ملازمه ی تکالیف زوجین و اخلاق مداری در خانواده، در منابع اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، الهیات (علوم قرآن و حدیث)

2 کارشناس ارشد رشته مطالعات زنان - حقوق زن در اسلام، دانشگاه تربیت مدرس

3 کارشناس ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات؛ تهران

چکیده

نظام حقوقی خانواده در اسلام مجموعه ای از حقوق و تکالیف خانوادگی است که با اصل معروف یا اخلاق مداری در خانواده پیوندی وثیق دارد. اهمیت این پیوند با عنایت به هدف تشکیل خانواده در قرآن کریم یعنی ایجاد مودت و رحمت در روابط زوجین و با رجوع به منابع و متون اسلامی نمایان است. مفهوم «تکالیف زوجین» در بردارنده ی مجموعه مسئولیت های هر یک از زوجین در خانواده است که در دیدگاه اسلام، با طبیعت بیولوژیکی دو جنس زن و مرد پیوندی انکارناپذیر دارد. پژوهش حاضر به روش اسنادی و به شیوه ی توصیفی- تحلیلی، با رجوع به متون و منابع دست اول و معتبر اسلامی، مهم ترین تکالیف زوجین از منظر دین اسلام در خانواده را مطرح کرده و به واکاوی توصیه های اخلاق مدار دین اسلام در انجام دادن این تکالیف پرداخته است. نتیجه آنکه مهم ترین تکالیف زوجین در خانواده در دیدگاه اسلام، انتساب سرپرستی خانواده به مرد و واگذاری مدیریت داخلی منزل به زن است. هر یک از این تکالیف کلان، مجموعه وظایفی را در برداشته و با مکانیسم های حقوقی ویژه ای حمایت می شوند که بر اساس فرمایشات معصومین (ع)، با توصیه های اخلاق مدار متعددی با محوریت اصل «معروف» و «حسن معاشرت» و مصادیق خوش رفتاری، اکرام همسر و صبر در خانواده ملازمه دارند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم
ابن أبی جمهور، محمدبن زین الدین 1405ق. عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیه، قم، دار سید الشهداء.
ابن بابویه، محمدبن على 1413 ق. من لا یحضره الفقیه‏، قم، اسلامى.
_____ 1367. من لا یحضره الفقیه، ترجمه­ی علی اکبر و محمد جواد غفارى و صدر بلاغی،‏ تهران، صدوق.
ابن منظور، محمدبن مکرم 1414ق. لسان العرب، بیروت، دارصادر.
امامی، سیدحسن 1376ش. حقوق مدنی، تهران، اسلامیه.
بروجردی، سیدحسین 1386ق. منابع فقه شیعه (ترجمه­ی جامع احادیث الشیعه)، تهران، فرهنگ سبز.
بهرامی احمدی، حمید 1389ش. قواعد فقه (قاعده لاضرر)، تهران، دانشگاه امام صادق (ع).
پاینده، ابوالقاسم‏ 1382ش. نهج الفصاحة (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول صلى الله علیه و آله)، تهران، دنیاى دانش.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر 1355ش. حقوق خانواده، تهران، حیدری.
جوادی آملی، عبدالله 1385ش. حق و تکلیف در اسلام، قم، إسرا.
حرعاملى، محمدبن حسن 1409ق. وسائل الشیعه، قم، مؤسسه­ی آل البیت (علیهم السلام)‏‏.
خسروشاهی، قدرت الله 1383 ش. فلسفه حقوق، قم، مؤسسه­ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
خوئی، سیدابوالقاسم 1410 ق. منهاج الصالحین، قم، مهر.
راغب اصفهانی، حسین­بن محمد 1412ق.المفردات فی غریب القرآن، بیروت، دارالعلم.
زندی، محمدرضا 1389ش. رویه قضایی در امور خانواده (تمکین، ازدواج مجدد)، تهران، جنگل.
طباطبائی، سید محمدحسین 1417ق. المیزان فی تفسیر القرآن، قم، انتشارات اسلامی.
_____1384. زن در قرآن، تحقیق محمد مرادی، قم، دفتر تنظیم و نشر آثار علامه طباطبایی.
طبرسى، حسن­بن فضل 1412 ق‏. مکارم الأخلاق‏، قم، شریف رضى.
_____1365. مکارم الاخلاق، ترجمه­ی ابراهیم میرباقرى‏، تهران، فراهانى‏.
طریحی، فخرالدین­بن محمد 1375ش. مجمع البحرین، تصحیح احمد حسینى اشکورى، تهران، مرتضوى‏.
على­بن موسى(علیه السلام) 1406 ق. صحیفة الرضا (علیه السلام)، ترجمه­ی علاء الدین حجازى‏، مشهد، کنگره جهانى امام رضا (ع)‏.
کاتوزیان، ناصر 1388 ش. حقوق مدنی: خانواده، تهران، بهمن برنا.
____1386. ضمان قهری؛ مسئولیت مدنی، تهران، دهخدا..
____ 1372. قواعد عمومی قرادادها، تهران، شرکت انتشار با همکاری بهمن برنا.
کلینى، محمدبن یعقوب 1407ق. الکافی، دار الکتب الإسلامیة‏.
مجلسى، محمد باقر 1403ق. بحارالأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
____1365. کتاب الآداب و السنن بحارالانوار، ترجمه­ی محمدباقر کمره­اى، تهران، اسلامیه‏.
____1378. کتاب الإیمان و الکفر بحارالأنوار، ترجمه­ی عزیزالله عطاردى قوچانى، تهران، عطارد‏.
مجلسی، محمدتقی 1414ق. لوامع صاحبقرانی (مشهور به شرح فقیه)، قم، اسماعیلیان.
مصباح یزدی، محمدتقی1370. دروس فلسفه اخلاق، تهران، اطلاعات.
مطهری، مرتضی 1372. نظام حقوق زن در خانواده، تهران، صدر.
____1385. یادداشت­های استاد، تهران، صدرا.
مهریزی، مهدی 1376. شخصیت و حقوق زن در اسلام، تهران، علمی و فرهنگی.
مهیار، رضا 1410 ق. فرهنگ ابجدی عربی- فارسی، تهران، اسلامی.
نجفی، شیخ محمدحسن. جواهرالکلام، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی.
نورى، حسین­بن محمد تقى 1408 ق. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏، قم، مؤسسه­ی آل البیت علیهم السلام..
هانس، کلسن 1986م. النظریه المحضه فی القانون، اکرم الوتری، بغداد، البحوث القانونیه.