عوامل آرامش خانواده در سبک زندگی امام علی (ع) و حضرت فاطمه (س)

نویسندگان

1 استاد

2 دانشجوی دکترا

چکیده

امروزه، یکی از آسیب‌های جدی فراروی جامعه ناپایداری و تزلزل در خانواده‌ها و فقدان آرامش و روابط مستحکم است که در صورت غفلت، ضربه‌های جبران‌ناپذیری بر پیکره‌ی جامعه‌ی اسلامی وارد خواهد کرد. حال آنکه تأسی به نمونه‌های خانواده‌ی تراز اسلامی به ویژه زندگی حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) می‌تواند بسیاری از معضلات موجود در خانواده‌ها را مرتفع سازد. در این نوشتار، ابتدا با مروری اجمالی به چیستی «آرامش خانواده» از منظر قرآن کریم، با نگاهی اجتماعی و تکیه بر روش داده‌کاوی متون و تحلیل اسناد موجود در خصوص سبک زندگی حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س)، مؤلفه‌های آرامش خانوادگی احصاء و تبیین می‌شود. از نگاه قرآن دو مؤلفه‌ی کلان «آرامش» و «مودت و رحمت» ارکان اساسی یک خانواده مستحکم هستند و بر همین مبنا مصادیق و زیرمؤلفه‌های مربوط به آرامش در زندگی خانوادگی حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) استخراج و تشریح شده است. 

کلیدواژه‌ها


قران کریم.
ابن ابی الحدید، عبدالحمیدبن هبه‌الله 1385. شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بی‌جا، دار احیاء الکتب العربیه.
ابن اثیر، عز الدین أبو الحسن علی بن أبی الکرم. أسد الغابه فی معرفه الصحابه، تهران، اسماعیلیان.
ابن بطریق، الحافظ یحیی بن الحسن الاسدی الحلی، عمده عیون صحاح الاخبار فی مناقب الامام الابرار، قم، النشر الاسلامی.
ابن سعد، محمدبن سعد کاتب واحدی 1384. طبقات، ترجمه‌ی محمود مهدوی دامغانی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ابن شاذان قمی، ابو‌الحسن محمد‌بن احمد 1430ق/1388ش. مائه منقبه من مناقب امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام و الائمه علیهم السلام من ولده من طریق العامه، قم، رشید.
ابن شعبه حرانی، ابو محمد حسن‌بن علی 1373. تحف العقول، ترجمه و تصریح آیت‌الله کمره‌ای و علی اکبر غفاری، تهران، کتابچی.
ابن شهرآشوب، ابوجعفر محمدبن علی 1430ق. مناقب آل ابی طالب (ع)، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات.
ابن طاووس، رضی‌الدین علی 1411ق. مهج الدعوات و منهج العبادات، قم، دار الذخائر.
ابن طیفور، ابو الفضل احمدبن ابی طاهر. بلاغات النساء، قم، بصیرتی.
Ø        اربلی، ابوالحسن علی‌بن عیسی 1433ق. کشف الغمه فی معرفه الائمه (ع)، تحقیق علی آل کوثر، بیروت، مجمع العالمی لاهل البیت (ع).
Ø        اسلام پور کریمی و عسگری.«سیره پیشوایان در رفتار با همسر»،فرهنگ کوثر، ش 59، (1382).
امین، سید محسن 1420ق/2000م. اعیان الشیعه، حققه و أخرجه حسن الأمین، بیروت، دار التعارف للمطبوعات.
امینی نجفی، عبدالحسین 1397ق-1977م. الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، بیروت، دار الکتاب العربی.
البخاری، ابو عبدالله محمدبن اسماعیل، 1422ق. صحیح البخاری، تحقیق محمد زهیربن ناصرالناصر، دمشق، دار طوق النجاه.
بحرانی اصفهانی، شیخ عبدالله 1425ق. عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الاخبار و الاحوال، تحقیق سید محمدباقر ابطحی، قم، الامام المهدی.
بستان، حسین 1390. خانواده در اسلام، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بورنستین، ف.چ 1380. روش‌های درمان مشکلات زناشویی، ترجمه‌ی حسن توزنده جانی و نسرین کمال‌پور، مشهد، مرندیز.
پژوهشگاه باقرالعلوم (ع) 1380. سنن الامام علی (ع)، قم، نورالسجاد.
پناهی، محمدحسین و منصوره زارعان 1394. «سلامت خانواده و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن»، علوم اجتماعی، ش 59، (1392).
تمیمی آمدی، عبدالواحد 1394. غررالحکم و دررالکلم، ترجمه‌ی محمد رحمتی، قم، نغمه قرآن.
حاکم حسکانی، عبید الله‌بن احمد 1411ق. شواهد التنزیل لقواعد التفضیل فی الایات النازله فی اهل البیت صلوات الله وسلامه علیهم، تحقیق و تعلیق الشیخ محمد باقر المحمودی، طهران، مجمع أحیاء الثقافه الاسلامیه.
حرعاملی، شیخ محمد بن حسن 1416ق. تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، مؤسسة آل البیت (ع) لإحیاء التراث.
حمیری، ابوالعباس عبدالله‌بن جعفر 1413ق/1371ش. قرب الإسناد، قم، موسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث.
خطیبی، اعظم. «بررسی نگرش زنان نسبت به عوامل مؤثر بر تحکیم خانواده»، مطالعات زن و خانواده، دوره 3، ش1، (بهار و تابستان 1394).
خوارزمی، موفق‌بن احمد اخطب خوارزم 1375. مناقب، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
دلشاد تهرانی. «جلوه‌ای از اصل مودت و رحمت در سیره‌ی خانوادگی پیامبر اعظم (ص)»، الهیات و حقوق، ش21و22، (پاییز و زمستان 1385).
دهخدا، علی اکبر و دیگران، لغت نامه (نسخه دیجیتالی).
راوندی، قطب الدین سعیدبن هبه الله 1385. الدعوات، تحقیق عبدالحلیم عوض الحلی، قم، دلیل ما.
سالاری فر، محمدرضا 1386. خانواده در نگرش اسلام و روا‌‌‌ن‌شناسی، تهران سمت.
سید رضی، ابوالحسن محمدبن حسین 1392. نهج البلاغه، ترجمه‌ی محمد دشتی، تهران، مؤسسه امیرالمؤمنین (ع).
السیوطی، جلال الدین، عبدالرحمن­بن أبی­بکر، الدر المنثور، بیروت، دارالفکر.
شاکری، صدیقه 1393. سیره همسرداری فاطمه (س)، دانشنامه فاطمی.
صادقی، مسعود و همکاران. «تدوین مدل خانواده سالم به روش پژوهش آمیخته اکتشافی»، روانشناسی خانواده، دوره1، ش1، (1393).
صبوری، شعبان 1392. خاطرات امیرمومنان (ع)، قم، بوستان کتاب.
صدوق، ابوجعفرمحمدبن علی بن بابویه 1383. علل الشرایع والاحکام، قم، مکتب حیدریه.
_________ 1391. امالی، ترجمه‌ی محمدعلی سلطانی، ارمغان طوبی.
_________ 1410ق. معانی الاخبار، تحقیق علی اکبر غفاری، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات.
_________ من لا یحضره الفقیه، تحقیق علی اکبر غفاری، جماعه المدرّسین فی الحوزه العلمیه، [بی‌تا].
_________ 1433ق. الخصال، تحقیق علی اکبر غفاری، بیروت، شرکه الاعلمی للمطبوعات.
صفری، حلیمه 1385. الگوهای رفتاری حضرت فاطمه زهرا (س)، قم، میراث ماندگار.
طبرانی، أبوالقاسم سلیمان بن أحمد، الدعاء، (نسخه دیجیتالی).
طبرسی، أبوعلی فضل­بن حسن 1415ق. مجمع البیان فی تفسیر القران، حققه وعلق علیه لجنة من العلماء والمحققین الأخصائیین، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، ابومنصور احمدبن علی بن ابیطالب 1392. احتجاج علی اهل اللجاج، ترجمه‌ی مهدی سازندگی، قم، نوید ظهور.
طبرسی، ابونصرحسن­بن فضل 1430ق. مکارم الاخلاق، تحقیق حسین اعلمی، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات.
طبری امامی، ابوجعفرمحمدبن جریر 1408ق. دلائل الامامه، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات.
طبری، الحافظ محب­الدین أحمد­بن عبدالله 1356ق. ذخائر العقبى فی مناقب ذوى القربى، قاهره، مکتبه القدسی.
طوسی، ابو جعفرمحمدبن حسن 1388. الامالی، قم، ذوی القربی.
عابدی اردکانی، محمد. «رابطه عزت نفس و میزان گرایش جوانان به سبک زندگی غربی»، سیاست، دوره 41، ش2.
عیاشی، محمد بن مسعود. تفسیرالعیاشی، محقق هاشم رسولی محلاتی، طهران، المکتبه العلمیه الإسلامیه.
غروی نائینی، نهله. «فاطمه (س) از نگاه امام علی (ع)»، دانشنامه فاطمی، 1393.
فاضلی، محمّد 1382. مصرف و سبک زندگی، قم، صبح صادق.
فتال نیشابوری، محمدبن فتال 1406ق/1986م. روضه الواعظین، بیروت، موسسه اعلمی للمطبوعات.
فرات کوفی، ابوالقاسم فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی.
قاضی شوشتری، نورالله بن شریف الدین، احقاق الحق و ازهاق الباطل، قم، کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.
قرائتی، محسن 1385. تفسیر نور، تهران، مرکز نشر درسهایی از قرآن.
کلینی، محمد بن یعقوب 1388ش (الف). فروع کافی، ترجمه‌ی گروه مترجمان، قم، قدس.
______________  1388ش (ب). اصول کافی، مصحح علی أکبر غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
کوفی، الحافظ محمد بن سلیمان 1412ق. مناقب الامام علی بن ابیطالب (ع)، تحقیق محمدباقر محمودی، قم، مجمع احیاء الثقافه الاسلامیه.
متقی هندی، علاء الدین علی بن حسام الدین، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال (نسخه دیجیتالی).
مجلسی، محمدباقربن محمدتقی 1403ق. بحارالانوارالجامعه لدرراخبارالائمه الاطهار (ع)، بیروت، الوفاء.
محمدی ری شهری محمد 1389. تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث، ترجمه‌ی حمیدرضا شیخی، قم، دارالحدیث.
__________ 1375ش. میزان الحکمه، قم، دار الحدیث.
محمودی، محمد جواد، محمد اسحاقی و جواد شجاعی 1395. شاخص‌های جمعیتی و آخرین وضعیت سیاست‌های جمعیتی، تهران، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.
معین، محمد، فرهنگ فارسی( نسخه دیجیتالی).
مطهری، مرتضی، فلسفه اخلاق (نسخه دیجیتالی).
مغربی، ابو حنیفه، قاضی نعمان­بن محمد تمیمی، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار، تحقیق السید محمّد الحسینی الجلالی، قم، النشر الإسلامی، بی تا.
مفید، ابوعبدالله محمدبن محمدبن نعمان 1416ق. الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، بیروت، موسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث.
______________________، الاختصاص، بی نام، بی تا، (نسخه دیجیتالی).
مک گراد، فیلیپ 1388. خانواده موفق، ترجمه‌ی محمدمهدی شریعت باقری، تهران، دانژه.
منسوب به امام عسکری (ع)، تفسیر امام عسکری (ع) (نسخه دیجیتالی).
مهدوی کنی، محمد سعید، 1387. دین و سبک زندگی، تهران، دانشگاه امام صادق (ع).
نوابی نژاد، شکوه. «آسیب‌ها و الگوهای مطلوب خانواده» اندیشه‌های راهبردی، زن و خانواده، دبیرخانه نشست اندیشه‌های راهبردی، تهران، پیام عدالت، (1391).
همت بناری، علی. «اصول موثر در تحکیم زندگی امام علی و حضرت فاطمه (ع)»، راه تربیت، ش9، (پاییز 1388).
کتابخانه دیجیتال تبیان                           http://library.tebyan.net
کتابخانه مدرسه فقاهت                                     http://lib.eshia.ir
کتابخانه قائمیه                                                 http://ghbook.ir
کتابخانه دیجیتال نور                                http://www.noorlib.ir  
پایگاه مجلات تخصصی نور                    http://www.noormags.ir   
کتابخانه احادیث شیعه                       http://www.hadithlib.com