فرزندآوری به مثابه ی مخاطره (مطالعه ی کیفی زمینه های کم فرزندی در شهر تبریز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه تبریز / نویسنده ی مسئول

2 دانش آموخته ی کارشناسی ارشد جمعیت شناسی دانشگاه علامه طباطبایی تهران

3 کارشناس علوم اجتماعی از دانشگاه تبریز

چکیده

کشف عوامل زمین های کاهش باروری در ایران-که به باروری زیر سطح جانشینی رسیده- نیازمند توجه ویژه است. پژوهش حاضر با هدف مطالعه ی پدیده ی کم فرزندی در میان زنان شهر تبریز و به روش کیفی انجام شده است. بدین منظور، دیدگاه های 30 نفر از زنان در مورد تجارب کم فرزندی آنها که به شیوه ی نمونه گیری هدفمند انتخاب شده اند، با استفاده از تکنیک مصاحبه ی عمیق جمع آوری و با استفاده از نظریه ی زمینه ای تحلیل شده است. بر اساس نتایج تحلیل روایت های زنان از تجاربشان، پدیده ی کم فرزندی می تواند با استفاده از یک نظام معنایی مبتنی بر مخاطره در چهار بعد، شامل مخاطره ی زیبایی/ تناسب اندام (شخصی و تعمیم یافته)، مخاطره ی سلامتی (جسمانی، ذهنی- روانی و اجتماعی) و مخاطره ی اقتصادی (هزینه های مستقیم و هزینه ی فرصت فرزندآوری) و مخاطره ی قدرت (کودک شهریار) فهمیده شود. «فرزندآوری به مثابه ی مخاطره» به عنوان مقوله ی هسته ای مطالعه ی حاضر شناسایی شد. همچنین تغییرات کارکردی خانواده و تحلیل نقش مادری، پذیرش اجتماعی و نهادینه شدن کم فرزندی، کاهش فشار/ حمایت اجتماعی، عبرت آموزی نسلی، عرفی شدن فرزندآوری، بی اعتمادی به سیاست های تشویقی، برساخت رسانه ای و پزشکی کم فرزندی از جمله شرایط تسهیل گر کم فرزندی شناسایی شدند. در نهایت، پیامدهای کم فرزندی به اجمال بحث شد.

کلیدواژه‌ها


× استراوس، آنسلم و جولیت کوربین (1390). اصول روش تحقیق کیفی: نظریه‌ی مبنایی، رویه‏ ها و شیوه‏ ها، ترجمه‌ی بیوک محمدی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##

× اسحاقی، محمد، سیده فاطمه محبی، شهربانو پاپی نژاد و زینب جهاندار. «چالش‌های فرزندآوری زنان شاغل در یک مطالعۀ کیفی»، زن در توسعه و سیاست، دوره 12، ش 1، (1393).##

× حسینی، حاتم، سلیمان پاک سرشت، مهدی رضایی و مریم مهرگانفر. «تحلیل کیفی کنش فرزندآوری زوج‌های عرب شهر اهواز»، نامۀ انجمن جمعیت‏ شناسی ایران، دوره 9، ش ،17 (1393).##

× خلج آبادی فراهانی، خدیجه و حسن سرایی. «واکاوی شرایط زمینه‏ ساز قصد و رفتار تک‌ فرزندی در تهران»، مطالعات راهبردی زنان، سال 18، ش 71، (1395).##

× رضوی زاده، ندا، الهه غفاریان و آمنه اخلاقی. «زمینه‌های کم‌فرزندطلبی و تأخیر در فرزندآوری، مورد مطالعه: زنان مشهد»، راهبرد فرهنگ، دوره 8، ش 31، (1394).##

× زارع، بیژن (1389). ‌جمعیت شناسی اقتصادی- اجتماعی، تهران، سمت.##

× شهرداری تبریز (12/10/1395): http://www.tabriz.ir/?PageID=283 ##

× فتح‏ زاده قریبه (1389)، حیدر. شاخص باروری استان آذربایجان شرقی بر اساس سرشماری عمومی 1385، تبریز، معاونت برنامه‌ریزی استان آذربایجان شرقی، ادارۀ کل آمار و اطلاعات استانداری.##

× فلیک، اووه (1390). درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه‌ی هادی جلیلی، تهران، نی.##

× کبودی، مرضیه، علی رمضانخانی، هومان منوچهری، ابراهیم حاجی زاده و مرجان حقی. «الگوی تصمیم‏ گیری فرزندآوری: یک مطالعه‌ی کیفی»، پایش، دوره 12، ش 5، (1395).##

× محمودیان، حسین؛ احمد محمدپور و مهدی رضایی. «زمینه‌ی کم‏ فرزندی در استان کردستان: مطالعه‌ی موردی شهر سقز»، نامۀ انجمن جمیت‏ شناسی ایران، سال 4، ش 8، (1388).##

× مرکز آمار ایران (1391). سالنامه آماری ایران 1390. تهران، مرکز آمار ایران.##

× مرکز آمار ایران (1392). شاخص‏ های بازار کار در ایران سال‏های 91-1384. تهران، مرکز آمار ایران.##

  • Abbasi-Shavazi, Mohammad Jalal, Peter McDonald & Meianat Hosseini-Chavoshi. The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction. Springer Science + Business (2009).##
  • Behboudi-Gandevani, Samira, saeideh, Ziaei, Farideh Khalajabadi Farahani & Jasper Melanie. “The Perspectives of Iranian Women on Delayed Childbearing: A Qualitative Study”, Journal of Nursing Research, Under Print (2015).##
  •  Bejin A. “[Arsene Dumont and Social Capillarity] Arsene Dumont et al Capillarite Sociale,” Population, Vol. 44, No. 6 (1989).##
  • Billingsley, Sunnee & Anna Matysiak. “Social Capillarity” Revisited: The Relationship between Social Mobility & Fertility. Stockholm University Linnaeus Center on Social Policy and Family Dynamics in Europe. Working Paper 5 (2012).##
  • Bongaarts, John & Robert G. Potter. Fertility, Biology, and Behavior, An Analysis of the Proximate Determinants. New York: Academic Press (1983).##
  • Brown, Robert L. & Claire Norville (2017). Theories of Fertility, Online: https://uwaterloo.ca/waterloo-research-institute-in-insurance-securities-and-quantitative-finance/sites/ca.waterloo-research-institute-in-insurance-securities-and-quantitative-finance/files/uploads/files/01-06.pdf  [Access date: 1/9/2017].##
  • Bryant, Antony. “The Grounded Theory Method,” In Patricia Leavy (Ed.), The Oxford Handbook of Qualitative Research, Oxford: Oxford University Press. Chapter 7 (2014).##
  • Caldwell, John C. “Toward A Restatement of Demographic Transition Theory”, Population and Development Review, Vol. 2, No. 3/4 (1976).##
  • Casterline, John B. “Diffusion Processes and Fertility Transition: Introduction,” In John B. Casterline (Ed.) Diffusion Processes and Fertility Transition: Selected Perspectives. Wshington D. C.: Natioanl Academic Press. Chapter 1 (2001).##
  • Cheung, Ngai Fen “The Cultural and Social Meanings of Childbearing for Chinese and Scottish Women in Scotland”, Midwifery, 18 (2002).##
  • Davis, Kingsley & Judith Blake. “Social Structure and Fertility: An Analytic Framework”, Economic Development and Cultural Change, Vol. 4, No. 3 (1956).##
  • Disease Control & Prevention (2017). Leading Causes of Death by Age Group, All Females-United States, 2013. Online at: https://www.cdc.gov/women/lcod/##
  • Dyson, Tim. “A Partial Theory of World Development: The Neglected Role of the Demographic Transition in the Shaping of Modern Society,” International Journal of Population Geography, Vol. 7, Issue 2 (2001).##
  • Dyson, Tim.Population and Development: the Demographic Transition. London: Zed Books (2010).##
  • Glaser, Barney G. & Anselm L. Strauss. The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. USA: Aldine Transaction (2006).##
  • Greenhalgh, Susan. “Fertility as Mobility: Sinic Transitions”, Population and Development Review, Vol. 14, No. 4 (1988).##
  • Johnson-Hanks, Jennifer A., Christine A. Bachrach, S. Philip Morgan; & Hans-Peter Kohler (2011). Understanding Family Change and Variation: Toward a Theory of Conjunctural Action. London: Springer Science+Business Media B.V.##
  • Kariman, Nourossadat, Masoumeh Simbar, Fazlollah Ahmadi & AbouAli Vedadhir. “Concerns about One’s Own Future or Securing Child’s Future: Paradox of Childbearing Decision Making,” Health, 6 (2014).##
  • Leibenstein, Harvey. “The Economic Theory of Fertility Decline,” The Quarterly Journal of Economics, Vol. 89, No. 1 (1975).##
  • Leridon, Henry. “The Development of Fertility Theories: A Multidisciplinary Endeavour”, Population (English Edition), Vol. 70, No. 2 (2015).##
  • Lundgren, Ingela, Sigfridur I. Karlsdottir & Terese Bondas. “Long-term Memories and Experiences of Childbirth in a Nordic Context: A Secondary Analysis,” International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-being. Vol. 4, No. 2 (2009).##
  • MacIntyre, Sally. “Who Wants Babies? The Social Construction of Instincts,” In Diana Leonard-Barker and Sheila Allen (Eds.), Sexual Divisions and Society Process and Change, London, Tavistock (1976).##
  • McDonald, Peter. “Gender Equity in Theories of Fertility Transition”, Population and Development Review, Vol. 26, Mo. 3 (2002).##
  • McNicoll, Geoffrey. “Institutional Determinants of Fertility Change,” Population and Development Review, Vol. 6, No. 3 (1980).##
  • Morgan, S. Philip & Kellie J. Hagewen. “Fertility, In Dudley L. Poston and Michael Micklin (Eds.)” Handbook of Population, USA: Kluwer Academic/Plenum Publisher. Chapter 8 (2005).##
  • Pearl, Raymond. “Biological Factors in Fertility,” The Annals of the American Academy of Political and Social Sciences, Vol. 188, Issue 1 (1936).##
  • Sawyer, A, S. Ayers, H. Smith, O. Nyan, L.Sidibeh & J. Dale, “Women's Experiences of Pregnancy, Childbirth, and the Postnatal Period in the Gambia: A Qualitative Study”, British Journal of Health Psychology, Vol 16, No 3, (2011).##
  • Sevón, Eija. “Timing Motherhood: Experiencing & Narrating the Choice to Become a Mother”, Feminism & Psychology, Vol. 15, No. 4 (2005).##
  • Soderberg, Malin, Christensson, Kyllike & Ingela Lundgren. “A Project for Future Life: Swedish Women’s Thoughts on Childbearing Lacking Experience of Giving Birth and Parenthood”, International Journal of Qualitative Studies in Health and Well-being, Vol. 7 (2012).##
  • United Nations (2015). World Population Prospects: The 2015 Revision, DVD Edition. Online at: https://esa.un.org/unpd/wpp/Download/Standard/Fertility/ ##
  • Van de Kaa, Dirk J, Francesco Billari, Tomas Frejka, John Hobcraft, Miloslav Macura. “Discussion of Paper ‘Explanations of the Fertility Crisis in Modern Societies: A Search for Commonalities”, Population Studies, Vol. 58, No. 1 (2004).##
  • Wachter, Kenneth W. “Biodemography of Fertility and Family Formation”, In Kenneth W. Wachter and Rodolfo A. Bulatao (Eds.) Offspring: Human Fertility Behavior in Biodemographic Perspective. Washington D. C: The National Academic Press, Chapter 1 (2003).##