مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

بازخوانی نظرات پیرامون تعیین حد برای مهرالمثل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
معصومه مظاهری 1
فاطمه اشرف آل طه 2
1 استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
10.22095/jwss.2024.436642.3381
چکیده
مهرالمثل مالی است که در مواردی مثل ازدواج بدون تعیین مهر (به شرط مواقعه)، رابطه ناشی از شبهه، رابطه‌ اکراهی و نکاح فاسد، برای زن ثابت می شود. قانون مدنی درباره‌ حداکثر میزان مجاز در تعیین این مهر ساکت است و برای ملاک مهرالمثل شرف و نسب زن و... را بیان کرده‌ و حداکثری برای میزان آن مطرح نکرده‌ است. ممکن است تصور شود که با توجه عدم ذکر قانونگذار در مورد حد مهرالمثل اصل بر این است که حدی قائل نیست. در حالی که مبنای این بحث در فقه است. هنگام رجوع به فتاوای فقها ملاحظه می‌شود که در این زمینه میان فقها اختلاف نظر است. برخی قائل به عدم تعیین حد، برخی قائل به تفصیل و گروهی مانند مشهور فقها و بعضی از معاصرین چون مرحوم امام معتقدند که مهرالمثل نباید از میزان مهرالسنه بیشتر شود. با توجه به این که بر اساس اصل 167 قانون اساسی در موارد سکوت قانون، باید به فتاوای معتبر فقها رجوع شود و قضات غالباً در موارد سکوت یا اجمال قانون به نظر مرحوم امام و مشهورفقها رجوع می‌کنند، این پندار ایجاد می‌شود که باید در حقوق نیز حدی برای مهرالمثل تعیین نمود و بیشتر از مهرالسنه به زوج بازگردانده شود. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و به صورت توصیفی و تحلیلی در مقام نقد و بررسی ادله‌ نظرات تعیین حد برای مهرالمثل پرداخته و در نهایت نظر عدم تعیین حد پذیرفته شده است و پیشنهاد شده در متن قانون این موضوع تصریح گردد.
کلیدواژه‌ها
فقه خانواده
مهرالمثل
مهرالسنه
تحدید مهریه
حقوق زن

موضوعات

  • قرآن کریم
  • ابن اثیر(1399). النهایة فی غریب الحدیث والاثر. بیروت: المکتبة العلمیة.
  • ابن بابویه قمی، محمد بن علی [شیخ صدوق](1415ق). المقنع.قم: مؤسسه الامام هادی (ع).
  • ابن منظور (1414). لسان العرب. بیروت: دارالصادر.
  • امامی، میر سید حسن(1401). حقوق مدنی. تهران: اسلامیه.
  • انصاری، مرتضی (1415ق). النکاح. قم: الموتمرالعالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الاعظم الانصاری الامانة العامة.
  • انصاری، مرتضی (۱۴۱۹ ق). فرائد الاصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.

 

  • ایزدی فرد علی اکبر، یگانه امیری عاطفه، پیردهی حاجیکلا علی، کاویار حسین. «تعیین حداکثر مهریه توسط زن در مهرالمفوضه» . فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره45. شماره صفحات:21_35. 10.22059/JORR.2015.55617
  • جبعی عاملی، زین‌الدین [شهید ثانی]( 1434 ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: دارالتفسیر.
  • جعفری،علی.«امکان سنجی فقهی تحدید مهریه»، مجله پژوهش های فقهی، دوره 11،شماره 2. صفحات:339_366. 10.22059/JJFIL.2012.30071.
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1378 ش). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
  • جوادی آملی، عبدالله (1402): https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/javadi/feqh/97/980119/
  • حر عاملی، محمدحسن( 1412 ق). وسائل الشیعه. بیروت: داراحیا التراث العربی.
  • حسینی روحانی، محمدصادق(۱۴۱۴ ق). فقه الصادق (ع). قم: موسسه دارالکتاب.
  • حسینی نیک، سید عباس( 1399 ق). مجموعه قوانین کاربردی. تهران: مجمع علمی فرهنگی مجد.
  • حلبی، ابن زهره( ۱۴۱۷ ق). غنیةالنزوع. قم: موسسه امام صادق.
  • حلی، حسن بن یوسف( 1413 ق). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. قم: انتشارات اسلامی.
  • حلی، حسن بن یوسف(1419 ق). قواعدالاحکام. قم: موسسه نشرالاسلامی.
  • حلی، محمد بن حسن [فخرالمحققین] (۱۳۸۷ ق). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد.
  • حلی، نجم الدین جعفر(1408 ق). شرایع الاسلام. قم: نشر اسماعیلیان.
  • حلی، نجم الدین جعفر( 1410 ق). المختصر النافع فی فقه الامامیه. تهران: قسم الدراسات الإسلامیة فی موسسه البعثة.
  • خامنه‌ای، سید علی(1402): https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=44750
  • خمینی، روح‌الله(1390 ق).تحریرالوسیله. نجف: دارالکتب العلمیه.
  • خمینی، روح‌الله و دیگران( 1381 ش). رساله توضیح المسائل مراجع. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • الدیلمی، ابی یعلی حمزه( 1414 ق). المراسم العلویه فی النبویة. قم: المعاونیة الثقافیة للمجمع العالمی لاهل البیت (ع).
  • راغب اصفهانی، ابوالقاسم الحسین( 1412 ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالقلم.
  • ری‌شهری، محمد با همکاری جمعی از پژوهشگران( 1390 ش). دانشنامه قرآن و حدیث. قم:دارالحدیث.
  • سبحانی، جعفر( ۱۴۲۹ ق). الموجز فی اصول الفقه. قم: موسسه امام صادق.
  • علی بن حسین بن موسی [سید مرتضی](1276ق). الانتصار فی انفرادات الامامیه.مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
  • سیستانی، سید علی( 1319ق). منهاج الصالحین. قم: نشر پیام طوس.
  • شبیری زنجانی، سید موسی(1424 ق). نکاح. ق:، موسسه پژوهشی رای پرداز.
  • صفایی، حسین، و امامی، اسدالله(1388). مختصر حقوق خانواده. تهران: میزان.
  • طبرسی، فضل بن حسن(1408 ق). مجمع‌البیان، بیروت: دارالمعرفه.
  • طوسی، محمد بن حسن( ۱۴۰۷ ق). الخلاف، قم: موسسه نشرالاسلامی.
  • عاملی، شمس‌الدین محمد [صاحب مدارک](1413 ق). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الاسلام. قم: موسسه النشرالاسلامی.
  • فاضل هندی، محمد بن حسن(1439 ق). کشف اللثام عن قواعد الاحکام. قم: موسسه النشرالاسلامی.
  • کاتوزیان، ناصر،1388. خانواده، تهران، میزان،2 جلد، جلد 1
  • کلینی، محمد بن یعقوب( 1389 ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  • مجلسی، محمدباقر( 1403 ق). بحارالانوار. بیروت، چاپ دوم، موسسه الوفاء.
  • محقق کرکی، نورالدین(۱۴۱۴ ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. چاپ دوم، قم: موسسه آل البیت.
  • مظاهری، حسین(1402): https://sath3.eshia.ir/feqh/archive/text/mazaheri/feqh/91/911108.
  • مظفر، محمدرضا (1370 ش). اصول الفقه. چاپ چهارم، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
  • مفید، محمد بن محمد(۱۴۱۳ ق). المقنعه. چاپ اول، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
  • مکارم شیرازی، ناصر(1390). برگزیده تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  • مکارم شیرازی، ناصر (1402): https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/83/830910.
  • موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت( 1399 ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت. قم: موسسه دائره‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت.
  • نجفی، محمدحسن(۱۴۳۰ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دارالاحیا التراث العربی.
    • قرآن کریم
    • ابن اثیر(1399). النهایة فی غریب الحدیث والاثر. بیروت: المکتبة العلمیة.
    • ابن بابویه قمی، محمد بن علی [شیخ صدوق](1415ق). المقنع.قم: مؤسسه الامام هادی (ع).
    • ابن منظور (1414). لسان العرب. بیروت: دارالصادر.
    • امامی، میر سید حسن(1401). حقوق مدنی. تهران: اسلامیه.
    • انصاری، مرتضی (1415ق). النکاح. قم: الموتمرالعالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الاعظم الانصاری الامانة العامة.
    • انصاری، مرتضی (۱۴۱۹ ق). فرائد الاصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.

     

    • ایزدی فرد علی اکبر، یگانه امیری عاطفه، پیردهی حاجیکلا علی، کاویار حسین. «تعیین حداکثر مهریه توسط زن در مهرالمفوضه» . فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره45. شماره صفحات:21_35. 10.22059/JORR.2015.55617
    • جبعی عاملی، زین‌الدین [شهید ثانی]( 1434 ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: دارالتفسیر.
    • جعفری،علی.«امکان سنجی فقهی تحدید مهریه»، مجله پژوهش های فقهی، دوره 11،شماره 2. صفحات:339_366. 10.22059/JJFIL.2012.30071.
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1378 ش). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
    • جوادی آملی، عبدالله (1402): https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/javadi/feqh/97/980119/
    • حر عاملی، محمدحسن( 1412 ق). وسائل الشیعه. بیروت: داراحیا التراث العربی.
    • حسینی روحانی، محمدصادق(۱۴۱۴ ق). فقه الصادق (ع). قم: موسسه دارالکتاب.
    • حسینی نیک، سید عباس( 1399 ق). مجموعه قوانین کاربردی. تهران: مجمع علمی فرهنگی مجد.
    • حلبی، ابن زهره( ۱۴۱۷ ق). غنیةالنزوع. قم: موسسه امام صادق.
    • حلی، حسن بن یوسف( 1413 ق). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. قم: انتشارات اسلامی.
    • حلی، حسن بن یوسف(1419 ق). قواعدالاحکام. قم: موسسه نشرالاسلامی.
    • حلی، محمد بن حسن [فخرالمحققین] (۱۳۸۷ ق). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد.
    • حلی، نجم الدین جعفر(1408 ق). شرایع الاسلام. قم: نشر اسماعیلیان.
    • حلی، نجم الدین جعفر( 1410 ق). المختصر النافع فی فقه الامامیه. تهران: قسم الدراسات الإسلامیة فی موسسه البعثة.
    • خامنه‌ای، سید علی(1402): https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=44750
    • خمینی، روح‌الله(1390 ق).تحریرالوسیله. نجف: دارالکتب العلمیه.
    • خمینی، روح‌الله و دیگران( 1381 ش). رساله توضیح المسائل مراجع. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • الدیلمی، ابی یعلی حمزه( 1414 ق). المراسم العلویه فی النبویة. قم: المعاونیة الثقافیة للمجمع العالمی لاهل البیت (ع).
    • راغب اصفهانی، ابوالقاسم الحسین( 1412 ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالقلم.
    • ری‌شهری، محمد با همکاری جمعی از پژوهشگران( 1390 ش). دانشنامه قرآن و حدیث. قم:دارالحدیث.
    • سبحانی، جعفر( ۱۴۲۹ ق). الموجز فی اصول الفقه. قم: موسسه امام صادق.
    • علی بن حسین بن موسی [سید مرتضی](1276ق). الانتصار فی انفرادات الامامیه.مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
    • سیستانی، سید علی( 1319ق). منهاج الصالحین. قم: نشر پیام طوس.
    • شبیری زنجانی، سید موسی(1424 ق). نکاح. ق:، موسسه پژوهشی رای پرداز.
    • صفایی، حسین، و امامی، اسدالله(1388). مختصر حقوق خانواده. تهران: میزان.
    • طبرسی، فضل بن حسن(1408 ق). مجمع‌البیان، بیروت: دارالمعرفه.
    • طوسی، محمد بن حسن( ۱۴۰۷ ق). الخلاف، قم: موسسه نشرالاسلامی.
    • عاملی، شمس‌الدین محمد [صاحب مدارک](1413 ق). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الاسلام. قم: موسسه النشرالاسلامی.
    • فاضل هندی، محمد بن حسن(1439 ق). کشف اللثام عن قواعد الاحکام. قم: موسسه النشرالاسلامی.
    • کاتوزیان، ناصر،1388. خانواده، تهران، میزان،2 جلد، جلد 1
    • کلینی، محمد بن یعقوب( 1389 ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مجلسی، محمدباقر( 1403 ق). بحارالانوار. بیروت، چاپ دوم، موسسه الوفاء.
    • محقق کرکی، نورالدین(۱۴۱۴ ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. چاپ دوم، قم: موسسه آل البیت.
    • مظاهری، حسین(1402): https://sath3.eshia.ir/feqh/archive/text/mazaheri/feqh/91/911108.
    • مظفر، محمدرضا (1370 ش). اصول الفقه. چاپ چهارم، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
    • مفید، محمد بن محمد(۱۴۱۳ ق). المقنعه. چاپ اول، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
    • مکارم شیرازی، ناصر(1390). برگزیده تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مکارم شیرازی، ناصر (1402): https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/makarem/feqh/83/830910.
    • موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت( 1399 ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت. قم: موسسه دائره‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت.
    • نجفی، محمدحسن(۱۴۳۰ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دارالاحیا التراث العربی.