نظام اخلاقی عفاف از منظر قرآن کریم بر مبنای سوره ی نور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه الزهرا

چکیده

تحلیل گزاره‌های اخلاقی در قرآن کریم با استفاده از روش تحلیل محتوا و ارائه­ی یک مدل نظام اخلاقی با هدف تعیین و تبیین عوامل مؤثر در تحقق آنها برای هدایت فرد و جامعه حائز اهمیت است. استخراج مضامین مربوط به عفاف در سوره­ی نور و تحلیل آنها در این پژوهش نشان می‌دهد که این مضامین حوزه‌های فرد، خانواده و اجتماع را در برگرفته‌ و به­منظور ساخت یک مدل و ساختار در حوزه­ی عفاف، چهار مؤلفه­ی این نظام، یعنی اصول و مبانی، مقدمات، الزامات و موانع را در این باره تبیین ­کرده‌ است. مدل ارائه­شده، جامعیت نظام اخلاقی حاکم بر سوره­ی نور با موضوع عفاف را نشان می‌دهد. همچنین استفاده از روش تحلیل محتوا در بررسی آیات سوره­ی نور نشان می‌دهد که حجاب از الزامات نظام اخلاقی عفاف است و چون عینی‌ترین رفتار اخلاقی در این نظام محسوب می‌شود، می‌توان به­عنوان شاخص به آن توجه کرد.

کلیدواژه‌ها


  • قرآن کریم
  • ایمان، محمدتقی و محمودرضا نوشادی. «تحلیل محتوای کیفی»، پژوهش، سال سوم، ش2، (زمستان1390).
  • باردن، لورنس، 1374. تحلیل محتوا، ترجمه­ی ملیحه آشتیانی و محمد یمنی­دوزی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
  • پاکتچی، احمد، 1392. دائره المعارف بزرگ اسلامی، ذیل حجاب.
  • جانی‌پور، محمد. «ساختار نظام‌مند مفاهیم و گزاره‌های اخلاقی در سوره اسراء»، پژوهش‌نامه اخلاق، ش 19، (1392).
  • حاجی عبدالباقی، مریم. «روش قرآن در طرح مسأله‌ی حجاب»، نامه الهیات، ش1، (زمستان 1386).
  • حوی، سعید، 1424. الاساس فی التفسیر، مصر: دارالسلام.
  • درّاز، عبدالله، 1408. دستور الاخلاق فی القرآن الکریم، ترجمه­ی عبدالصبور شاهین، بیروت: دارلبحوث العلمیه.
  • راغب­اصفهانی، حسن­بن­محمد، 1412. المفردات فی غریب القرآن، به تحقیق صفوان عدنان داودی، بیروت: دارالعلم.
  • رسولی، مهستی و زهرا امیرآتشانی، 1390. تحلیل محتوا با رویکرد کتب درسی، تهران، جامعه‌شناسان.
  • زاهدی، عبدالرضا، ایوب امرایی و مریم نظربیگی. «روش قرآن در نهادینه‌سازی عفاف و حجاب، با رویکرد ترتیب نزول»، مطالعات راهبردی زنان، سال سیزدهم، ش49، (پاییز 1389).
  • زوزونی، قاضی ابوعبدالله حسین­بن احمد، 1345. المصادر، به کوشش تقی بینش، مشهد: طوس.
  • علاءالدین، سید محمدرضا. «نقش عفاف و حجاب در تربیت معنوی انسان از منظر قرآن کریم و کلام شهیدان»، کوثر، سال سیزدهم، ش46، (نیمه دوم بهار و نیمه اول تابستان 1392).
  • فتحعلی­خانی، محمد، 1374. آموزه‌های بنیادین علم اخلاق، تهران: کوثر.
  • فنایی، ابوالقاسم، 1384. دین در ترازوی اخلاق، صراط.
  • فیروز‌مهر، محمدمهدی، 1393. تربیت اخلاقی با نگاه قرآنی، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  • قائمی، علی، 1373. خانواده و مشکلات اخلاقی کودکان، امیری.
  • قرائتی، محسن، 1388. تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
  • قطب، ابراهیم شاذلی، 1412. فی‌ظلال القرآن، بیروت: دارالشرق.
  • کاظمی سهلوانی، حسن. «حجاب و عفاف و نقش آن در امنیت اجتماعی و خانوادگی از منظر قرآن»، کوثر، سال سیزدهم، ش46، (نیمه دوم بهار و نیمه اول تابستان 1392).
  • کرمانی، طوبی و صغری صالحی. «روش­شناسی فارابی در تدبیر منزل و تأثیر آن در سبک زندگی»، مطالعات راهبردی زنان، دوره نوزدهم، ش 76، (تابستان 1396).
  • محصص، مرضیه و آتنا بهادری. «تأملی بر شرک جنسیتی در خوانش­های زن­مدارانه از قرآن»، مطالعات راهبردی زنان، دوره بیستم، ش 78، (زمستان 1396).
  • مصباح­یزدی، محمدتقی، 1377. اخلاق در قرآن، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  • مکارم شیرازی ناصر و دیگران، 1374. تفسیر نمونه، قم: دارالعلم.
  • مکارم شیرازی، ناصر، 1381.  اخلاق در قرآن، قم.
  • نراقی، مهدی، 1366. جامع‌السعادات، ترجمه­ی سید جلال‌الدین مجتبوی، تهران، حکمت.
  • نیومن، ویلیام لارنس، 1390. شیوه‌های پژوهش اجتماعی: رویکردهای کیفی و کمی، ترجمه­ی حسن دانایی‌فرد و حسین کاظمی، تهران: کتاب مهربان.
  • نئوندوف، کیمبرلی‌ای، 1395. راهنمای تحلیل محتوا، ترجمه­ی حامد بخشی و وجیهه جلائیان، مشهد: جهاد دانشگاهی مشهد.
  • هومن، عباس، 1393. راهنمای عملی تحلیل محتوا، تهران: مبتکران، پیشروان.
  • Zammit, Martin R.,(2002). A Comparative Lexical Study of Quranic, Koln.