مطالعات راهبردی زنان

مطالعات راهبردی زنان

ارزیابی رأی وحدت رویه 774 با اتخاذ رویکرد حمایتی نسبت به مهر زوجه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی دانشگاه تبریز ، تبریز، ایران
2 دانش آموخته دکترای تخصصی فقه و حقوق جزا، دانشگاه خوارزمی ، تهران، ایران
3 دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
چکیده
دربرخی موارد، بدهکاران با قصدفرار ازپرداخت دین، اقدام به انتقال مال به دیگران می‌نمایند؛ به نحویکه باقیمانده اموال برای پرداخت دیون کافی نباشد.در راستای جرم‌انگاری فرض مزبور درماده4 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب1377،مستند بودن دِین به اَسنادلازم‌الاجرا یا مسبوق بودن به حکم دادگاه، به صراحت، شرط دانسته شده بود.بااصلاح قانون مزبور درسال1394، درماده21 شروط مزبورحذف گردیدامابا توجه به قرائن لفظی موجوددرماده ولحن قانون‌گذار،این شبهه به ذهن خطورمی‌کندکه علی‌رغم تغییر قانون یادشده، موضع قانونگذار تغییر نکرده و همچون سابق، دِین باید قبلاًازطریق حکم دادگاه اثبات شده‌باشد و ازاین رو،اسناد لازم‌الاجرا نیز باید ازطریق دادگاه به صدور حکم، منتهی‌شود تا قابل تعقیب کیفری بوده ومشمول مسئولیت جزائی مطرح درماده مذکور گردد. همین امرموجب گردیدتا درپرونده‌هایی که دین، مهرزوجه بوده است؛ آرای متهافت از شعب دیوانعالی کشور صادر شودو درنهایت منجر به صدور رأی وحدت رویه 774 گردید که در آن بر لزوم وجود محکومیتِ پیشین به پرداخت دین، تأکید شده است.در جُستار پیش‌رو بعداز نقل آراء قضایی ناظر بر مسأله، به تبیین جایگاه انگیزه‌ی فراراز دین در فقه جزایی و مبنای جرم‌انگاری آن پرداخته شده واین نتیجه حاصل گردید که محکومیت، تأثیری درتحقق عنوان فراراز دین ندارد. هم‌چنین با تبیین تفاوت میان مهر و مطلق دیون، این نتیجه استفصاص شدکه بر فرض لزوم وجود محکومیت درمطلق دیون، این شرط در خصوص مهر لازم نیست. فرض لزوم محکومیت در خصوص مطلق دین نیز ناظر بر محکومیت قبل از معامله نبوده بلکه ملاک، محکومیت به دینِ سابق بر معامله است اعم ازاینکه زمان محکومیت، قبل از انعقاد قرارداد باشد یا بعداز آن باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • ابن­ادریس حلى، محمد(1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  • ابن­سعید حلّى، یحیى(1405). الجامع للشرائع. قم:موسسه سید الشهداء العلمیه
  • اردبیلى، احمد بن محمد(1403). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم : دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • اردبیلی، محمد علی(1392).حقوق جزای عمومی تهران: انتشارات میزان.
  • اردبیلی،احمد بن محمد. زبده­البیان فی احکام القرآن. مصحح: محمد باقر بهبودی،(بی­تا)، تهران: المکتبه الجعفریه لاحیاء الاثار الجعفریه.
  • اصفهانى، سید ابو الحسن(1422). وسیلة النجاة (مع حواشی الإمام الخمینی). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره.
  • افراسیابی، محمداسماعیل(1376). حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات فردوسی.
  • امامى، سید حسن، حقوق مدنى. تهران، انتشارات اسلامیه، بی­تا.
  • بحرانى، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم( 1405). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهره. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • بحرانى، حسین، الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع. قم: مجمع البحوث العلمیة، بی­تا.
  • بروجردى، آقا حسین طباطبایى(1429). جامع احادیث الشیعه. تهران: انتشارات فرهنگ سبز.
  • تبریزى، جواد بن على(1417 ق). أسس الحدود و التعزیرات. قم : دفتر مؤلف.
  • جزائرى، عبد اللّه بن نور الدین. التحفة السنیة فی شرح النخبة المحسنیة. محقق کتاب، تهران.
  • حرعاملى، محمد بن حسن(1409). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت (ع).
  • حلبى، ابو الصلاح، تقى الدین بن نجم الدین( 1403). الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانه عمومى امام امیر المؤمنین (ع).
  • حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى( 1420). تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة (ط - الحدیثة). قم: مؤسسه امام صادق (ع).
  • خوانسارى، سید احمد بن یوسف( 1405). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  • روحانى،سید صادق(1412). فقه الصادق علیه السلام. قم: دار الکتاب مدرسه امام صادق(ع) .
  • سبزوارى، سید عبد الاعلى(1413). مهذب الاحکام . قم: موسسه المنار .
  • سبزوارى، على مؤمن قمّى(1421). جامع الخلاف و الوفاق. قم: زمینه سازان ظهور امام عصر (ع.
  • سلیمان کلوانق، امین، مرتاضی، احمد، و حاجی حسینی، حسین (1397). نقدی بر تفاسیر حقوقی ماده 218 قانون مدنی و ارائه تفسیر بر پایه آموزه­های فقه امامیه، آموزه­های فقه مدنی، 10(17).
  • سلیمان کلوانق، امین، مرتاضی، احمد، و راغبی، محمدعلی (1398). پژوهشی در ملاک تأثیر جهت نامشروع: تصریح یا احراز؟! (واکاوی مبانی فقهی ماده 217 قانون مدنی) ، آموزه های فقه مدنی، ش 20.
  • شهید اول(1417). الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • شهید ثانى، زین الدین بن على( 1413). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  • شهید ثانی(1410). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه. شارح: سید محمد کلانتر، تهران: کتابفروشی داوری.
  • شهیدی، مهدی(1392). تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران : مجد.
  • شیرازى، ناصر مکارم(1418 ق). أنوار الفقاهة - کتاب الحدود و التعزیرات (لمکارم). قم :انتشارات مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (ع).
  • صدوق، محمّد بن على بن بابویه( 1413). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • صدوق، محمد بن على بن بابویه(1415). المقنع .قم : مؤسسه امام هادى(ع).
  • صفایی، سید حسین(1389). قواعد عمومی قرارداد­ها. تهران: میزان.
  • طباطبایى یزدى، سید محمد کاظم(1421) ، حاشیة المکاسب (للیزدی). قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  • طباطبایى یزدى، سیدمحمدکاظم(1415). سؤال و جواب. تهران: مرکز نشر العلوم الإسلامی.
  • طبسى، نجم الدین، موارد السجن فی النصوص و الفتاوى. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
  • طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن(1387). المبسوط فی فقه الامامیه. تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء الاثار الجعفریه .
  • طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن(1407). تهذیب الأحکام.تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  • علامه حلّى،حسن بن یوسف(1413). قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • علامه حلّى،حسن بن یوسف(1420). تحریر الأحکام. قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام.
  • کاظمی، فاضل، جواد بن سعد اسدى، مسالک الافهام الى آیات الاحکام. بی­جا، بی­نا ، بی­تا.
  • کلینى، ابو جعفر محمد بن یعقوب(1407). الکافی.تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  • کاتوزیان، ناصر(1388). قواعد عمومی قراردادها. تهران: شرکت سهامی انتشار .
  • کاتوزیان، ناصر(1392). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. تهران: میزان.
  • لنکرانى، محمد فاضل موحدى(1425 ق). جامع المسائل (عربی - للفاضل). قم: انتشارات امیر قلم.
  • محقق ثانى(1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: موسسه آل البیت (ع).
  • محقق حلّى، نجم الدین، جعفر بن حسن( 1408). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  • محقق داماد، سید مصطفى( 1406). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.
  • محقق داماد،​سید مصطفی، قنواتی،جلیل،وحدتی شبیری، سید حسن و عبدی­پور(1392). حقوق قرارداد­ها در فقه امامیه. تهران: سمت.
  • مؤمن،محمد(1422). مبانی تحریر الوسیلة - کتاب الحدود. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره.
  • مرتاضی، احمد، و اسدی محمد (1396). واکاوی انگاره انحصار تعزیر در ضرب با رویکرد تطبیقی. مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، د 12، ش47.
  • مصطفوى، سید محمد کاظم(1423). فقه المعاملات. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • مغنیه، محمد جواد(1421). فقه الامام الصادق علیه السلام. قم: مؤسسه انصاریان.
  • مکارم شیرازى، ناصر(1425). تعزیر و گستره آن. قم: انتشارات مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (ع).
  • موسوى اردبیلى، سید عبد الکریم(1427). فقه الحدود و التعزیرات. قم: مؤسسة النشر لجامعة المفید رحمه الله.
  • موسوى عاملى، محمد بن على(1411). مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام. بیروت، لبنان: مؤسسه آل البیت (ع).
  • موسوى گلپایگانى، سیدمحمدرضا(1409). مجمع المسائل. قم: دارالقرآن الکریم.
  • نجفى، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر(1422). أنوار الفقاهة - کتاب النکاح .(لکاشف الغطاء، حسن)، نجف اشرف : مؤسسه کاشف الغطاء.
  • نجفى، محمد حسن (1404). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  • نورى، میرزا حسین (1408). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل البیت (ع).