جنسیت و «اخلاق مراقبت»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای فلسفه دین، استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

امروزه نظریه اخلاق مراقبت، به مثابه بدیلی برای نظریه های اخلاقی سنتی که مردسالار قلمداد می شود، از سوی برخی فمینیست ها ارائه شده است. خانم کَرول گیلیگان روش کولبرگ را در رشد قضاوت اخلاقی کودکان به کار گرفت و به نظریه ای در اخلاق رسید که آن را «اخلاق مراقبت» (ethics of care) نامید. یافته های وی بعدها به دست فیلسوفان و متفکران زن فمینیست تکمیل شد و به صورت نظریه ای اخلاقی در برابر نظریات رایج غرب درآمد. این نظریه اخلاقی سه نقد عمده بر نظریه های اخلاقی تکلیف گرای کانت و نتیجه گرای میل وارد می کند و آ نها را به مثابه نظریات اخلاقی مردسالارانه ناقص یا نادرست می شمارد. این سه نقد عبارتند از استناد به قواعد عام اخلاقی، رعایت بی طرفی و تأکید انحصاری بر عقلانیت. در برابر، ادعا می شود که اخلاق مراقبت، اخلاقی است قاعده گریز، جزیی نگر، متن محور، عینی، درگیر و مبتنی بر عواطف که ریشه جنسیتی دارد. نوشته حاضر به معرفی و تحلیل این ایده می پردازد.

کلیدواژه‌ها


×   قرآن کریم

×   ابن مسکویه، احمدبن­محمد (1966م)، تهذیب الاخلاق، تحقیق قسطنطین زریق، بیروت: الجامعه الامریکیه فی بیروت.

×   اسلامی، سید حسن (1387)، «اخلاق و جنسیت در حدیث خصال النساء»، علوم حدیث، شماره 49.

×   اسلامی، سیدحسن (1385)، دروغ مصلحت­آمیز؛ بحثی در مفهوم و گسترة آن، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه و بوستان کتاب.

×   اسلامی، سیدحسن (1386)، «قاعده زرین در حدیث و اخلاق»، فصلنامه علوم و حدیث، شماره 45-46.

×   آشوری، داریوش (1381)، فرهنگ علوم انسانی، تهران: مرکز.

×   پاتنم، هیلاری (1385)، دوگانگی واقعیت و ارزش: چند رساله، (ترجمه فریدون فاطمی)، تهران: مرکز.

×   حق­شناس، علی­محمد (1381)، فرهنگ هزاره، تهران: نشر فرهنگ معاصر.

×   سرل، جان آر (1382)، چگونگی استنتاج "باید" از"است"، در نظریه‌های فلسفه اخلاق، ویراسته فیلیپا فوت، (ترجمه حسین کاجی)، تهران: روزنه.

×   شهیدی، سید جعفر (1370)، ترجمه نهج­البلاغه،گردآوری سید رضی، تهران: انتشارات  آموزش انقلاب اسلامی.

×   طباطبایی، سیدمحمدحسین (1391ق)، المیزان فی تفسیرالقرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی.

×   طوسی، خواجه­نصیرالدین (1373)، اخلاق ناصری، تحقیق مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، تهران: خوارزمی.

×   فریدمن، جین (1383)، فمینیسم، (ترجمه فیروزه مهاجر)، تهران: آشیان.

×   کانت، ایمانوئل (1375)، بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق: گفتاری در حکمت کردار، (ترجمه حمید عنایت و علی قیصری)، تهران: خوارزمی.

×   کانت، ایمانوئل (1378)، درس‌های فلسفه اخلاق، (ترجمه منوچهر صانعی دره‌بیدی)، تهران: نقش و نگار.

×   کانت، ایمانوئل (1380)، مابعدالطبیعه اخلاق: مبانی مابعدالطبیعی تعلیم فضیلت(فلسفه فضیلت)، (ترجمه منوچهر صانعی دره‌بیدی)، تهران: نقش و نگار.

×   کتاب مقدس(ترجمه قدیم) (2002م)، لندن: انتشارات ایلام.

×   مصباح یزدی، محمدتقی (1378)، اخلاق در قرآن، نگارش محمدحسین اسکندری، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

×   هولمز، رابرت ال (1385)، مبانی فلسفه اخلاق، (ترجمه مسعود علیا)، تهران: ققنوس.

  • Ø Allmark, Peter (2002), Can there be an ethics of care?, in Health Care Ethics and Human Values: An Introductory Text with Readings and Case Studies, ed. by K. W. M. (Bill) Fulford, Donna L. Dickenson, and Thomas H. Murray, Massachusetts: Blackwell Publishers.
  • Ø Baggini, Julian & Peter S. Fosl (2007), The Philosopher's Toolkit, Oxford: Blackwell Publishing.
  • Ø Baier, Annette, (1997), What do women want in a moral theory, in Contemporary Moral Problems, edited by James E. White, New York, West Publishing Company.
  • Ø Bennett, Jonathan )1990(, The Conscience of Huckleberry Finn, in The Experience of Philosophy, edited by Daniel Kolak and Raymond Martin, Belmont: Wadsworth Publishing Company.
  • Ø Blum, Lawrence (2001), Care, in Encyclopedia of Ethics, edited by Lawrence C. Becker and Charlotte B. Becker, London: Routledge.
  • Ø Childress, James F. (1998), A Principle Based Approach, in  A Companion to Bioethics, edited by Peter Singer and Helga Kuhse, Oxford, Blackwell Publishers.
  • Ø Crain, W. C. (1985), Theories of Development, New York: Prentice-Hall.
  • Ø Curzer, Howard J.(1999), Ethical Theory and Moral Problems, Belmont: Wadsworth Publishing Company.
  • Ø Friedman, Marilyn (1998), Impartiality, in A Companion to Feminist Philosophy, edited by Allison M. Jaggar and Iris Marion Young, Massachusetts: Blackwell Publishing.
  • Ø Gilligan, Carol (1982), In a Different Voice: Psychological Theory and Women’s Development, Cambridge, Mass: Harvard University Press, 1982.
  • Ø Grimshaw, Jean (2000), The idea of female ethic, In A Companion to Ethics, edited by Peter Singer, Oxford: Blackwell Publishers.
  • Ø Held, Virginia (1997), Feminism and Moral Values, in Contemporary Moral Problems, edited by: James E. White, New York: West Poblishing Company.
  • Ø Held, Virginia (2006), The Ethics of Care: Personal, Political, Global, Oxford: OxfordUniversity Press.
  • Ø Kohlberg, Laurence (2004), Moral Education, in Ethics: Contemporary Readings, edited by Harry J. Gensler, Earl W. Spurgin, and James C. Swindal, New York and London: Routledge.
  • Ø Korsgaurd, Christine M. (1997), The Kingdom of  Ends, Cambridge: CambridgeUniversity Press.
  • Ø Maihofer, Andrea (1998), Care in: A Companion to feminist philosophy, edited by: Allison M. Jaggar and Iris Marion Young, Massachusetts, Blackwell publishing.
  • Ø Manning, Rita (2005), A care Approach, in Philosophy: A New Introduction, edited by  Douglas Mann & G. Elijah Dann, Belmont, USA: Wadsworth.
  • Ø Mill, J. S. (1998), Utilitarianism, edited by Roger Crisp, Oxford: Oxford University Press.
  • Ø Noddings, Nell (1995), philosophy of Education, Corolado: Westview Press.
    • Ø Nunner-Winkler, Gertrud (2002), Is there a Female Morality? in Applied Ethics: Critical Concepts in Philosophy, edited by Ruth Chadwick and Doris Schroeder, London: Routledge.
    • Ø ‌‌Pence, Greg (2000), Virtue Theory in A Companion to Ethics, edited by Peter Singer, Oxford: Blackwell Publishers.
    • Ø Pojman, Louis (2005), How Should We Live? An Introduction to Ethics, Belmont, Thomson Wadsworth.
    • Ø Porter, Elisabeth (1999), Feminist Perspectives on Ethics, London and New York: Longman.
    • Ø Singer, Peter (1997), How are we to live?: Ethics in an age of self-interest, Oxford: Oxford University Press.
    • Ø Slote, Michael (2007), The Ethics of Care and Empathy, London, Routledge.