ضمانت اجرای حق مادرشدن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا (س)

چکیده

زنان با توجه به نوع خلقت جسمی و روحی، نیاز به مادرشدن دارند. درصورت فرزندخواهی زن، تنها راه مشروع، نکاح و تنها راه تحقق آن توافق با زوج است. اگر زوج به هر دلیلی با فرزندخواهی زوجه مخالفت کند، تنها راهکار و حمایت قضایی از زنی که برای فرزندخواهی به دادگاه مراجعه کرده است، صدور گواهی عدم امکان سازش، آن هم به شرط اثبات عسروحرج ناشی از خودداری از فرزندآوری است. تحلیل و بررسی آراء قضات، قوانین ایران و دکترین حقوقی حاکی است که علی­رغم تصریح­نکردن به وجود این حق برای زوجه، روح حاکم بر قوانین ایران، حق مادری زوجه برای زنانی که به عقد دائم درآمده­اند را به رسمیت شناخته است و لذا الزام به عدم ممانعت از مادرشدن زوجه در بعضی موارد و با وجود شرایطی، مانند مخالفت بدون عذر یا غیرموجه شوهر، با تمسک به راهکارهایی مثل الزام به جلب موافقت زوجه در ممانعت از فرزندآوری، جایز­نبودن عزل دائم و جایز­نبودن عقیم­سازی، اعمال­کردنی است. از طرفی با توجه به امکان مادرشدن زوجه با درمان و با استفاده از روش­هایی همچون جایگزینی تلقیح مصنوعی و مشارکت ثالث در شرایط خاص یا در موارد اضطرار می­توان برای تحکیم مبانی خانواده و راهکار جایگزین طلاق، از راهکار قانونی الزام زوج به موافقت با بعضی از این روش­ها -که با مبانی اسلامی سازگاری دارند- حمایت کرد.

کلیدواژه‌ها


×     قرآن کریم.

×     قانون حمایت از حقوق و مسئولیت­های زنان در عرصه­های داخلی و بین­المللی.

×     قانون حمایت از خانواده.

×     قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست.

×     قانون مدنی.

×     انصاری، مرتضی (شیخ انصاری)، 1415 ق. کتاب النکاح، قم: باقری.

×     تبریزی، میرزا جواد،1416 ق. صراط النجاة، قم: سلمان فارسی.

×     توجهی، عبدالعلی.«لزوم جرم انگاری نشوز زوج»، مطالعاتراهبردیزنان، ش 48، )تابستان 1389 (.

×     ثمنی، لیلا، سید محسن فتاحی و طوبی شاکری گلپایگانی. «بررسی تطبیقی حکم فرزندآوری در فقه عامه و امامیه با رویکردی بر مقاصد شریعت»، پژوهشنامه مذاهب اسلامی، دوره پنجم، ش9، (تابستان 97).

×     ثمنی، لیلا، مهدی مهریزی و سید محسن فتاحی. «فرزندآوری مقتضای اطلاق عقد نکاح»، پژوهشهای فقهی، دوره سوم، ش 4، (زمستان 1396).

×     ثمنی، لیلا، 1390ش. حقوق غیرمالی زوجین از دیدگاه مذاهب خمسه. تهران: شورای فرهنگی اجتماعی زنان.

×     جعفری لنگرودی، محمدجعفر، 1388. الفارق، تهران: گنج دانش.

×     حرعاملی، محمدبن حسن، 1403ق. وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، تصحیح عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

×     حسینی اکبرنژاد، هاله و حوریه حسینی اکبرنژاد. «نگاهی بر رویه­ی نهادهای بین­المللی در هنجارسازی و توسیع مفاهیم حوزه­ی زنان»، مطالعات راهبردی زنان، دوره نوزدهم، ش 76، (تابستان 96).

×     حسینی­مجرد، اکرم، 1394. جمعیت ایران افزایش یا کاهش، تهران: شورای­عالی انقلاب فرهنگی.

×     حکمت­نیا، محمود، 1390. حقوق زن و خانواده، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

×     خامنه­ای، سیدعلی،1392. اجوبة الاستفتائات، تهران: انقلاب اسلامی.

×     خلجی، حسن­رضا. «نگرشی فقهی بر روش­های تنظیم خانواده»، پژوهشنامه متین، ش 5 و 6 (1378 و 1379). 

×     خمینی، روح الله. توضیح المسائل، قم: اسلامی، بی­تا.

×     خمینی، روح­الله، 1368. تحریرالوسیله، قم: دارالعلم.

×     خویی، سیدابوالقاسم، 1371. مستحدثات المسائل، بی­جا، بی­تا.

×     خویی، سیدابوالقاسم، 1383. توضیح المسائل،  مشهد: رستگار.

×     رضوانی­مفرد، احمد و شهرام زرنشان. «حمایت از حق مادری در نظام تامین اجتماعی»، مطالعات حقوق عمومی، دوره 46، ش 2، (تابستان 1395).

×     شاکری گلپایگانی، طوبی. «بررسی فقهی–حقوقی گستره­ی نشوز زوجین و شیوه­ی مواجهه با آن»، مطالعات راهبردی زنان، ش 64، (تابستان 1393).

×     صارمی، ابوطالب. پایگاه تحلیلی خبری خانواده و زنان، خبر: ۸۱۲۲.

×     صافی، لطف­الله، 1416 ق. هدایةالعباد، قم: دارالقران الکریم.

×     طباطبائی یزدی، محمدکاظم،1420ق. عروةالوثقی، قم: نشر اسلامی.

×     عکبری بغدادی، ابی عبدالله محمدبن محمدبن نعمان (شیخ مفید)،410ق. المقنعه، قم: نشراسلامی.

×     فهرستی، زهرا و مریم چاوشی­ها. «شروط مندرج در سند ازدواج-بررسی و تحلیل»، ﺑﺎﻧﻮان شیعه، ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ، ش 17، (ﭘﺎﻳﻴﺰ1387).

×     قائنی، محمد و محدثه معینی­فر. «موجه­سازی حق تولید مثل و باروری انسان در قرآن»، مطالعات راهبردی زنان، ش17، (زمستان 1393).

×     قزوینی، أبوعبدالله محمدبن یزید (ابن ماجه)، 1372 ق. سنن ابن ماجه، تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة.

×     قنبرپور، بهنام. «پژوهشی بر قلمرو اختیار حکومت اسلامی و تدابیر آن در جلوگیری از کاهش نسل»، مطالعات راهبردی زنان، سال 17، ش 68، (تابستان 94).

×     ﻛﺎﺗﻮزﻳـﺎن، ناصر، 1382. حقوق مدنی خانواده، تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا.

×     مظهرقراملکی، علی. «مشروعیت الزام به فرزندآوری در فقه امامیه»، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دوره 42، ش1، (زمستان 1388).

×     مغربی، ابوحنیفه، نعمان بن محمدتمیمی، 1385 ق. دعائم الاسلام، قم: موسسه آل البیت (علیهم السلام).

×     موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، 1413 ق. مجمع المسائل، قم: دارالقرآن الکریم.

×     نقیبی، سیدابوالقاسم و سیدمحمدعلی صدر طباطبائی. «جایگاه توالد و تناسل در حقوق و اخلاق اسلامی»، اخلاق زیستی، سال پنجم، ش 17، (پاییز 1394).

×     نوری همدانی، حسین. «کنترل جمعیت»، فقه اهل بیت، ش 33، (بهار 1382).

×     هدایت­نیا، فرج­الله. «تسهیل طلاق یا طلاق­زدایی در حقوق خانواده ایران»، حقوق اسلامی، ش47، (زمستان 1394).

×     هدایت­نیا، فرج­الله. «نشوز زوج در فقه و حقوق خانواده جمهوری اسلامی ایران»، حقوق اسلامی، سال دهم، ش37، (1392).