ماهیت و آثار طلاق توافقی در فقه و حقوق

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا

چکیده

            طلاق توافقی از وقایع نوپدید در حقوق خانواده است که طبق آن زن و شوهر برای طلاق و حل­و­فصل تمامی وابستگی­های مالی و مسائل مربوط به فرزندان مشترک برای رجوع به محکمه­ی خانواده توافق می­کنند. به دلیل آثار متفاوت انواع طلاق­ها در روابط طرفین، شناخت ماهیت آنها اهمیت ویژه­ای دارد. این پژوهش با روش کیفی و با مراجعه به مستندات فقهی و حقوقی، ماهیت طلاق توافقی را بررسی کرده است. در طلاق توافقی، باید کراهت زوجه از زوج برای قاضی محرز شود؛ در­این­صورت، طلاق بائن و در غیر این صورت، حتی با وجود بذل فدیه، طلاق رجعی است؛ لذا قاضی باید کراهت زن از شوهر و یا ادامه­ی زندگی با او را احراز و سپس، گواهی عدم امکان صادر کند. نظر به اینکه احراز کراهت زوجه و یا زوجین در نوع و ماهیت طلاق مؤثر است، شایسته است قضات محترم و یا سردفتران طلاق به این موضوع توجه کنند و پیشنهاد می­شود رویه­ی جامعی در این مورد در دستور کار قرار گیرد که در­صورت محرزنشدن کراهت زوجه از زوج و یا زوجین از یکدیگر، طلاق توافقی صادره از نوع رجعی ثبت شود تا بر­اساس شرع اسلام حق رجوع برای زوج باقی بماند، زیرا حق رجوع در مواقعی با بازگشت زوج، مانع از هم گسیختگی شتابزده­ی زندگی می­شود.

کلیدواژه‌ها


  • • قرآن کریم.
  • قانون مدنی با آخرین اصلاحات همراه با قانون مسئولیت مدنی.
  • • ابن­منظور، محمد­بن مکرم، ۱۴۱۴ ق. لسان العرب، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر.
  • • احمدیه، مریم و جمشید جعفرپور، ۱۳۸۰. طلاق به درخواست زن؛ به درخواست شوهر. تهران: سفیر صبح.
  • • اسدی، لیلا سادات و فریده شکری، ۱۳۹۴. آئین دادرسی امور و دعاوی خانوادگی. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
  • • اسدی، لیلا سادات. «نقد قانون و رویه قضایی در محاکم»، مطالعات راهبردی زنان، ش ۲۶، (1383).
  • • اکبری جدی، مریم، بررسی فقهی حقوقی طلاق توافق و خلأهای قانونی آن، (پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته مطالعات زنان)، به راهنمایی دکتر فریبا حاجیعلی، (تهران، دانشگاه الزهرا (س)، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، ۱۳۹۴).
  • • بخارایی، احمد، ۱۳۸۶. جامعه­شناسی زندگی­های خاموش در ایران، تهران: آفتاب.

• پناهنده، سید علی محمد. «بررسی ماهیت حقوقی و عناصر و ارکان طلاق خلع و مبارات»، مجله دادرسی، ش 66، (1386).

• ثمنی، لیلا، ۱۳۹۰. حقوق غیر مالی زوجین از دیدگاه مذاهب خمسه، تهران: روابط عمومی شورای فرهنگی اجتماعی زنان.

  • • حکمت­نیا، محمود، ۱۳۹۰. حقوق زن و خانواده، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  • • راغب اصفهانی، حسین­بن محمد، ۱۳۸۷. ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، ترجمه­ی غلامرضا    خسروی حسینی، تهران، المکتبه المرتضویه لإحیاء آثار الجعفریه.
  • • رحمانی، مهدی، حمید ابهری و علی­اکبر ایزدی­فر. «بررسی حقوقی اثر نشوز زوجه در تحقق وکالت وی در ازدواج مجدد زوج»، مطالعات راهبردی زنان، دوره نوزدهم، ش 76، (تابستان 96).
  • • رفسنجانی مقدم، مصطفی و علی محمدیان. «پژوهشی پیرامون ماده 1103 قانون مدنی؛ تکلیف زوجین نسبت به حسن معاشرت با یکدیگر»، مطالعات راهبردی زنان، سال 18، ش 70، (زمستان 1394).
  • • روشن، محمد، ۱۳۹۰. حقوق خانواده، تهران: جنگل.
  • • ساروخانی، باقر و علیرضا قاسمی. «بررسی جامعه شناختی عوامل موثر بر طلاق توافقی در شهرستان کرمانشاه»، زنان و خانواده، ش ۲۱، (زمستان۱۳۹۱).
  • • شریعتی، الهام و مرضیه ولی­حصاری، 1396. حقوق جنسی زوجین در فقه و حقوق موضوعه، تهران: خرسندی.
  • • شریفی، علیرضا و شهریار عزیزی. «بررسی علل حقوقی ترویج طلاق توافقی»، همایش منطقه­ای آسیب­شناسی پدیده طلاق، سقز، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سقز، (1393).

 www.civilica.com

  • • صفایی، سید حسین و اسدالله امامی، ۱۳۸۶. حقوق خانواده، تهران: دانشگاه تهران.
  • • طبرسی، فضل­بن حسن، ۱‍۴۱۲ ق. جوامع الجامع، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
  • • عاملی (شهید ثانی)، زین الدین، 1410 ق. الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، قم: کتابفروشی داوری.
  • • قربانی، مریم. «مقایسه ویژگی­های شخصیتی، بهزیستی روان­شناختی و نگرش مذهبی در میان زوجین متقاضی طلاق توافقی و غیرتوافقی مطالعه موردی: دادگاه­های خانواده و مراکز مشاوره خانواده (شمال و جنوب شهر تهران)»،‌ سومین کنفرانس ملی روانشناسی و علوم رفتاری. تهران، موسسه اطلاع­رسانی نارکیش، ۱۳۹۴.www.civilica.com
  • • قرشی بنابی، علی اکبر، ۱۳۷۱. قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  • • قندهاری، محمد حسین. «بحثی در اطراف قانون جدید حمایت خانواده». مجله کانون وکلا، ش ۱۳۱، (1354).
  • • کاتوزیان، ناصر، ۱۳۹۴. دوره حقوق مدنی- خانواده: نکاح و طلاق، روابط زن و شوهر، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  • • کریمی نیا، محمد مهدی. «طلاق توافقی از گذشته تاکنون با توجه به قوانین». دادرسی، ش 8، (1377).
  • • گل­محمدی، علیرضا، حسن قربانی، مجتبی سلطانی و علی وقاری شورجه. «سیاست­های اجتماعی در زمینه­ی کنترل و کاهش طلاق توافقی»، اولین کنگره ملی تفکر و پژوهش دینی، قم، انجمن علمی پدافند غیرعامل ایران، شرکت پنام خط نوین،‌ (1393).

 www.civilica.com.

  • • محبی، مرضیه. «طلاق توافقی؛ ماهیت و آثار»، وکیل مدافع، ش 5، (تابستان 1391).
  • • محقق داماد، سید مصطفی و دیگران،۱۳۹۰. حقوق قراردادها در فقه امامیه، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
  • • محقق داماد، سید مصطفی، ۱۳۸۴. بررسی فقهی حقوق خانواده، تهران: علوم اسلامی.
  • • مشکینی، علی، ۱۴۳۱ ق. مصطلحات الفقه و اصطلاحات الاصول، بیروت: منشورات الرضا.
  • • مهرپور، حسین، ۱۳۷۹. مباحثی از حقوق زن از منظر: حقوق داخلی، مبانی فقهی و موازین بین المللی...، تهران: اطلاعات.
  • • میرزای قمی، ابوالقاسم­بن محمد،‌ ۱۳۷۱. جامع الشتات، تهران: کیهان.
  • • نجفی جواهری، محمد حسن، ۱۹۸۱ م. جواهرالکلام، تصحیح محمد قوچانی، بیروت.
  • • نقیبی، سید­ابوالقاسم. «قواعد اختصاصی فقه خانواده و کاربرد آن در قانون مدنی»، فقه و حقوق خانواده، ش 55، (1390).
  • • نوری، حسین­بن محمدتقی، ۱۴۰۸ ق. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت: مؤسسه آل­البیت لإحیاء التراث.
  • • نیازی، محسن، الهام شفائی مقدم، موسی سعادتی و حسن منتظری. «بررسی ماهیت، موارد حقوقی، رویکردها، مزایا و معایب طلاق توافقی»، اولین کنگره علمی پژوهشی سراسری توسعه و ترویج علوم تربیتی و روانشناسی، جامعه شناسی و علوم فرهنگی اجتماعی ایران، تهران، انجمن علمی توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین، (1394). www.civilica.com.