Chan, E. Y. (2022). '24/7' Caregiving: A Qualitative Analysis of an Emerging Phenomenon of Interest in Caregiving. International journal of environmental research and public health, 19(24), 17046. https://doi.org/10.3390/ijerph192417046
Cho, E (2007) A proposed theoretical framework Addressing the effects of in formal caregivers on Health Related outcomes of Elderly Recipients in Home Health care, Asian Nursing Research, vol 1, No 1
DOI: 10.30495/JZVJ.2022.30074.3798.
Dadashi-Tonkaboni, N. & Peyman, N. (2023). Social support on family caregivers of alzheimer patients: A systematic review. Iranian Journal of Health Sciences, 11(3), 157-164. DOI:32598/ijhs.11.3.933.1.
Ezzazi S.(1997). Sociology of the family. Tehran, Iran: Roshangaran publications and Women Studies;.
Fakis, A., Hilliam, R., Stoneley, H., & Townend, M. (2014). Quantitative analysis of qualitative information from interviews: A systematic literature review. Journal of Mixed Methods Research, 8(2), 139–161. https://doi.org/10.1177/1558689813495111.
Farhadi, A., Mohammadi-Shahboulaghi, F., Rassouli, M., Sadeghmoghadam, L., Nazari, S., & Froughan, M. (2022). Perceptions of caregiving by family caregivers of older adults with dementia in Iran: a qualitative study. Advances in Gerontology, 12(2), 184-193. DOI:1134/S2079057022020060.
Hoskins, E (2017). Expending caregiver support in ontario, minister of Health and long_Term care Govermment of ontario, Toronto.
Lee, Y. & Li, L. (2022). Evaluating the positive experience of caregiving: A systematic review of the positive aspects of caregiving scale. The Gerontologist, 62(9), e493-e507. https://doi.org/10.1093/geront/gnab092.
Lin, C.M(2008). A comparison of carers experiences of cariny for individuals with demantia or intellectual disability Napier, un pp8-73
Mishra, N., Datti, R. S., Tewari, A., & Sirisety, M. (2023). Exploring the positive aspects of caregiving among family caregivers of the older adults in India. Frontiers in public health, 11, 1059459. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1059459.
Miyawaki, C. E., Bouldin, E. D., Taylor, C. A., & McGuire, L. C. (2021). Baby Boomers Who Provide Informal Care for People Living with Dementia in the Community. International journal of environmental research and public health, 18(18), 9694. https://doi.org/10.3390/ijerph18189694 .
Quinn, C., & Toms, G. (2019). Influence of Positive Aspects of Dementia Caregiving on Caregivers' Well-Being: A Systematic Review. The Gerontologist, 59(5), e584–e596. https://doi.org/10.1093/geront/gny16.
Rapp, T., Jena, A. B., Costa-Font, J., & Grabowski, D. C. (2023). Caregiving across generations: Do older adults with more grandchildren get another bite at the "sandwich" generation?. Social science & medicine (1982), 334, 116199. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2023.116199.
Skidmore, W,.( 2006). Theoretical Thinking in Sociology. translate, Mohammad Hazari and et al, editor. Qom: Institute of Islamic Sciences and Culture.
Twigg, J,. & Atkin, k,. (1994) Carers Perceived: Policy and Practice in Informal Care. Open University Press,
Ageing and health. Geneva: WHO; 2024.
Yount, K. M., Cunningham, S. A., Engelman, M., & Agree, E. M. (2012). Gender and Material Transfers between Older Parents and Children in Ismailia, Egypt. Journal of marriage and the family, 74(1), 116–131. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2011.00881.x.
