مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

تعامل و همگرایی اخلاق و فقه در تعهدات و تکالیف زن و شوهر با تأکید بر مضمون آیه درجه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
. دانش‌آموخته سطح 4 و استاد سطح عالی حوزه علمیه قم، قم، ایران
چکیده
اخلاق و فقه، فقیهان را در مسیر عمق‌بخشی به اجتهاد و استنباط احکام و نیز فهم تعامل‌ها و همپوشانی و همگرایی آن دو یاری می‌رساند. نوشتار حاضر، به روش توصیفی-تحلیلی، با تأکید بر آیه 228 سوره بقره، که به برخی از تکالیف و حقوق زنان اشاره دارد، به کشف چنین رابطه‌ای میان آن دو پرداخته است. با توجه به شواهد و ادله اخلاقی و فقهی، به دست آمد که اوّلاً: مطلوب از درجه، جانب‌داری برای مرد نیست، بلکه احکام شرعی با لحاظ فضائل اخلاقی، تشریع شده است؛ از این منظر، به جهت مسئولیتی که خداوند به شوهر داده، باید با همسرش حسن معاشرت را داشته و تعهدات و تکالیف مربوط به حالات جسمی و روحی او را در خانواده رعایت نماید و در واقع، همه حقوقش را از زن استیفا نکند و همین، درجه و منزلتی اخلاقی و معنوی برای شوهر است. ثانیاً: میزان مثلیت و همانندی حقوق و تکالیف زن و مرد، در برایند کلی حقوق و تکالیف متناسب است، نه تعداد آن؛ زیرا در تشریع حقوق و تکالیف زن و شوهر یکی بر دیگری برتری داده نشده است، بلکه براساس تفاوت‌های میان زن و مرد از لحاظ جسمی، روانی، احساسی و بر پایه فطرت انسانی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

  • قرآن کریم
  • ابن ابى حاتم، عبدالرحمن بن محمد(1419). تفسیر القرآن العظیم. ریاض: مکتبة نزار مصطفی الباز.
  • ابن اشعث کوفی، محمد بن محمد . الجعفریات. تهران: مکتبة النینوى الحدیثة، بی‌تا.
  • ابن بابویه، محمد بن على(1413). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  • ابن درید، محمد بن حسن(1987). جمهرة اللغة. بیروت: دار العلم للملایین‏.
  • ابن هشام انصاری، عبدالله بن یوسف (1410). مغنی اللبیب.قم: کتابخانه حضرت آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی (ره).
  • ابوالفتوح رازى، حسین بن على(1408). روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن‏.مشهد: بنیاد پژوهش‎هاى اسلامى آستان قدس رضوى‏.
  • ابوت، پاملا، و والاس، کلر(1376). درآمدی بر جامعه‌شناسی نگرش‌های فمینیستی. ترجمه مریم خراسانی و حمید احمدی، تهران: دنیای مادر.
  • ازدی سجستانی، أبوداود سلیمان بن اشعث . سنن أبی داود. بی‌تا، بیروت: المکتبة العصریة.
  • ازهرى، محمد بن احمد(1421). تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی‏.
  • آلوسى، سید محمود(1415). روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم‏. بیروت: دارالکتب العلمیه‏.
  • بستان (نجفی)، حسین(1398). جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی. قم: سبحان.
  • بیضاوى، عبدالله بن عمر(1418). أنوار التنزیل و أسرار التأویل‏. بیروت: دار احیاء التراث العربى‏.
  • جوادی آملی، عبدالله(1384). زن در آینه جلال و جمال. قم: اسراء.
  • جوهرى، اسماعیل بن حماد(1410). الصحاح (تاج اللغة و صحاح العربیة). بیروت: دار العلم للملایین.
  • حجوی ثعالبی، محمد بن الحسن(1416). الفکر السامی فی تاریخ الفقه الاسلامی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • حر عاملی، محمد(1409). وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل البیت (ع)‏.
  • حسن، عباس، (1367).النحو الوافی. تهران: ناصر خسرو.
  • دورکیم، امیل(1369). درباره تقسیم‌کار اجتماعی. ترجمه باقر پرهام، بابل: کتاب‌سرای بابل.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1412). مفردات ألفاظ القرآن‏. بیروت: دار القلم‏.
  • زحیلی، وهبة(2017). الفقه الاسلامی و ادلته. دمشق: دارالفکر المعاصر.
  • سیوطی، عبدالرحمن بن أبی بکر. لباب النقول فی أسباب النزول. بی‌تا، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • سیوطی، عبدالرحمن بن أبی بکر(1404). الدر المنثور فى تفسیر المأثور. قم: کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى‏.
  • شاذلی، سید بن قطب بن ابراهیم(1412). فى ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق‏.
  • شرمن و وود(1366). دیدگاه‌های نوین جامعه‌شناسی. ترجمه مصطفی ازکیا، تهران: کیهان.
  • شهید اول، محمد بن مکی(1412).الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  • طالقانى، سید محمود(1362). پرتوى از قرآن‏.تهران: شرکت سهامى انتشار.
  • طباطبائى، سید محمدحسین(1417). المیزان فى تفسیر القرآن‏. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  • طبرسى، حسن بن فضل(1412). مکارم الأخلاق. قم: شریف رضى.
  • طبرسى، فضل بن حسن(1372). مجمع‌البیان فى تفسیر القرآن‏. تهران: ناصرخسرو.
  • طبرى، محمد بن جریر(1412). جامع البیان فى تفسیر القرآن‏. بیروت: دار المعرفه‏.
  • طوسی، محمد نصیرالدین(1387). اخلاق ناصری. تهران: خوارزمی.
  • عاملی، حسن بن زین‌الدین(1374). معالم الدین و ملاذ المجتهدین. قم: دارالفکر.
  • فخر رازى، محمد بن عمر(1420). مفاتیح الغیب‏. بیروت: دار احیاء التراث العربی‏.
  • فراهیدى، خلیل بن احمد(1410). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
  • فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی(1418). النخبة فی الحکمة العملیة و الأحکام الشرعیة. تهران: منظمة الإعلام الإسلامی، مرکز الطباعة و النشر.
  • قرطبى، محمد بن احمد(1364). الجامع لأحکام القرآن‏. تهران: ناصرخسرو.
  • قمى، على بن ابراهیم‏(1363). تفسیر القمی‏.قم: دار الکتاب‏.
  • کلینى، محمد بن یعقوب(1407). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  • لنگرمن، پاتریشیا مدو، و برنتلی، ژیل نیب روگ(1374). نظریه فمینیستی معاصر. جورج ریترز، نظریه جامعه‌شناختی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
  • مجلسی، محمد باقر(1403). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
  • مجلسى، محمدتقى(1406).روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور.
  • مسکویه، احمد بن محمد. تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق. بی‎تا قم: انتشارات بیدار.
  • مصطفوى، حسن(1430). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • مغنیه، محمدجواد(1424). تفسیر الکاشف. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  • واسطى زبیدى، سید محمد مرتضى(1414). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
  • هدایتی، محمد(1392). مناسبات اخلاق و فقه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.