یکی از چالشهایی که بانوان تحصیلکرده پس از ازدواج و مادر شدن با آن درگیر هستند، چگونگی جمع بین کنشگری اجتماعی و نقشهای خانوادگی آنان است. امروزه این دغدغه در میان دینداران که ازیکطرف کنشگری اجتماعی را تکلیف دینی خود میدانند و از طرف دیگر برای نقش خود در خانواده اولویت قائلاند، اهمیت ویژه یافته است. از این رو پژوهش حاضر با هدف شناخت پدیده ناکنشگری اجتماعی مادران تحصیلکرده مذهبی و ابعاد مختلف آن، با روش کیفی انجام شده است. مشارکت کنندگان این پژوهش را 10 نفر از مادران دانشآموخته زن دانشگاه شریف که در دوره حوزه دانشجویی دانشگاه شریف شرکت کرده و در زمان گردآوری و تحلیل دادههای پژوهش دارای فرزند بودند، تشکیل میدهند که با روش نمونهگیری هدفمند از نوع متجانس انتخاب شدند. گردآوری دادهها در این پژوهش با استفاده از مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته و تا زمان رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در نهایت تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. یافتههای پژوهش در راستای اکتشاف و درک عمیق وجوه مختلف مسئله ناکنشگری اجتماعی مادران، به مجموعهای از پیامدها و عوامل مرتبط دست یافت. نتایج نشان داد که مسئله ناکنشگری اجتماعی مادران میتواند با استفاده از چارچوب نظری ارائه شده در این پژوهش در ارتباط با تعارض کنشگری-خانواده به صورت عمیقتری درک شود. اصلاح ساختارهای مردانه اشتغال و تحصیل در کنار توسعه بسترهای جدید و نوآورانه کنشگری برای مادران را میتوان یکی از دلالتهای سیاستی مهم این پژوهش برشمرد.
ابراهیمی، جعفر، و صالحی، فرزانه (1390). بررسی مقایسه ای میزان رضایت از زندگی زنان شاغل و خانه دار. مطالعات جامعه شناسی، 4(13)، 47-60.
ابراهیمی، رضا فاضل و انصاری، حمید (1399). شناسایی خلأهای بنیادی و راهبردی در حوزه مشارکت اجتماعی، سیاسی زنان پس از انقلاب اسلامی، نشریه جامعهشناسی سیاسی ایران، 3(2)، 264-291.
اعظم آزاده، منصوره و مشتاقیان، مرضیه (1395). موانع مشارکت زنان در فرایند توسعه اجتماعی. مسائل اجتماعی ایران (دانشگاه خوارزمی)، 7(1)، 31-55.
اشرفی، ابوالفضل، محسنی، رضاعلی، و شیری، طهمورث (1399). شناخت و ارزیابی عوامل زمینهساز برساخت هویت اجتماعی جوانان در نظام اجتماعی (موردمطالعه دانشجویان دانشگاه تهران). نشریه علوم اجتماعی (دانشگاه آزاد شوشتر) 1-23.
آذربایجانی، مسعود (1388). عدالت جنسیتی و اشتغال زنان . مطالعات راهبردی زنان، جلد 46, ص. 81-116.
امام خمینی، سید روحالله (1385). صحیفه امام خمینی، جلد 6، 7 و 19، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
بستان (نجفی)، حسین (1392). جنسیت در آموزشو پرورش از دیدگاه جامعهشناسی اسلامی. فصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی، 5(10)، 65-80.
بشیری خطیبی، بهنام و فخرایی، سیروس (1394). «بررسی انگیزههای اشتغال در خارج از خانه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد تبریز»، جامعهشناسی کاربردی، جلد 57، ص. 205-216.
بوردیو، پیر (1380). نظریه کنش دلایل عملی و انتخاب عقلانی. مترجم رضا مردیها. تهران:: نقش و نگار.
بهادری فر، سمیه، خستو، رحیم، توسلی، مجید، و ساعی، احمد (1400). واکاوی تجربه زیسته مرضیه حدیدچی دباغ و نقش عاملیت فردی او در کنشگری سیاسی نظامی، نشریه اندیشه سیاسی در اسلام، 8 (30)، 7-32.
جعفری، الهه، حقیقتیان، منصور، و محمدی، اصغر (1401). بررسی رابطه سبک زندگی و حمایت اجتماعی با هویت مادری زنان (مورد مطالعه: زنان شهر اصفهان). فصلنامه زن و جامعه، 13 (49)، 223-238. doi: 30495/jzvj.2022.24562.3206.
جعفری سیریزی، فائزه، عسکری ندوشن، عباس، و روحانی، علی (1401). مادران و تربیت نسل؛ کاوشی انتقادی از دغدغههای اجتماعی مادران در رابطه با فرزندپروری. فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، 14 (4)، 117-175. doi: 10.22035/isih.2022.4801.4707.
جهان بخشی، زهرا، یوسفی، ناصر و کشاورز افشار، حسین (1393). بررسی کیفی چالشها، تغییرات و رضایت زناشویی زنان در گذر به والدینی، فصلنامه علمی پژوهشهای مشاوره، 13 (51)،64-79.
خامنهای، آیتالله سید علی (1392). بیانات در دیدار جمعی از مداحان ،سایت حفظ و نشر آثار آیت الله خامنه ای، khamenei.ir.
دراهکی، احمد، اخوان ارمکی، معصومه (1403). نگرش به هویت مادری و قصد فرزندآوری: مطالعهای در میان زنان دارای حداقل یک فرزند مناطق شهری شهرستان کاشان. زن در توسعه و سیاست، 22 (1)، 245-270، doi: 10.22059/jwdp.2023.358149.1008335.
دهقانی زاده، حسینعلی، فلاح، محمدحسین، و وزیری، سعید (1399). احساس گناه مادری: کاوشی کیفی بر اشتغال زنان در رابطه مادر- فرزندی. طلوع بهداشت; ۱۹ (۲)، ۳۲-۱۶، doi: 10.18502/tbj.v19i2.
رفعت جاه، مریم و رحیمی، فاطمه (1394). مطالعه تطبیقی عوامل انفعال سیاسی زنان در مقایسه با مردان، فصلنامه پژوهشنامه زنان، 6 (4)، 73-92.
رضاپور، داریوش و اسماعیلی فرد، آسیه (1399). تجربه زیسته زنان از سبک زندگی خانهداری (مطالعه موردی شهر دیلم)، مطالعات راهبردی زنان، 22 (87)،89-108.
رضایی دره ده، مریم، برادران، مراد و کرمی، غلامحسین (1395). بررسی رابطه تعارض کار خانواده و بحران هویت، فصلنامه توسعه اجتماعی، 11 (1)، 135-164.
رئیسی، طاهره و مقدس، علی اصغر (1390)، بررسی رابطه سرمایه اجتماعی زنان و تقسیمکار خانگی؛ نمونه مورد مطالعه: زنان متأهل شهر جیرفت، نشریه علوم اجتماعی(دانشگاه فردوسی مشهد)، 8 (2)، 81-104.
سلیمی، ناهید (1401). الگوی مفهومی مشارکت بدنه اجتماعی زنان در فرایند خطمشیگذاری حوزه زنان و خانواده؛ از منظر گفتمان دینی در ایران، زن در توسعه و سیاست، 21 (2)، 481-516.
شیخالاسلام زاده، زهرا (1402). سوژه زن مبارز و تناقضات نقشی در جریان انقلاب اسلامی، تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی. 22059/jwdp.2022.343463.1008211:DOi.
صادقی فسایی، سهیلا و میرحسینی، زهرا (1395). مطالعه جامعهشناختی کیفیت زندگی زنان خانهدار شهر تهران. مجله پژوهشهای جامعهشناختی. 10 (1)،27-48.
صادقی، رسول و شهابی، زهرا (1398). تعارض کار و مادری: تجربه گذار به مادری زنان شاغل در شهر تهران، فصلنامه جامعهشناسی کاربردی، 30 (1)، 91-104.
طیبی نیا، مهری و رحمانی، جبار (1395). انگیزشهای نویافتة تحولات هویتی زنان در آموزش عالی. تحقیقات فرهنگی ایران، جلد 34, ص. 101-129.
عابدی جعفری، حسن، تسلیمی، محمد سعید، فقیهی، ابوالحسن، شیخزاده، محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در دادههای کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 5 (2)، 151-198.
عامری، محسن، سهرابی رنانی، مریم، حسینی راد، مهدی و دائی، فاطمه (1393). موانع مشارکت زنان در فعالیتهای فرهنگی. مدیریت فرهنگی، 8 (24)، 21-36.
علینی، محمد، کرمی پور، اله کرم، کمالیان، محسن، و سهرابی فر، وحید (1400). الگوی سرمایه اجتماعی در کنشگری امام موسی صدر. اسلام و مطالعات اجتماعی، 9 (1)، 96-124.
غفاری، غلامرضا، مؤمنی، فرشاد، و یوسفی، نریمان (1398). نقش انواع سرمایه در مشارکت اقتصادی زنان: مطالعه تطبیقی کشورهای اتحادیه اروپا و خاورمیانه. رفاه اجتماعی; ۱۹ (۷۲)، ۵۴-۹.
غنی پور خندابی، فاطمه، اسدی داوود آبادی، محمدحسین، احمدی، امیدعلی و روشنایی، علی(1401). سیر تاریخی اشتغال زنان در بستر گفتمانهای قبل و بعد از انقلاب اسلامی. زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، 20 (1)، 23-44، https://sid.ir/paper/952813/fa.
کاردوانی، راحله، تاج مزینانی، علیاکبر، میرخانی، عزت السادات و سجادی، سید مهدی (1395). بررسی راهبردهای سیاست اشتغال در حوزه مادری در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات راهبری زنان، 18 (72)، 7-31 .
کاستلز، مانوئل (1393). عصر اطلاعات، اقتصاد، جامعه و فرهنگ: قدرت هویت (جلد دوم). ترجمه حسن چاوشیان. تهران: انتشارات طرح نو. چاپ هفتم.
مبینی مقدس، مجید، عبدسرمدی، نرگس، خان محمدی، کریم، و هاشمیان، سید محمدحسین (1399). الگوی تحلیلی فعالیت اجتماعی زنان در انقلاب اسلامی با تأکید بر دیدگاههای آیتالله خامنهای. دانش سیاسی، 16 (2)، 621-648.
وبر، ماکس (1385). اخلاق پروتستان و روح سرمایهداری، ترجمه عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری کاشانی، تهران: علمی – فرهنگی.
Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: an analytic tool for. Qualitative research, 385-405.
Beck, A., Freeman, A. & Assosiates. (1990). “Cognetive therpy of personality disorder”. New york: Guilford press.
Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 77-101.
Bilodeau, J. Quesnel-Vallée, A. & Poder, T. (2023). Work stressors, work-family conflict, parents’ depressive symptoms and perceived parental concern for their children’s mental health during COVID-19 in Canada: a cross-sectional analysis. BMC Public Health 23, 2181. https://doi.org/10.1186/s12889-023-17037-0
Cambridge Dictionary. (n.d). In Cambridge Dictionary. Retrieved from https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/word.
Clark, P. & Creswell, J. (2014). Understanding Research: A Consumer’s Guide. New Jersey: Pearson Education.
Dotti Sani, G. M. & Treas, J. (2016). Educational gradients in parents’ child-care time across countries, 1965–2012. Journal of Marriage and Family,78(4), 1083–1096.
Foucreault, A. Ménard, J. Houlfort, N. et al. How Work-Family Guilt, Involvement with Children and Spouse’s Support Influence Parents’ Life Satisfaction in a Context of Work-Family Conflict. J Child Fam Stud 32, 1065–1077. (2023). https://doi.org/10.1007/s10826-022-02443-6.
Gupta, S., Liana C., & Sayer, J. (2021). Educational and Type of Day Differences in Mothers' Time Availability for Child Care and Housework.Journal of Marriage and Family.
Holtfreter, K. Michael D. R. & Jillian J. T. (2017). Depression and infrequent participation in social activities among older adults: the moderating role of high-quality familial ties, Aging & Mental Health, 21:4, 379-388, DOI: 10.1080/13607863.2015.1099036.
James, Bryan D. Robert S. Wilson, Lisa L. Barnes and David A. Bennett. (2011). Late-Life Social Activity and Cognitive Decline in Old Age. Journal of the International Neuropsychological Society. DOI: 10.1017/S1355617711000531.
Jeong, J. Lee, J. (2005). Perceived Equity, Role Stress and Life Satisfaction of Married Working-Mother Salesclerks. Journal of the Korean Home Economics Association 2005;43(2):81-103.
Kelly, M.E., Duff, H., Kelly, S. McHugh Power,J.E Brennan,S. Lawlor,B.A & Loughrey,D.G (2017) The impact of social activities, social networks, social support and social relationships on the cognitive functioning of healthy older adults: a systematic review. Syst Rev6, 259. https://doi.org/10.1186/s13643-017-0632-2.
Maclean, E. I. Andrew, B. & Eivers, A. (2021). The motherload: Predicting experiences of work-interfering-with-family guilt in working mothers. *Journal of Child and Family Studies*, 30(1), 169- https://research.qut.edu.au/childandfamily/publications/the-motherload-predicting-experiences-of-work-interfering-with-family-guilt-in-working-mothers-2/.
McCullough, J. & Cathleen D. (1992). The roles of role strain, economic resources and time demands in explaining mothers' life satisfaction. Journal of Family and Economic Issues. https://doi.org/10.1007/BF01013644.
Rubin, S. & Wooten H. R. (2007). Highly Educated Stay-at-Home Mothers: A Study of Commitment and Conflict. The Family Journal: Counseling and Therapy for Couples and Families.
Tavassoli, G. (2009). The main causes of housekeeping role conflict and Women's employment. Conference Social Policies (I.S.A.) Local Experiments, Travelling Ideas To be held in Montreal.
