مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

آسیب‌شناسی نظام اعطای تابعیت در ایران؛ موردکاوی تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیرایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید محمد مهدی غمامی 1
ابوالفضل قوی البنیه 2
1 دانشیار گروه حقوق عمومی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
2 دانش‌آموخته دکتری حقوق خصوصی دانشگاه عدالت، تهران، ایران
10.22095/jwss.2024.412550.3298
چکیده
تابعیت رابطه حقوقی-سیاسی یک شخص با یک دولت است و درنتیجه اعطای تابعیت یک امر حاکمیتی به شمار می‌آید. ازاین‌رو هریک از نظام‌های حقوقی- سیاسی دنیا قواعد سخت‌گیرانه‌ای برای اعطای تابعیت وضع می‌کنند و تنها کسانی را به تابعیت خود می‌پذیرند که از آزمون‌های متعدد سیاسی، اقتصادی،‌ اجتماعی و فرهنگی با موفقیت خارج شده باشند و علقه خود را با آن نظام سیاسی اثبات کرده باشند. هرچند نظام حقوقی حاکم بر تابعیت بویژه در مواد 976 قانون مدنی با توجه به فقدان شناسه‌ها و علقه‌های ثبت احوال شخصیه در ابتدای قرن چهاردهم، دارای اشکالاتی است ولی قانون‌گذار ایران در سال 1398، بدون توجه به ماهیت تابعیت، به‌منظور تکریم زنان ایرانی و ارائه خدمات اجتماعی به فرزندان حاصل از ازدواج آنان با مردان غیرایرانی به نحو گسترده‌ای اعطای تابعیت ایران به این فرزندان را با ملحقات محل تأمل تجویز نمود و آسیب‌هایی به پیکره نظام اعطای تابعیت در ایران و کرامت زن وارد نمود. آثار منفی ناشی از اجرای این قانون، با وجود مدت کوتاهی که از تصویب آن می‌گذرد، به واسطه برهم زدن نظم حاکم بر اعطای تابعیت در ایران قابل مشاهده است و ضرورت اصلاح این قانون و سایر قوانین مربوط به تابعیت، بیش از پیش احساس می‌شود. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی در پاسخ به این سوال که «نظام حقوقی اعطای تابعیت به افراد بویژه فرزندان مادر ایرانی با چه چالشهایی روبرو است و چگونه باید با رویکردی انسانی درصدد برطرف کردن آن برآمد؟»، پیشنهادهایی را به منظور اصلاح کلیت نظام حقوقی اعطای تابعیت ارائه خواهد نمود.
کلیدواژه‌ها
تابعیت
‌ اقامت
‌ اتباع خارجی
‌ قانون مدنی
فرزندان مادر ایرانی

موضوعات

  • ارفع نیا، بهشید(1385). تابعیت اطفال متولد در ایران از مادران ایرانی. مجله کانون وکلا،(192 و 193).
  • امامی،‌ سید حسن(1374). حقوق مدنی. جلد چهارم،‌ تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
  • امینی،‌ مهدی و زهرا ‌ امینی(1398). تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی.‌ حقوق خصوصی،‌ د 16، ش 2.
  • انصاری،‌ محمدباقر(1396).‌ اسناد بین‌المللی حقوق بشر. جلد 4، تهران:‌ خرسندی.
  • ایمانی نائینی، محسن، صادقی، محمود ، و عبدی ،فاطمه (1390). بررسی امکان گسترش حمایت‌های حقوقی در مورد ازدواج زنان با اتباع غیر ایرانی. مطالعات راهبردی زنان، 14(54).
  • پروین،‌ خیرالله(1396). حقوق بشر از نظر تا عمل. تهران: میزان.
  • توسلی نائینی،‌ منوچهر، و فرهانی، نوشین(1390). نقدی بر قانون اصلاح قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با اتباع خارجی مصوب 1398، تمدن حقوقی، ‌3، (6).
  • جعفری لنگرودی،‌ محمدجعفر(1392).‌ مبسوط در ترمینولوژی حقوق.‌ تهران:‌ گنج دانش.
  • دانش‌پژوه،‌ مصطفی(1381).‌ اسلام و حقوق بین‌الملل خصوصی.‌ قم:‌ پژوهشکده حوزه و دانشگاه؛‌ تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
  • دانش‌پژوه، مصطفی(1399). بازخوانی انتقادی ـ اصلاحی ماده‌واحدۀ مصوب مهرماه 1398 دربارۀ تابعیت ایرانی فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی.‌ پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 20(11).
  • سروری مقدم،‌ مصطفی(1383). مروری بر تفاوت تابعیت،‌ شهروندی و دیگر واژگان مشابه در حقوق ایران،‌ بریتانیا،‌ آمریکا و فرانسه. نشریه مدرس علوم انسانی،‌ 8(3).
  • سلجوقی،‌ محمود(1386). حقوق بین‌الملل خصوصی.‌ جلد اول،‌ تهران:‌ میزان.
  • سهرابی، محمد(1385). حقوق بین‌الملل خصوصی. تهران: گنج دانش.
  • صاحبقران فرد،‌ سعیده،‌ و سیفی، آناهیتا (1396). حقوق افراد بدون تابعیت در ایران و معاهدات بین‌الملل،‌ مطالعات حقوق،‌ 1 (11).
  • عرفانی،‌ توفیق(1395). مجموعه آرای اصراری هیئت عمومی دیوان عالی کشور. تهران:‌ انتشارات جنگل جاودانه.
  • عمید،‌ حسن‌(1389). فرهنگ فارسی عمید.‌ تهران:‌ راه رشد.
  • غمامی،‌ سید محمدمهدی(1396). دایره­المعارف حقوق عمومی. تهران:‌ دانشگاه امام صادق (ع).
  • فرحدوست،‌ محمدصادق(1398). تابعیت و تابعیت مضاعف از منظر حقوق بین‌الملل و رویه قضایی ایران.‌ تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
  • قربان نیا،‌ ناصر(1387). تابعیت فرزنـدان حاصـل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی.‌ حقوق تطبیقی،‌ ش 15، پیاپی 70.
  • الماسی،‌ سعید،‌ الماسی، نجادعلی ،‌‌ و افتخار جهرمی، گودرز (1401). تابعیت زن و فرزندان حاصل از ازدواج زن ایرانی با مرد غیر ایرانی با مطالعه تطبیقی در حقوق انگلستان،‌ تحقیقات حقوقی،‌ 25( 100).
  • مدنی، سید جلال‌الدین(1387). حقوق بین‌الملل خصوصی 1و 2. تهران: پایدار.
  • مهدی پور،‌ فاطمه،‌ سبحانی، مهین ، و مقصودی رضا(1400). نقد و بررسی شرایط و آثار قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر،‌ 12(23).
  • نصیری،‌ محمد(1377). حقوق بین‌الملل خصوصی. جلد اول،‌ تهران:‌ آگاه.
  • وحدتی شبیری،‌ سید حسن، و افشار قوچانی زهره (1393). تعیین وضعیت حقوقی فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی پژوهش­های حقوق تطبیقی، ۱۸(۴).
  • Achiron, Marilyn.(2014). Nationality and Statelessness: Hand book for Parliamentarians N° 22. UNHCR publication.
  • European Network on Statelessness and Institute on Statelessness and Inclusion, ‘Country Position Paper: Statelessness in Iran’,2019.
  • Human Rights Watch .(2019). ‘Iran: Parliament OKs Nationality Law Reform’.
    https://www.hrw.org/news/2019/05/14/iran-parliament-oks-nationality-law-reform.
  • ISI (Institute on Statelessness and Inclusion), The World's Stateless: Deprivation of Nationality, Institute on Statelessness and Inclusion publication, March.2020.
  • UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees), Nationality and Statelessness: A Handbook for Parliamentarians, UNHCR publication, 20 October 2005.