شورای فرهنگی- اجتماعی زنان و خانواده مطالعات راهبردی زنان 2008-2827 مقالات آماده انتشار 2025 10 31 A Critique of the Concept and Conditions of Family Allowance and Child Benefit for Female Heads of Households in the Iranian Legal System نقدی بر مفهوم و شرایط حق عائله مندی و حق اولاد زنان سرپرست خانوار در نظام حقوقی ایران 233241 10.22095/jwss.2025.530424.3706 FA مهین سبحانی استادیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران 0000-0002-5871-6242 سهند نجادی ایجادکار دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. 0009-0006-8984-3910 Journal Article 2025 06 16 The family allowance—or in contemporary terms, the child allowance—refers to financial aid provided by the government to parents for the upbringing and care of their children. However, a review of Iranian laws concerning child allowance reveals that, within the public sector salary and wage system, after the enactment of the Unified Payment System for Government Employees and the Civil Service Management Act, the concepts of family allowance and child allowance were separated. They are now considered distinct forms of financial aid, calculated based on salary coefficients and benefits, granted to married male employees, and in exceptional cases, to female employees who are heads of households. Due to contradictions in employment regulations, administrative directives, and prevailing judicial practices, the main research question here is: What is the fundamental rationale behind the family allowance, and why has it been distinguished from the child allowance? Additionally, what are the eligibility criteria for employed women to receive these benefits? This study, using a descriptive-analytical approach by examining legal provisions and judicial practices, concludes that the family allowance and child allowance in Iran's legal system have deviated from their original purpose. The existing laws, particularly Clause 4 of Article 68 of the Civil Service Management Act, should be revised to ensure that working women can benefit from these allowances, in line with policies promoting marriage and childbearing. حق عائله‌مندی و یا به اصطلاح امروزی حق اولاد به کمک هزینه‌ای که برای تربیت و بزرگ کردن فرزندان از سوی دولت به والدین پرداخت می‌گردد، اطلاق می‌شود. با این وجود، نگاهی به قوانین ایران در رابطه با کمک هزینه اولاد حاکی از آن است که در نظام پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان دولت بعد از تصویب قوانین نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت و مدیریت خدمات کشوری، دو مفهوم حق اولاد و حق عائله‌مندی از یکدیگر جدا شده و به عنوان کمک هزینه‌‌ای با لحاظ ضریب حقوق و مزایا به کارمند مرد متأهل و تحت شرایط استثنایی به زنان شاغل سرپرست خانوار پرداخت می‌گردد. به دلیل تعارض در قوانین و آیین‌نامه‌های استخدامی و رویه قضایی حاکم، سؤال اصلی پژوهش این است که فلسفه وجودی حق عائله‌مندی چیست و چرا از مفهوم حق اولاد متمایز شده است؟ شرایط برخورداری زنان شاغل از این دو حق چیست؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی با بررسی قوانین و رویه قضایی به این نتیجه می‌رسد که حق عائله‌مندی و حق اولاد در نظام حقوقی ایران دچار انحراف از هدف اصلی خود شده و قوانین حاکم در این موضوع به ویژه بند 4 ماده 68 قانون مدیریت خدمات کشوری باید اصلاح شوند تا در راستای هدف تشویق به ازدواج و فرزندآوری، زنان شاغل نیز از این کمک هزینه‌ها برخوردار شوند.