آسیب‌شناسی استفاده از شبکه‌های اجتماعی و نرم‌افزارهای تلفن همراه در خانواده‌ی ایرانی (با تأکید بر نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیت علمی گروه ارتباطات دانشگاه سوره

چکیده

با توجه به حضور گسترده‌ی شبکه­های اجتماعی و نرم­افزارهای تلفن همراه در خانواده­ها و استفاده‌ی روزافزون اعضای خانواده از آن، این مقاله‌ی پژوهشی درصدد شناسایی نقاط قوت ـ ضعف، فرصت ـ تهدید شبکه­های اجتماعی و نرم‌افزارهای پیام­رسان تلفن همراه در خانواده‌ی ایرانی و تعیین راهبردهای بهره­گیری از این شبکه­ها برای خانواده‌ی ایرانی است. روش این پژوهش روش تحلیل راهبردی یا  SWOT(سوات) است. جامعه‌ی آماری آن دو گروه استادان و صاحب­نظران دانشگاهی و مدیران اجرایی هستند. حجم نمونه 40 نفر و روش نمونه‌گیری به صورت گلوله برفی است. تکنیک گردآوری اطلاعات به صورت ترکیبی از مصاحبه‌ی نیمه ساخت­یافته و پرسش‌نامه‌ی متوازن استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده­ها، در تحلیل مصاحبه از تحلیل مضمون کینگ، در تحلیل داده­های پرسش‌نامه از ماتریس­های SWOT ، برای رتبه­بندی نقاط قوت و ضعف از ماتریس ارزیابی عوامل داخلی (IFE) و برای رتبه­بندی نقاط فرصت و تهدید از ماتریس ارزیابی عوامل خارجی (EFE) و برای اولویت­بندی راهبردها و انتخاب راهبرد بهینه از ماتریس QSPM استفاده شده است. مهم‌ترین قوت این شبکه­ها و نرم­افزار تلفن همراه قوی‌تر شدن پیوند بین اعضای خانواده­ای که به لحاظ جغرافیایی از هم دور هستند و تقویت ارتباطات ارزان، دائمی و مناسب بین اعضای خانواده و مهم‌ترین ضعف طراحی ساختار شبکه­ها بر اساس فرهنگ غربی و عدم تطابق آن با ایرانی اسلامی محیط خانواده (برخلاف شبکه­های بومی)، مهم‌ترین فرصت استفاده از ظرفیت آنها در معرفی فرهنگ اصیل خانواده‌ی ایرانی اسلامی و گسترش آن در بین کاربران و مهم‌ترین تهدید تغییر سبک زندگی و ترویج جدایی خانواده به مثابه‌ مهم‌ترین نهاد اجتماعی در فرهنگ اسلامی و ایرانی است. مهم‌ترین راهبرد برای استفاده‌ی بهینه نیز بهره­گیری از ظرفیت کمی و کیفی بالای کاربران ایرانی برای تولید و اشاعه‌ی محتواهای دینی، فرهنگی و اخلاقی در دو سطح داخلی و خارجی در حوزه‌ی خانواده، همگرایی نهادهای فعال دولتی و غیردولتی در افزایش سواد رسانه­ای و اطلاعاتی خانواده جهت حضور در شبکه‌ی اجتماعی است.

کلیدواژه‌ها


×     آقاسی، محمد و فلاح، فاطمه. «نگرش دانشجویان به تأثیر شبکه­های اجتماعی بر روابط خانوادگی» مجموعه مقالات تلفن همراه هوشمند و سبک زندگی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات ( پاییز 1395).

×        اتحادیه بین­المللی مخابرات، 2015. روند توسعه فناوری اطلاعات در یک نگاه، ترجمه‌ی علی حکیم جوادی، تهران، سازمان فناوری اطلاعات.

×        احمدنیا، شیرین. «بررسی جامعه­شناختی تأثیر شبکه­های اجتماعی بر روابط خانوادگی»، مجموعه مقالات همایش تخصصی بررسی ابعاد شبکه­های اجتماعی، تهران: پژوهشکده فناوری اطلاعات جهاد دانشگاهی، (بهار 1392).

×        افتاده، جواد، 1393. شبکه­های اجتماعی، تهران، دفتر مطالعات و برنامه­ریزی رسانه.

×        پستمن، نیل، 1373. تکنوپولی، تسلیم فرهنگ به تکنولوژی، ترجمه‌ی سید صادق طباطبایی، تهران، سروش.

×        حاجیانی، ابراهیم و محمدزاده، حمیدرضا «بررسی تأثیر استفاده از شبکه­های اجتماعی بر روابط زوجین (مطالعه موردی: شهروندان تهرانی)» مجموعه مقالات تلفن همراه هوشمند و سبک زندگی، تهران پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، (پاییز، 1395)

×        خانیکی، هادی و محمود بابایی. «فضای سایبر و شبکه­های اجتماعی»، جامعه اطلاعاتی، ش1 (بهار1390).

×        خجیر، یوسف. «شبکه­های اجتماعی ایرانی و خانواده ایرانی»، مجموعه مقالات ششمین کنگره خانواده­پژوهی، پژوهشگاه خانواده دانشگاه شهید بهشتی، (بهار 1393).

×        خجیر، یوسف و حسین­نظر، فائزه. «آسیب­های شبکه­های اجتماعی مجازی بر نظام خانواده»­ مجموعه مقالات همایش تخصصی بررسی ابعاد شبکه­های اجتماعی، تهران: پژوهشکده فناوری اطلاعات جهاد دانشگاهی، (بهار 1392).

×        سلیمی، حسین. «تعاریف و مبانی شاخص فرهنگ صنعتی ایران»، فرهنگنامه، ش23، (زمستان 1387).

×        ذکایی، محمد سعید و فاخره خطیبی. «رابطه حضور در فضای مجازی و هویت مدرن»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش33 (زمستان 1385).

×        روحی، زهره. «بی­تفاوتی مدنی و فضای اینترنتی»، فصلنامه انسان­شناسی و فرهنگ، ش 31، (پاییز 1389).

×        عاملی، سعید رضا، 1389. مطالعات انتقادی استعمار مجازی، تهران: امیرکبیر.

×        کارگروه پژوهشی سازمان فناوری اطلاعات، 1394 .گزارش فاوا در ایران 139، تهران، سازمان فناوری اطلاعات.

×        کاستلز، مانوئل، 1380. عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ، ترجمه‌ی احد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

×        ---------- 1393. قدرت ارتباطات، ترجمه‌ی حسین بصیریان جهرمی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

×        ---------- 1393. شبکه­های خشم و امید، جنبش­های اجتماعی در عصر اینترنت، ترجمه‌ی مجتبی قلی پور، تهران، مرکز.

×        معتمدنژاد، کاظم، 1384. جامعه اطلاعاتی: اندیشه‌‌های بنیادی، دیدگاه‌های انتقادی و چشم‌اندازهای جهانی، تهران، مرکز پژوهش‌های ارتباطات.

×        منتظر قائم، مهدی، 1390. امنیت در فضای مجازی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

×        مهدی­زاده، سید محمد، 1389. نظریه­های رسانه، اندیشه­های رایج و دیدگا­ههای انتقادی، تهران، همشهری. 

×         مهدی­زاده، سید محمد، 1393. فرآیندها و تأثیرات رسانه­ها، تهران، مرکز تحقیقات صدا و سیما.

  • Ø Boyd, D. & N. Ellison, "Social network sites: Definition, history and scholarship" Journal of Computer Mediated Communication, 13 (spring 2007).
  • Ø Castells, Manuel, 1996. Toward Sociology of the Network Society, UK, Oxford.
  • Ø Carr, Nicholas, (2008), http://web.bend.k12.or.us/erin.werner/Werner/10_Honors_1_files / Google%20Abridged.pdf
  • Ø Duggan, Maeve, 2015 .Mobile Messaging and Social Media 2015, USA, Pew Research Center.
  • Ø Hansen, Smith, "Instant Messaging and Marketing", Journal of Computer Mediated Communication, 52 (summer 2014).  
  • Ø Kim, Philip H & Howard E, Aldrich, 2009. Social Capital and Entrepreneurship, Hanover, MA University.
  • Ø Mihial, Evert & Williams Sims, Peter , "The Role of Facebook in Romantic Relationship Development: An exploration of Knapp's Relationship Stage Model, Journal of Social and Personal Relationships, Vol 30 (Spring 2004).
  • Ø Monge, Peter R & Contractor, Noshir, S, 2003, .Theories of communication networks, UK, Oxford University.
  • Ø Wynn, John & Katz, Sim, "About Exaggeration in Cyberspace", Academy of Management Review, Vol 24 (Fall 2005).