جایگاه و تأثیر مصلحت در سرپرستی کودک از دیدگاه فقه و حقوق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه مفید

چکیده

از موارد مهمی که مصلحت در اجرای احکام نقش اساسی یافته و تشخیص و کارسازی آن به مکلفین وا نهاده شده است، ولایت و سرپرستی بر کودکان است. با آنکه سرپرستی بر کودکان به دلیل ناتوانی و حجر فراگیر آنها گستره ی وسیعی دارد، لیکن عنصر «مصلحت» دامنه ی آن را محدود می کند و نظام سرپرستی را موجه جلوه می دهد. با این وجود پرسش های متعددی در این باره مطرح است که چندان به آنها عنایت نشده است و بیم آن می رود که این کاستی و غفلت موجب تضییع حقوق کودکان یا اهمال و سوء استفاده ی سرپرستان گردد. نوشتار حاضر با منظور قرار دادن این موضوع و پرسش های طرح شده تلاش می کند طی پنج مبحث مفهوم، اهمیت و جایگاه مصلحت در سرپرستی و حضانت کودکان و تأثیر آن در تصدّی ولایت قهری و اعمال سرپرستی را بررسی کند و نسبی و متغیّر بودن این عنصر مهم را تبیین کند.

کلیدواژه‌ها


آل بحرالعلوم، سید محمد 1362. بلغة الفقیه، تهران، مکتبة الصادق (ع).
آملی، محمدتقی. المکاسب والبیع، قم، الاسلامی.
ابن مکی العاملی، محمد. القواعد و الفوائد فی الفقه و الاصول و العربیة، قم، مکتبة المفید.
ابن منظور 1416ق. لسان العرب، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
انصاری، مرتضی 1416ق. کتاب المکاسب، قم، الاسلامی.
بستانی، معلم بطرس 1987 م. محیط المحیط، بیروت، مکتبة لبنان.
توحیدی تبریزی، محمدعلی 1417 ق. مصباح الفقاهة فی المعاملات، قم، انصاریان.
حائری شاهباغ، سیدعلی 1376. شرح قانون مدنی، تهران، گنج دانش.
حر عاملی، محمدبن حسن. وسائل الشیعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
حسنی، ‌هاشم معروف. الولایة والشفعة والاجارة فی الفقه الاسلامی فی ثوبه الجدید، بیروت، دارالقلم.
حلی، جعفربن حسن 1389ق. شرائع الاسلام، نجف، الآداب.
حلّی، حسن­بن یوسف (علامه حلی). تذکرة الفقهاء، تهران، مکتبه مرتضویه.
روحانی، سید محمدصادق 1376. منهاج الفقاهة، قم، مؤلف.
ساکت، محمدحسین 1372. شخصیت و اهلیت در حقوق مدنی ایران، مشهد، مؤلف.
سبحانی، جعفر 1382.  الموجز فی اصول الفقه، قم، الامام الصادق (ع).
سید فاطمی، سید محمدقاری. «تزویج کودکان»، نامه مفید، ش 2، (1374).
سید مرتضی (موسوی)، سید علی­بن حسین 1415 ق. الانتصار، قم، الاسلامی.
شیخ طوسی، محمدبن حسن. التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
شیخ مفید (العکبری)، محمدبن محمد 1410 ق. المقنعة، قم، الاسلامی.
صابری، حسین 1384. فقه و مصالح عرفی، قم، بوستان کتاب.
صفایی، سید حسین و اسدالله امامی 1374. حقوق خانواده، تهران، دانشگاه تهران.
طبرسی، فضل­بن حسن 1408 ق. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة.
طوسی، محمدبن حسن 1387 ق. المبسوط فی فقه الامامیه، تهران، مکتبه مرتضویه.
عاملی، باقر 1350. حقوق خانواده، تهران، مدرسه عالی دختران ایران.
عاملی، زین­الدین­بن علی 1416 ق. مسالک الافهام فی شرح شرائع الاسلام، قم، المعارف الاسلامیة.
عسکری، ابوهلال، الفروق اللغویة، قم، مکتبه بصیرتی.
غزالی، ابوحامد محمد 1417 ق. المستصفی فی علم الاصول، بیروت، دارالکتب العلمیة.
فیاض، محمد اسحاق. محاضرات فی اصول الفقه (تقریرات درس سید ابوالقاسم خوئی)، قم، امام موسی صدر.
فیومی، احمدبن محمد 1405ق. المصباح المنیر، قم، دارالهجره.
قمی، علی­بن ابراهیم 1387 ق. تفسیر القمی، قم، علامه.
قمی، میرزا ابوالقاسم 1378 ق. قوانین الاصول، تهران، علمیه اسلامیه.
کاتوزیان، ناصر 1371. حقوق مدنی ـ خانواده، تهران، انتشار.
کرکی، علی­بن الحسین 1415ق. جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، آل البیت (ع).
محقق حلی، جعفربن حسن 1362. معارج الاصول، قم، آل البیت(ع).
المراغی، میرعبدالفتاح 1418ق. العناوین، قم، الاسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر 1413ق. انوار الفقاهة ـ کتاب البیع، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع).
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران 1377. تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
نجفی خوانساری، موسی 1382. منیة الطالب فی حاشیة المکاسب (تقریرات محمدحسین نائینی)، قم.
نجفی، محمدحسن. جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
همدانی، آغارضا 1416 ق. مصباح الفقیه، قم، الاسلامی.