مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

مطالعه ی تجربه فقر زنان در حاشیه شهر منطقه 14 اصفهان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جامعه شناسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
چکیده
توجه به فقر در حاشیه‌ی شهرهای بزرگ، با توجه به رشد این مناطق، مسئله‌ای حائز اهمیت است. به ‌خصوص بررسی و مطالعه فقر زنان، موضوع بغرنج‌تری است؛ چرا که زنان فقیر دچار فقر مضاعف هستند. پژوهش حاضر برای فهم دقیق‌تر مسئله­ی فقر در میان زنان حاشیه‌نشین و چگونگی درک این مسئله توسط آنان انجام گرفته است. این تحقیق از نوع کیفی با روش تحلیل مضمون است. مشارکت­کنندگان در این پژوهش 20 نفر از زنان 20 تا 50 ساله‌ی حاشیه‌نشین منطقه 14 اصفهان هستند که با روش نمونه­گیری در دسترس انتخاب‌ شده‌اند. یافته‌های حاصل از پژوهش حول چند محور اصلی وضعیت کلی زنان حاشیه­نشین، اقشار اقتصادی متفاوت ، رضایت شغلی، وجود تفکرات تبعیض‌آمیز و طیف دوگانه‌ی احساس تعلق/عدم تعلق به محل سکونت ترسیم و تحلیل‌شده‌ است. نگرانی‌های این زنان شامل نگرانی‌های شغلی، نگرانی به علت ناامنی محله، نگرانی برای اعضای خانواده­ و نگرانی برای زندگی زناشویی است و نیازها و انتظارات آنان شامل نیاز به آموزش و فعالیت‌های فرهنگی و نیاز به امکاناتی شبیه امکانات سایر بخش‌های شهر می­شود. استراتژی‌های این زنان در مواجهه با فقر و حاشیه‌نشینی که دربرگیرنده‌ی تأثیر توجه به روحیات مثبت خود، همرنگی با جماعت و تغییر وضعیت نابسامان موجود به نفع خود است و در انتها چگونگی ترسیم زندگی آینده توسط این زنان که طیفی از تصورات بدبینانه، خوش‌بینانه و خنثی را در برمی‌گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- احمدی، سپیده، امیرمظاهری، امیرمسعود، و صفاری­ نیا، مجید (1401). بازسازی معنایی فرهنگ فقر زنان سرپرست خانواده. فصلنامه رهپویه ارتباطات و فرهنگ، 2(3)، 41-54. doi: 10.22034/rcc.2022.563633.1036
 
- آرام، عزت­الله، و منصوری، سمانه (1396). تبیین و بررسی مفهوم تاب‌آوری اجتماعی و ارزیابی تحلیلی شاخص‌های اندازه­گیری آن. فصلنامه برنامه­ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 8 (32)، 1-31. https://doi.org/10.22054/qjsd.2017.8424
 
- اسماعیلی، رضا، و امیدی، مهدی (1391). بررسی تجربه حاشیه‌نشینی از دیدگاه حاشیه‌نشینان: یک مطالعه پدیدارشناسانه. فصلنامه مطالعات جامعه­ شناختی شهری (مطالعات شهری)، 2 (3)، 179-208.
- برنارد، جسی (1384). «دنیای زنان»، ترجمه شهرزاد ذوفن، تهران: نشر اختران.
- بیات ، آصف(1399). سیاست های خیابانی، تهران: انتشارات شیرازه.
- بی­میریام، شاران، و تیسدل، الیزابت (1398). «پژوهش کیفی، راهنمای طراحی و کاربست»، ترجمه علیرضا کیامنش و مریم دانای طوس، تهران: نشر سمت.
- پاپلی یزدی، محمدحسین، و ابراهیمی، محمدامیر (1391). «نظریه­های توسعه روستایی»، تهران: نشر سمت.
- پارساپژوه، سپیده (1381). نگرشی از درون به پدیده حاشیه‌نشینی (مطالعه موردی: اسلام­آباد کرج). فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 2 (6)، 161-197.
- ریتزر، جورج (1393). «نظریه جامعه­شناسی در دوران معاصر»،ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
- ساروخانی، باقر (1370). «دایره­المعارف علوم اجتماعی»، تهران: نشر کیهان.
- شادی­ طلب، ژاله، وهابی، معصومه، و ورمزیار، حسن (1384). فقر درآمدی، فقط یک جنبه از فقر زنان سرپرست خانوار. نشریه رفاه اجتماعی، 5 (17)، 227-248.
- شالچی، سمیه، و قلی­زاده، صفیه (1397). تجربه‌ی طرد اجتماعی زنان در سکونتگاه­های غیررسمی (موردمطالعه: محله اسلام­آباد تهران). فصلنامه مطالعات جامعه­شناختی شهری، 8 (27)، 143-174.
-عنبری، موسی، و بقایی، سارا (1393). ارتباط فرهنگ فقر و آسیب گرایی زنان حاشیه‌نشین شهری (موردمطالعه: شهر دیزج همدان). توسعه روستایی. 6 (2)، 209-232. doi: 10.22059/jrd.2014.54321
- فرضی­زاده، زهرا، و حقی، سمیه (1399). مردم‌شناسی فقر زنان سرپرست خانوار شهر اراک (مقاله پژوهشی). نامه انسان‌شناسی، 16 (29)، 193-221. doi:  20.1001.1.17352096.1398.16.29.7.8
-فلیک، اووه (1388). «درآمدی بر تحقیق کیفی»، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
- قادری، طاهره، و افضلی، مرضیه (1390). چگونگی برساخته شدن واقعیت فقر برای فقرا (مقایسه زنان زیر پوشش جمعیت امام علی با مردان زیر پوشش این جمعیت). فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 2 (7)، 99-136.
- قاسمی ­نژاد، ابوذر، و حسنوند، حامد (1400). تجربه حاشیه­نشینی و سلامت اجتماعی زنان (مطالعه­ای کیفی در بین زنان حصارامیر پاکدشت). فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات امنیت اجتماعی، 12 (2)، 37-55.
- غلامی،1400، تحلیل فضایی فقر شهری از لحاظ شاخص های کالبدی در کلان شهر اصفهان.فصلنامه علمی پژوهشی برنامه ریزی شهری.
- کاویانی، عظیم (1397). تحلیل ساختاری موانع توانمندسازی اجتماع محور مناطق اسکان غیررسمی (مورد مطالعه: محله بان­برز ایلام). رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه زنجان.
- کبیر، نایلا (1389). «تأملی در سنجش قدرتمند شدن زنان: منابع، عاملیت، دستاوردها» مجموعه مقالات توانمندی زنان: نقدی بر رویکردهای رایج توسعه، ترجمه فاطمه صادقی، تهران: نشر آگه.
-کرسول، جان­دبلیو (1393). «طرح پژوهش، رویکردهای کمی، کیفی و ترکیبی». ترجمه علیرضا کیامنش و مریم دانای طوس، تهران: نشر جهاد دانشگاهی.
-کوزر، لوئیس (1373). «زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی»، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر علمی.
-میرحسینی، زهرا، بوربور، زهرا، صمصامی، مرضیه، احمدی، نیره، و اختری، زینب (1399). چالش­های زندگی روزمره زنان حاشیه­نشین شهر تهران (مطالعه کیفی). مطالعات راهبردی زنان، 23 (89)، 7-36. doi: 10.22034/jwss.2020.229530.2332
- نصر اصفهانی و همکاران(1394)، بررسی علل اقتصادی حاشیهنشینی با استفاده از اثر درمان )مطالعه موردی شهر اصفهان(فصلنامه اقتصاد شهری سال اول، شماره اول، زمستان 1395.
-نقدی، اسدالله (1386). حاشیه­نشینی و اسکان غیررسمی (جهان چهارم)، تهران: نشر فن­آوران، مهرازان.
- نقدی، اسدالله، و زارع، صادق (1392). مطالعه­ی نگرش‌ها و رفتارهای اجتماعی-فرهنگی زنان حاشیه­نشین (موردمطالعه: شهرک سعدی شیراز). فصلنامه مطالعات جامعه­شناختی شهری، 3 (9)، 67-97.
- نگهداری، ابراهیم، پیرایی، خسرو ، کشاورز حداد، غلامرضا، و حقیقت، علی (1393). برآورد خط فقر مطلق و نسبی بر أساس رویکرد صرفه ناشی از مقایسه با مدل استون-گیری (مطالعه موردی خانوارهای شهری ایران، دوره 1385-1390)، فصلنامه علمی-پژوهشی، 19 (1)، 3-30.  Doi: 20.1001.1.22519092.1393.19.1.1.5
- هاشمی، علی، و قاسمی، یارمحمد (1398). انجام پژوهش به روش تحلیل تماتیک: راهنمای عملی و گام به گام برای یادگیری و آموزش (مورد مطالعه: مصرف موسیقی دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه ایلام). فصلنامه علمی فرهنگ ایلام، 20(64 و65)، 7-33.
 - Ali-Oualla, M. (2022). S’approprier, c’est résister. Appropriations spatiales et mobilisation infra-politique des femmes en immobilité résidentielle et sociale dans les bidonvilles de Salé (Maroc). L'année du Maghreb, 27, 57-94. doi :10.4000/anneemaghreb.10680
- Amin, S. (1993). Women’s productive and reproductive roles. Paper presented at the SAREC Conference on Dynamics of Complexity, Harare and Stockholm.
-Bayat, A. (2013). life as politics, how ordinary people change the middle east. Stanford university press.
- Clarke, V., & Braun, V. (2013). Teaching thematic analysis: Overcoming challenges and developing strategies for effective learning. The Psychologist, 26(2), 120-123.
-Fusch, P., & Ness, L. (2015). Are We There Yet? Data Saturation in Qualitative Research. The Qualitative Report, 20 (9), 1408-1416. doi: 10.46743/2160-3715/2015.2281
-Ghosh, A. (2005). Sociology of poverty: Some conceptual issues. Social Change, 35 (4), 135-140. https://doi.org/10.1177/004908570503500409
-Kabeer, N. (1999). The conditions and consequences of choice: Reflections on the measurement of women’s empowerment, of women’s empowerment united nations, research institute for social development, 108.
-Kabeer, N. (2000). The Power to Choose: Bangladeshi women and labour market decisions in London and Dhaka. London: Verso.
-Kamal, S., Nasution, Y., Ikhsan, A., & Hamid, A. (2017). Pathology of the Poverty Circle: A Study of Phenomenology and Live Experience of the “Inong Balee” (Widow) Community in Aceh, Indonesia. International Journal of Business and Management Invention, 6 (6), 65-71.
- Lesetedi, G. (2018). A Theoretical Perspective on Women and Poverty in Botswana. Gender, poverty and inequality, 19 (5), 193-208.
- Magar, V. (2003). Empowerment approaches to gender-based violence: women's courts in Delhi slums. Forum, 26 (6), 509-523. https://doi.org/10.1016/S0277-5395(03)00120-1
-Sen, A. (2016). Violence du quotidien et vigilantisme féminin dans les bidonvilles de Bombay. Politix, 3 (115), 33-55. doi : 10.3917/pox.115.0035
- Stratton, S.J. (2021). Population Research: Convenience Sampling Strategies. Cambridge University Press, 36 (4), 373 – 374. https://doi.org/10.1017/S1049023X21000649
- Vandecasteele, L. (2011). Life Course Risks or Cumulative Disadvantage? The Structuring Effect of Social Stratification Determinants and Life Course Events on Poverty Transitions in Europe. European Sociological Review, 27 (2), 246-263.  https://doi.org/10.1093/esr/jcq005
-Van der Merwe, K. (2006). The phenomenology of experiencing poverty-an exploration. TD: The Journal for Transdisciplinary Research in Southern Africa, 2 (1), 131-144. doi:10.4102/td.v2i1.311
- Walby, S. (1990). Theorizing Patriarchy. Blackwell Publishers Ltd: Oxford and Cambridge.