معاشرت به معروف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

1 دانشجوی مقطع دکترا

2 پژوهشگر حوزوی

چکیده

برخورد اخلاقی و معروف در خانواده از مواردی است که همواره در قرآن و روایات ائمه معصومین علیهم السلام نسبت به کیفیت و شیوه های اجرایی آن سخن به میان آمده است. در این مقاله به بیان مصادیق معروف در قرآن کریم که بیشتر به شرایط ویژه چون طلاق، وفات، ارث و وصیت مرتبط است پرداخته شده و با عنوان «عاشروهن بالمعروف» در قرآن کریم برخورد اخلاقی در خانواده را یک تکلیف شرعی دانسته و با استناد به روایات و اتکاء به نظرات فقهای عظام، اخلاق را صرفا در عرض وظایف متقابل زوجین قرار نداده، بلکه آمیخته شدن آن با حقوق را فرض دانسته و به همین جهت روابط جنسی را به تنظیم امور جنسی و تأمین معاش زن را به اعتدال در انفاق به زن تعریف می نماید و دو شاخصه مهم برای معاشرت به معروف در زندگی مشترک را سازگاری و مدارا و همچنین محبت و وفاداری همسران نسبت به یکدیگر دانسته و مصادیق آن را برشمرده است. در ادامه مقاله رابطه معروف را با هر یک از اصول لازم الرعایه در خانواده چون اصل عدالت و اصل مودت و رحمت تعیین نموده و نهایتاً دستاوردهای قاعده معروف را بیان نموده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم
آمدی، محمدبن نعیمی. غررالحکم و دررالکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن اثیر 1364. النهایة فی غریب الحدیث، قم، مؤسسه اسماعیلیان.
ابن فارس 1404. مقاییس اللغة، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن منظور، محمدبن مکرم 1405. لسان العرب، قم، ادب الحوزه.
ابوسنه فهمی، ابواحمد، العرف والعادة فی رأُی الفقها.
ابی حنیفه النعمان، زین الدین 1387. الاشباه و النظایر علی مذهب ابی حنیفة النعمان، زین العابدین بن ابراهیم بن نجیم، الحلبی و الشرکاء.
احمدیه، مریم 1382. موازنه حقوق و اخلاق، تهران، شورای فرهنگی واجتماعی زنان.
اصفهانی، حسین، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة،  بیروت، آل البیت(ع).
انصاری، مرتضی 1405. کتاب النکاح، قم.
بانو اصفهانی (امین) 1361. مخزن العرفان فی علوم القران (کنز العرفان)، تهران، نهضت زنان مسلمان.
بحرالعلوم، عزالدین، بحوث فقهیه، بیروت، دارالزهرا.
بحرانی، یوسف، حدائق الناضرة، قم، جماعة المدرسین.
بدران، ابوالعینین، اصول الفقه، دارالمعارف.
جرجانی، محمد 1405. التعریفات جرجانی، بیروت، ابراهیم ابیاری.
جمشیدی، محمد حسین 1380. نظریة عدالت، تهران، پژوهشکده امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی.
حائری، سید کاظم، 408ق، مباحث الاصول، قم، مکتبة الاعلام الاسلامی.
حائری، مهدی 1361. کاوش‏های عقل عملی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
حرعاملی، محمد بن حسن 1414. وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت الاحیاء التراث العربی.
حسینی شیرازی، سید محمد 1400. تقریب القرآن الی الاذهان، بیروت، الوفاء.
حکمت نیا و همکاران 1386. فلسفه حقوق خانواده، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان.
خراسانی، محمد علی کاظمی 1406. فوائد الاصول، تحقیق رحمت الله رحمتی، قم، النشر الاسلامی.
خلاف، عبدالوهاب. خلاف، علم اصول فقه .
خوانساری، موسی 1373. منیة الطالب.
راغب اصفهانی 1392. معجم مفردات القرآن، المتقدم العربی.
روحانی، سید محمد صادق حسینی 1412. فقه الصادق (ع)، قم، دارالکتاب.
محمدی ری شهری، میزان الحکمة، دارالحدیث.
شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد 1364. تفسیر اثنی عشری، تهران، میقات.
شبر، سید عبدالله 1407. الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین، کویت، مکتبه الالفین.
شریف لاهیجی، بهاءالدین محمد شیخ علی 1363. تفسیر شریف لاهیجی، تهران، مطبوعات علمی.
شهید ثانی 1410. شرح اللمعه، قم، داوری.
شهید ثانی 1413. مسالک الافهام، شهید الثانی، المعارف الاسلامیه.
طباطبایی، سید محمد حسین 1362. تفسیر المیزان، ترجمه سید محمد باقر موسوی الهمدانی، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، امین الدین ابوعلی افضل بن الحسن 1379.  مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
طرابلسی، ابن براج. المهذب، محقق/ مصحح، جمعى از محققین و مصححین تحت إشراف شیخ جعفر سبحانی، قم، انتشارات اسلامى.
طوسی 1387. مبسوط، تهران، مکتبة المرتضویة.
عاملی، سید محمد 1410. نهایة المرام، قم، النشر السلامی.
عاملی ابی جامع، علی­بن الحسین 1413. الوجیز فی تفسیر القرآن، قم، دارالقرآن الکریم.
علامه حلی، تحریرالکلام، مشهد، آل البیت.
محقق حلی 1409. شرایع الاسلام، تهران، استقلال.
علیدوست، ابوالقاسم 1381. فقه و عقل، تهران، پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی.
عمید، حسن 1379. فرهنگ عمید، تهران، امیرکبیر.
فاضل هندی 1405. کشف اللثام، قم، مکتبة آیت الله العظمی مرعشی النجفی.
فیض کاشانی، محسن . تفسیر صافی، مشهد، دار المرتضی.
کرمی، محمد 1402. تفسیر الکتاب المنیر، قم، مطبعه العلمیه.
کلینی 1388. الکافی، دارالکتب الاسلامیه.
اللیثی الواسطی، علی بن محمد 1276. عیون الحکم و المواعظ، دارالحدیث.
مجلسی، محمد باقر 1403.  بحارالانوار، بیروت، الوفاء.
مدرسی، محمد تقی 1406. من هدی القرآن، دار الهدی.
مطهری، مرتضی. نظام حقوق زن در اسلام،  تهران، صدرا.
مظفر، محمد رضا 1386. اصول فقه، نجف، دارالنعمان.
مغنیه، جواد 1981. کاشف، بیروت، دارالعلم للملایین.
مفید 1410. المقنعه، جامعه المدرسین، قم.
مقدس اردبیلی. زبدة البیان، مکتبة المرتضویه لاحیاء و الآثار الجعفریه.
مکارم شیرازی،  ناصر و همکاران 1353. تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیه.
نجفی1367. جواهرالکلام،  دارالکتب الاسلامیه.
نوری طبرسی، حسین 1408. مستدرک الوسایل، آل البیت.
نهج الفصاحه 1377. ترجمه­ی ابوالقاسم آینده، تهران، جاویدان.
هاشمی رفسنجانی، اکبر 1373. تفسیر راهنما، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.