شرایط انتقال مهریه در حقوق موضوعه و فقه اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیئت علمی گروه حقوق خصوصی دانشگاه قم

2 کارشناسی ارشد گروه حقوق خصوصی دانشگاه قم

چکیده

مهریه یا صداق از حقوق مالی است که شریعت اسلامی برای زوجه مقرر کرده است و به‌محض انعقاد عقد نکاح، زوجه مالک مالِ موضوع مهریه می­شود. زوجه می­تواند، هرچیزی که مالیت و مشروعیت داشته باشد و تعیین آن برای مهریه‌ی بلامانع باشد (عین معین، کلی در معین و کلی فی­­الذمه) معامله کند، به شرط اینکه زوج درخصوص مهریه مباشرت را شرط نکرده باشد. بنابراین مهریه از لحظه‌ی انعقاد عقد نکاح در اختیار زوجه قرار می­گیرد و زوجه آزادانه می­تواند آن را در قالب‌های حقوقی انتقال دهد و یا آن را اسقاط کند. در این پژوهش، شرایط انتقال مهریه در فروض مختلف بررسی شده است. بیع دین در مهریه‌ی عندالمطالبه و عندالاستطاعه مقدور است. در این فرض، انتقال مهریه به‌معنای انتقال حقوق و امتیازات ناشی از عقد نکاح نیست، بلکه فقط انتقال مهریه‌ی تعیین‌شده پولی و غیرپولی را در برمی­گیرد، زیرا حق تمکین، حق نفقه، حق حبس، حق حضانت و... قائم به روابط زوجین است. بنابراین فقط انتقال جنبه‌ی مالی عقد نکاح -که همان مهریه صرف است- امکان­پذیر است. همچنین می‌توان مهریه‌ای که مال کلی فی‌الذمه است را بدون انتقال حق تمکین، حق نفقه، حق حبس، حق حضانت و حقوق و مزایایی که از عقد نکاح ناشی می­شود، در قالب عقد هبه به مدیون و غیرمدیون منتقل کرد.

کلیدواژه‌ها


  • اسدی، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر، 1412. مختلف‌الشیعه، قم: اسلامی.
  • امامی، سیدحسن، 1383. حقوق مدنی. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
  • -----------، 1364. حقوق مدنی. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
  • انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین، 1415. المکاسب. قم: گنگره.
  • موسوی، سیدمحمد، 1372. «نقش اسکناس در نظام حقوق اسلام»، حقوقی دادگستری، ش 7.
  • بزرگمهر، داود و علیرضا یزدانیان، 1388. «بررسی تطبیقی نهاد انتقال ارادی طلب»، حقوق و تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، د 5، ش 12.
  • -----------، 1390. «بررسی فقهی-حقوقی نهاد انتقال ارادی طلب با نگاهی تطبیقی به حقوق فرانسه»، حقوق خصوصی، د 8، ش 18.
  • بجنوردی، آیت الله سیدمحمد، 1372. «نقش اسکناس در نظام حقوق اسلام»، مجله­حقوقی­دادگستری، ش8.
  • پیری، ناهید، 1394. «بررسی تطبیقی احکام مهریه و مذاهب اسلامی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد (گروه الهیات، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد تهران).
  • الجزیری، عبدالرحمن، 1424. الفقه علی المذاهب الاربعه، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  • ------------، 1980. الفقه علی المذاهب الاربعة، بیروت: دارالکتاب العربی.
  • حرعاملی، محمدبن‌حسن، 1412. وسائل الشیعه، قم: موسسه آل البیت (ع) لاحیاءالتراث.
  • حسینی‌سیستانی، سیدعلی، 1415. منهاج الصالحین، قم: مکتب آیت‌الله سیستانی.
  • حسینی‌عاملی، سیدجواد، 1391. مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، قم: دفتر انتشارات اسلامیه جامه المدرسین حوزه علمیه قم.
  • حسینی، سیدمجتبی، 1386. احکام ازدواج، قم: معارف.
  • حلی، ابوالقاسم‌نجم‌الدین‌جعفربن‌حسن، 1408. شرائع الاسلام فی مسائل حلال الحرام، قم: موسسه اسماعلیان.
  • دادمرزی، سیدمهدی، 1384. «تقویم مهریه به نرخ روز»، مدرس علوم‌انسانی، د 9، ش 4.
  • دلبری، سیدعلی و فرزاد بهشتی‌توندری، 1392. «بررسی تطبیقی کلی در ذمه و عین معین در فقه و حقوق»، فقه و اصول، آموزه‌های فقه مدنی، د 8، ش 8.
  • ذهنی‌تهرانی، سیدمحمدجواد، 1369. ترجمه و شرح مکاسب شیخ انصاری، قم: حاذق.
  • زحیلی، وهبه، 1409. الفقه الاسلامیه و ادلته، دمشق: دارالفکر.
  • ساردوئی نسب، محمد، 1388. «تحلیل حقوقی مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه»، مطالعات راهبردی زنان، د 11، ش 43.
  • سیوطی، عبدالرحمن ابی‌بکر، 1411. اشباه و نظایر، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  • الشافعی، ابوعبدالله‌محمدبن‌ادریس‌بن‌العباس، 1410. الام الشافعی، بیروت: دارالمعرفه.
  • شهیدی، مهدی، 1393. سقوط تعهدات، تهران: مجد.
  • صدر، سیدمحمدباقر، 1429. الاسلام یقود الحیات، قم: دارالصدر.
  • طوسی، ابی‌جعفرمحمدحسن‌بن‌علی، 1387. المبسوط فی فقه امامیه، تهران: مکتب المرتضویه.
  • عاملی، زین‌الدین‌بن‌علی‌بن‌احمد، 1388. الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، ترجمه‌ی عباس زراعت، تهران: موسسه فرهنگی هنری دانش‌پذیر.
  • عبداللهی، محمود، 1371. مبانی فقهی و اقتصاد اسلامی، قم: انتشارات اسلامی.
  • عبدی‌پورفرد، ابراهیم، 1394. مباحث تحلیلی از حقوق تجارت، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • ------------، 1389. «تحلیل حقوقی ماهیت پول الکترونیکی»، حقوق خصوصی، د 7، ش 16.
  • کاتوزیان، ناصر، 1388. حقوق خانواده، تهران: شرکت انتشار، بهمن برنا.
  • -----------، 1394. قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران: میزان.
  • المالکی، ابوسعیدابن‌البراذعی، 1423. التهذیب فی اختصار المدونه، دبی: دارالبحوث للدراسات الاسلامیه و احیاء التراث.
  • مطهری، مرتضی، 1363. ربا، بانک-بیمه، تهران: صدرا.
  • موسوی خمینی، روح الله 1421. کتاب البیع. تهران: موسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
  • موسوی­نسب، سید جلال، نادر مختاری افراکتی، عابدین مؤمنی و امیرحمزه سالارزایی، 1397. «تأملی نوین پیرامون حق حبس زوجه در فقه امامیه و نظام حقوقی-قضایی ایران»، مطالعات راهبردی زنان، د 20، ش 80.
  • میرزای‌قمی، ابوالقاسم‌بن‌محمدحسن، 1371. جامع‌الشتات فی اجوبه السوالات، تهران: کیهان.
  • ------------، 1371. جامع‌الشتات فی اجوبه السوالات، تهران: کیهان.
  • نجفی، محمدحسن‌بن‌باقر، 1403. جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  • ------------، 1405. جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: داراحیا التراث العربی.
  • ------------، 1405. جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: داراحیا التراث العربی.
  • ------------، 1403. جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: داراحیا التراث العربی.
  • ------------، (بی‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  • وزارت اوقاف و شئون‌الاسلامیه، 1404. الموسوعه الفقهیه الکویتیه، کویت: دارالسلاسل.