تحلیل جرم امتناع از ثبت نکاح موقت و تبیین چالش‌های آن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق خانواده از پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی.

چکیده

مداخله‌ی حقوق کیفری در حوزه‌ی خانواده امری انکارناپذیر است. مبنای اصلی این مداخله را می‌توان حفظ کیان خانواده و جلوگیری از انحلال آن دانست. با وجود این، در نظام حقوقی ایران مواردی وجود دارد که خانواده به مفهوم متبادر آن شکل نمی‌گیرد اما حمایت کیفری قانون‌گذار در آن دیده می‌شود. نکاح موقت به‌ عنوان نوعی ازدواج که با تعیین مهر و برای مدت معینی بین زوجین شکل می‌گیرد، از این موارد است. همان‌طور که در کلام فقهای شیعه نیز آمده است، هدف از این نوع ازدواج استمتاع است نه استیلاد. با این حال ممکن است با باردار شدن زوجه و تولد فرزند، در نکاح موقت نیز همانند نکاح دائم مفهوم خانواده شکل بگیرد، به ‌گونه‌ای که مستلزم حمایت کیفری شود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی برای نخستین بار قانون حمایت خانواده مصوب 1391 ثبت نکاح موقت در سه مورد بارداری زوجه، توافق طرفین و وجود شرط ضمن عقد را الزامی نمود و برای خودداری زوج از ثبت نکاح در این موارد ضمانت اجرای کیفری مقرر کرد. بدیهی است نخستین تجربه‌ی نظام حقوقی در این خصوص خالی از ایراد نخواهد بود و با چالش‌ها و نارسایی‌هایی مواجه است که رسالت مقاله‌ی پیش رو، مطالعه و بررسی این موارد است.

کلیدواژه‌ها


ابراهیم‌قزوینی، محمد1390. بررسی فقهی و حقوقی حقوق خانواده، تهران، راه نوین.
ابن‌زهره، حمزه بن على‌حسین1417ه.ق. غنیه النزوع إلى علمی الأصول و الفروع، قم، مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.
ابهری، حمید و دیگران 1394. قانون حمایت خانواده در نظم حقوقی کنونی، تهران، طرح نوین اندیشه.
اسدی، لیلا سادات 1392. حقوق کیفری خانواده، تهران، میزان.
اردبیلی، محمدعلی 1393. حقوق جزای عمومی، تهران، میزان.
امامی، سیدحسن1391. حقوق مدنی، تهران، اسلامیه.
انصاری، مرتضی1415ه.ق. کتاب النکاح، قم، نشر کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
انصافداران، محمدرضا 1391. قوانین و مقررات خانواده در نظام حقوقی ایران و رویه قضایی، تهران، جنگل.
ایزدی فرد، علی‌اکبر و دیگران. «عدم ذکر مدت در نکاح منقطع»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش26، (1390).
بحرانی، یوسف، 1405ه.ق. الحدائقالناضرهفیأحکامالعترهالطاهره، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
بهجت، محمدتقى. استفتائات، قم، دفتر معظم‌له، بی‌تا.
جبعی‌العاملی، زین‌الدین بن علی 1410ه.ق. الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، قم، داوری.
جعفرزاده، علی 1390. حقوق مدنی خانواده؛ نکاح و انحلال آن، تهران، جنگل.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر 1394. ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش.
ـــــــــــــــــــــــــــــ 1386. حقوق خانواده، تهران، گنج دانش.
جلالی، سیدمهدی 1393. حقوق خانواده، تهران، خرسندی.
حائری شاهباغ، سیدعلی 1376. شرح قانون مدنی، تهران، گنج دانش.
حاجی ده‌آبادی، احمد. «مقررات کیفری لایحه حمایت از خانواده در بوته نقد»، مطالعات راهبردی زنان،ش 48، (1389).
حلبى، ابوالصلاح 1403ه.ق. الکافی فی الفقه، اصفهان، کتابخانه عمومی امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام.
حلبی، ابوالقاسم عبدالعزیر بن نحریر 1406ه.ق. المهذب، قم، مؤسسه النشرالإسلامی.
حلّی، محمد بن إدریس 1430ه.ق. کتاب السرائر، قم، النشرالإسلامی.
حیاتی، علی‌عباس 1387. حقوق خانواده، تهران، میزان.
حیدری، سیروس و پریا زرین. «نکاح موقت طویل‌المدت»،  دانش حقوق مدنی، ش2، (1395).
خوئی، سید ابوالقاسم1410ه.ق. منهاج الصالحین، قم، مهر.
دیّانی، عبدالرسول 1387، حقوق خانواده، تهران، میزان.
رسولی، محمد 1393. حقوق خانواده، تهران، آثار فکر.
روشن، محمد 1393. حقوق خانواده، تهران، جنگل.
سبزواری، سید عبدالاعلی. مهذب‌الاحکام فی بیان حلال و الحرام، قم، دارالتفسیر، بی تا.
سبزواری، محمدباقر بن محمد 1423ه.ق. کفایه الاحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
سیستانی، سیدعلی. مسائل المنتخبه، قم، مکتب سماحة السید آیة الله العظمى السید السیستانی، بی تا.
شمس، عبدالله 1392. ادله اثبات دعوا، تهران، دراک.
شهیدی، مهدی 1391. حقوق مدنی (شروط ضمن عقد)، تهران، مجد.
صافی، لطف‌الله، 1416ه.ق. هدایه‌العباد، تهران، سپهر.
صفایی، سیدحسین و اسدالله امامی 1393. حقوق خانواده، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
طوسی، ابوجعفر 1400ه.ق. النهایهفیمجردالفقهوالفتاوى، بیروت، دار الکتب العربی.
عاملی، السیّدعلی 1420ه.ق. نهایه المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام، قم، النشرالإسلامی.
عبده‌بروجردی، محمد 1395. کلیات حقوق اسلامی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
غفاری، ایرج 1395. مجموعه کامل محشای تحلیلی قانون حمایت خانواده، قم، حقوق امروز.
فاضل هندی، محمدبن حسن 1416ه.ق. کشفاللثاموالإبهامعنقواعدالأحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
فخرالمحققین، محمدبن حسن 1387ه.ق. إیضاحالفوائدفیشرحمشکلاتالقواعد، قم، اسماعیلیان.
قانع، رامتین و امید محمدی 1393. محشای قانون حمایت خانواده، تهران، تلاشگران امید.
قربان‌وند، محمدباقر 1393. تفسیر قضایی و نقد قانون حمایت خانواده، ، تهران، مجد.
کاتوزیان، ناصر 1392. حقوق خانواده، تهران، شرکت سهامی انتشار.
ــــــــــــــ 1392. قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان.
ــــــــــــــ 1393. قواعد عمومی قراردادها، تهران، شرکت سهامی انتشار.
کاظمی، سیدمهدی 1395. قانون‌یار حقوق خانواده، تهران، چتر دانش.
گرجی، ابوالقاسم و دیگران 1392. بررسی تطبیقی حقوق خانواده، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
گلدوزیان، ایرج، 1393. محشای قانون مجازات اسلامی، تهران، مجد.
محسنی، سعید و سید محمدمهدی قبولی درافشان. «بررسی نوآوری‌ها و چالش‌های قانون حمایت خانواده مصوب 1391»،  مطالعات زن و خانواده، ش2، (1393).
محقق داماد، سیدمصطفی 1393. بررسی فقهی حقوق خانواده؛ نکاح و انحلال آن، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی.
محمدی، امید 1395. مجموعه محشی از قوانین و مقررات ازدواج موقت، تهران، اندیشه عصر.
مدنی، سیدجلال‌الدین 1385. حقوق مدنی، تهران، پایدار.
معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه، 1382. مجموعه نشست‌های قضایی (3)، مسائل قانون مجازات اسلامی (3)، قم، انتشارات قضاء.
مکارم شیرازی، ناصر 1427ه.ق. استفتائات جدید، قم، مدرسه الامام على بن ابى طالب علیه‌السلام، جلد دوم.
ــــــــــــــــــــ 1424ه.ق. کتاب‌النکاح، قم، مدرسه الامام على بن ابى طالب علیه‌السلام.
موسوی‌الخمینی، السیّد روح‌الله 1434ه.ق. تحریرالوسیله، قم، ‌النشرالاسلامی.
مهرپور، حسین 1371. مجموعه نظریات شورای نگهبان، تهران، کیهان.
میرزای قمی، ابوالقاسم‌بن محمدحسن 1375. جامع‌الشتات فی أجوبه السؤالات، تهران، کیهان.
میرمحمدصادقی، حسین 1392. جرایم علیه اشخاص، تهران، میزان.
نوین، پرویز 1395. حقوق خانواده تطبیقی، تهران، گنج دانش.
نیکوند، شکرالله 1393. حقوق خانواده، تهران، بهنامی.
وحید خراسانی، حسین. منهاج الصالحین، قم، مدرسه الإمام باقرالعلوم علیه‌السلام، بی تا.
یثربی قمی، سیدعلی‌محمد 1387. حقوق خانواده در قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، تهران، سمت.
یوسف‌زاده، مرتضی، 1392. حقوق خانواده، تهران، شرکت سهامی انتشار.