حق ‌رأی زنان در نظام سیاسی اسلام (بررسی پیشینه و مبانی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه مازندران

2 مازندران

3 دانشجوی دکتری علوم قرآنی و نویسنده‌ی مسئول

چکیده

   حق ­رأی از عمده حقوق سیاسی- اجتماعی زنان است که تنها چند دهه­ای است در کشورهای مدعی حقوق بشر به رسمیت شناخته و محقق شده است. ادعای بیشتر این کشورها و جنبش­های مدافع حقوق زنان آن است که زن­ها در همه­ی دوره­های حیات و در تمام ادیان، از این حق محروم بوده­اند و تنها به واسطه­ی تلاش ایشان این حق برای زنان به رسمیت شناخته شد. این پژوهش درصدد است به شیوه­ی توصیفی­–­تحلیلی دیدگاه اسلام را در­این­باره روشن کند و تاریخچه­ی تحقق این مسئله را بازگو کند. بررسی­های اولیه در آموزه­های اسلامی و سیره­ی پیشوایان معصوم (ع) حاکی است که اسلام، زنان را همچون سفیهان، محجوران و ضعفای فکری و عقلی قلمداد نکرده، بلکه رأی و نظر آنها را محترم شمرده ­است و این امر برخاسته از مبانی و پیش­فرض­های انسان­شناسی و هستی­شناسی ویژه­ای است. دستاورد این بحث در تبیین دیدگاه اسلام درباره­ی ­رأی­دادن زنان، اثبات پیشتازی اسلام در این باره و به چالش­کشیدن نظریه­هایی که اندیشه­ی اعتزال زن در اسلام را تبلیغ می­کنند، کارکرد آشکاری دارد.

کلیدواژه‌ها


×     قرآن­کریم.

×     ابن ­اثیر، علی­­بن­محمد، بی­تا. اسدالغابة فی­ معرفة­ الصحابه، تهران: مکتبه الاسلامیه.

×     ابن­سعد، محمد، 1903. طبقات­الکبری، بیروت: دار صادر.

×     ابن هشام،عبدالملک،بی تا،السیره النبویه،بیروت،دارالمعرفه.

×     احمدی، سید­ محمد. «مشارکت سیاسی زنان در ایران، غرب و اسلام»، توسعه و زنان، ش 42، (1388).

×     اخوان ­کاظمی، بهرام، «رویکردی به مردم­ سالاری ­دینی از زاویه نقد دموکراسی لیبرال»، دانشگاه ­اسلامی، ش 20، (1382).

×     امینی، عبدالحسین، 1362.  الغدیر، بیروت، دارالکتاب ­العربی.

×     ایروانی، جواد، 1390.  اخلاق اقتصادی از دیدگاه قرآن و حدیث، مشهد: دانشگاه علوم ­اسلامی رضوی.

×     بختیاری، شهلا. «ملاحظاتی بر اسلام­پذیری و بیعت زنان با پیامبر(ص)»، پژوهش زنان، ش 2، (1388).

×     بشیریه، حسین. «مشارکت سیاسی زنان»، مجموعه مقالات همایش مشارکت زنان، (1372).

×     پورحسین، احسان. «جایگاه بیعت و انتخابات در نظام سیاسی اسلام»، علوم سیاسی، ش 39 و 40، (1386).

×     جوادی­ آملی، عبدالله، 1391. زن در آیینه جلال و جمال الهی، قم: اسراء.

×     حکیم، سیدمحسن طباطبایی، 1348. المستمسک بالعروة الوثقی، نجف: مطبعه مرتضویه.

×     رشاد، علی­­اکبر،  1380. دانشنامه امام علی (ع)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

×     سارسه، میشل، 1385.  تاریخ فمینیسم، ترجمه عبدالوهاب احمدی، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

×     سیدرضی. نهج­البلاغه، ترجمه و شرح محمد­­جعفر امامی و محمد­­رضا آشتیانی، زیر­نظر ناصر مکارم­شیرازی، قم: هدف، بی­تا.

×     الصباغ، د. لیلی، 1975. المرأه فی التاریخ العربی، دمشق: وزارت فرهنگ و ارشاد ملی.

×     طاهری­ خرم­آبادی، سید­حسن، ولایت فقیه و حاکمیت ملت، قم: دفتر انتشارات اسلامی، بی­تا.

×     طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم، 1370. عروة الوثقی، قم: اسماعیلیان.

×     طبرسی، احمد­­بن­علی، 1403. الاحتجاج، مشهد: مرتضی.

×     طبری، محمد­بن­­جریر، 1368. تاریخ طبری، ترجمه­ی ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.

×     عروسی ­حویزی، عبد علی­بن­­جمعه، 1415. نورالثقلین، قم: اسماعیلیان.

×     عمید زنجانی، عباسعلی، 1384. فقه سیاسی، تهران: امیر­کبیر.

×     عیوضی، محمد­رحیم. «بیعت پیش از دمکراسی»، اندیشه و تاریخ سیاسی ایران معاصر، ش 24، (1383).

×     فاکر­ میبدی، محمد. «بیعت و نقش آن در حکومت­اسلامی»، حکومت­اسلامی، ش5، (1376).                            

×     فراهیدی، خلیل­­بن­­احمد، 1404. کتاب العین، قم: اسوه.

×     فرجامی، اعظم، «آفرینش حوا (زن) در قرآن و روایات»، پژوهش زنان، ش4، (1385).

×     فیض، علیرضا، 1384. مبادی فقه و اصول، تهران: دانشگاه تهران.

×     القاسمی، ظاهر، 1987. نظام الحکم الشریعة والتاریخ الاسلامی (السلطه القضائیه)، بیروت: دارالنفائس.

×      قاضی، سید ­ابوالفضل، 1384. بایسته­های حقوق اساسی، تهران: میزان.

×      قیوم­­زاده، محمود، «حقوق اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان از دیدگاه اسلام»، علوم اسلامی، ش12، (1387).

×     لشگری، احسان، «دموکراسی و چالش­های پیش­روی آن در جهان اسلام»، علوم­ سیاسی، ش 48، (1388).

×     مجلسی، محمدباقر، 1404. بحار­ الانوار­ الجامعه لدرر­ اخبار الائمة ­الاطهار، بیروت: الوفاء.

×     مجموعه مقالات همایش مشارکت سیاسی زنان در کشورهای اسلامی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، 1383.

×     مرنیسی، فاطمه، 1380. زنان پرده­­نشین و نخبگان­ جوشن­­پوش، ترجمه­ ملیحه ­مغازه­ای، تهران: نی.

×     مشیرزاده، حمیرا، 1385. از جنبش تا نظریه اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم، تهران: پژوهش شیرازه.

×     مصباح­ یزدی، ‌محمدتقی، 1383. حقوق و سیاست در قرآن، تهران: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

×      معرفت، محمدهادی، 1378(الف). جامعه مدنی، تهران: التمهید.

×     ـــــــــــــ، 1378(ب). درآمدی بر اندیشه سیاسی اسلامی، ‌تهران: مرکز مطالعات فرهنگی – بین­المللی.

×     مغنیه، محمدجواد، 1965. الفقه علی المذاهب الخمسه، بیروت: دارالعلم للملایین.

×     منتظری، حسینعلی، 1369. مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه و تقریر محمود­ صلواتی، تهران: تفکر.

×  موسوی الخمینی، سیدروح­الله، 1364. صحیفه نور: مجموعه رهنمودهای امام خمینی مدظله العالی، تهیه و جمع­آوری مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی؛ تهران: وزارت ارشاد اسلامی.

×     موسویان، سید­ابوالفضل. «بیعت و رأی»، نامه­ مفید، ش25، (1380).

×     مهدوی­کنی، محمدرضا. «مردم­­سالاری­ دینی یا دین­­سالاری­ مردمی»، پیام صادق، ش44، (1381).

×     میرعلی، محمدعلی و اعظم رضایی. «حدود آزادی فعالیت زن از دیدگاه وهابیت»، مطالعات راهبردی زنان، دوره نوزدهم، ش 74، (زمستان 1395).

×     نصرالهی­زاده، بهرام. «حضرت علی و نقش آراء عمومی در شکل­گیری نظام آرمانی تشیع»، شیعه­شناسی، ش31، (1389).

×     هدایت­نیا، فرج­الله. «تأملی بر نظریه­ی خانه­نشینی زن در فقه اسلامی»، مطالعات راهبردی زنان، دوره نوزدهم، ش 76، (تابستان 1396).

×     هدایتی، ابوالفضل. «زن در نگاه و نهضت امام خمینی»، فرهنگ جهاد، ش 29، (1381).