تحلیل چندسطحی همبسته‌های فردی و استانی باروری در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جمعیت شناسی

2 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

3 دانشجوی دکتری جمعیت شناسی دانشگاه تهران

10.22095/jwss.2021.224036.2302

چکیده

ایران از دهه 1380 تاکنون در زمره کشوهای با سطح باروری زیر سطح جانشینی قرار گرفته است. رفتارهای باروری با طیف گسترده‌ای از عوامل خرد و کلان مرتبط و همبسته می‌باشند. این مقاله با هدف بررسی عوامل فردی و استانی مؤثر بر باروری در ایران با استفاده از یک رویکرد تحلیل چندسطحی انجام شده است. داده‌های خرد سرشماری سال 1395 برای نمونه 7000 نفری از زنان 49-15 ساله برای 31 استان کشور با استفاده از نرم‌افزار HLM مورد تحلیل قرار گرفت. رفتار باروری براساس شاخص تعداد فرزندان زنده بدنیا آمده (CEB) اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد متغیرهای سطح فردی شامل تحصیلات، اشتغال، و محل سکونت شهری‌ـ روستایی بطورمعناداری با رفتار باروری رابطه دارند. در سطح استانی عواملی نظیر میزان شیوع روش‌های پیشگیری از بارداری، ضریب نفوذ اینترنت، و شاخص توسعه‌یافتگی با باروری رابطه معناداری دارند. نفوذ و اثرگذاری عوامل فردی (به‌ویژه تحصیلات) بر رفتار باروری قوی‌تر از عوامل سطح استانی می‌باشد. در نهایت، کاربرد نتایج مقاله در درک پویایی باروری در ایران و سیاستهای جدید افزایش باروری به بحث گذاشته شده است.

کلیدواژه‌ها


  • ×     امیرکافی، مهدی(1385). «اهمیت و منطق مدل­های چندسطحی در علوم اجتماعی»، جامعه­­شناسی ایران، ش 4.

    ×     افشاری، زهرا (1394). «عوامل اقتصادی- اجتماعی تعیین­کننده­ی باروری در ایران (با کاربرد داده­های پانل)»، پژوهش­های رشد و توسعه اقتصادی، سال 6، ش 22.

    ×     دراهکی، احمد و  نیلوفر کوشککی (1398).«تأثیر ویژگی‌های شبکه‌های اجتماعی در رفتار باروری زنان مناطق شهری استان بوشهر»، مطالعات راهبردی زنان، دوره 22، ش85.

    ×     رازقی نصرآباد، حجیه بی­بی و حسن سرایی (1393). «تحلیل کوهورتی (نسلی) نگرش زنان درباره ارزش فرزند در استان سمنان»، زن در توسعه و سیاست، دوره 12، ش 2.

    ×     عباسی­شوازی، محمد جلال و حجیه بی­بی رازقی نصرآباد ( 1389). «الگوها و عوامل مؤثر بر فاصله ازدواج تا اولین تولد در ایران»، نامه انجمن جمعیت­شناسی ایران، ش 9.

    ×     عباسی­شوازی، محمدجلال(1380). «همگرایی رفتارهای باروری در ایران: سطوح باروری استان‌ها، روندها و الگوها در ایران»،  مجله علوم اجتماعی، ش 18.

    ×     عباسی­شوازی، محمد جلال و میمنت حسینی­چاوشی(1392). «تحولات باروری در ایران در چهار دهه اخیر: کاربرد و ارزیابی روش فرزندان خود در برآورد باروری با استفاده از داده‌های سرشماری 1365، 1375، 1385 و 1390»،  پژوهشکده آمار، مرکز آمار ایران، تهران.

    ×     فراش خیالو، نورالدین، رمضی، نگار و رسول صادقی (1399).«تعیین کننده­های اجتماعی و فرهنگی نگرش دانشجویان به سقط جنین»، مطالعات راهبردی زنان، د 22، ش 87.

     

    ×     مرکز آمار ایران، (1398). شاخص­های جمعیت و سلامت ایران 1395، مرکز آمار ایران.

    ×     محمودیانی، سراج و رسول صادقی (1393). «مشخصه­های فردی و استانی مرتبط با رفتار باروری در زنان ایرانی 1390 »، ماهنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، سال 18، ش 11.

    ×     محمودیانی، سراج و سهیلا شهریاری (1394). «نقش مذهب و توسعه در رفتار باروریِ زنان کُرد در ایران »،  مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سال20، ش4.

    • Ø Abbasi-Shavazi, M. J, P. McDonald, & Hosseini Chavoshi, M. (2009). »Family Change  and   Continuity     in Iran: Birth Control Use before First Pregnancy« , Journal of MarriageFamily, 71(5).
    • Ø Abbasi-Shavazi, MJ & P. McDonald, (2006). »The fertility decline in the Islamic Republic of Iran, 1972-2000«, Asian Population Studies, 2 (3).
    • Ø Amara, M (2015). “Multilevel Modelling of Individual Fertility Decisions in Tunisia: Household and Regional Contextual Effects, An International and Interdisciplinary Journal for Quality-of-Life Measurement, Springer,124(2).
    • Ø Bachrach, C. A, (2014). “Culture and Demography: From Reluctant Bedfellows to Committed Partners”, Demography, 51(1).
    • Ø Becker, G, (1981). “A Treatise on the Family, Cambridge”, Harvard University Press.
    • Ø Billari.F.C, O. Giuntella & L. Stella (2019); “Does broadband Internet affect fertility?”. Population Studies 73(3).
    • Ø Bongaarts, J, (2002). “The end of the fertility transition in the developed world”, Population andDevelopment Review, 28(3).
    • Ø Carter, A.T, (1998). »Cultural Models and Demographic Behavior, in Alaka M. Basu and Peter Aaby (eds.), The Methods and Uses of Anthropological Demography«, Oxford, Clarendon Press.
    • Ø Casterline, J. B, (2001). “Diffusion Processes and Fertility Transition: Introduction, in National Research Council, Diffusion Processes and Fertility Transition”, Selected Perspectives, Washington D.C: National Academy Press.
    • Ø Corker,J, M, Zan & C. Rossier,  (2019). “Fertility of the Elite in Sub-Saharan Africa: Is Low Fertility Among the Better-off a Phenomenon Throughout the Region?” , Population Association of American, PAA, Annual Meeting,Astuin,TX Aprial.
    • Ø Courgeau, D. & B. Baccaini, (1998). »Multilevel Analysis in the Social Sciences«, Population: An English Selection, 10(1).
    • Ø Dribe,M, S, Juárez, F. Scalone, (2015), “Is It Who You Are or Where You Live?., Community Effects on Net Fertility at the Onset of Fertility Decline: A Multilevel Analysis Using Swedish Micro-Census Data”, Published online 15 October 2015 in Wiley Online Library.
    • Ø Godferey Li J. K, (2005). “The Influence of women's status on fertility Behavior between Taiwan and China- A Multilevel Analysis, PhD Thesis in Sociology”, Texas A&M University.
    • Ø Hammel E. A, (1990). “Theory of Culture for Demography”, Population and Development Review, 16(3).
    • Ø Hirschman, C & P. Guest, (1990). “Multilevel Models of Fertility Determination in Four Southeast Asian Countries: 1970 and 1980”, Demography, (27).
    • Ø Hox, J, (2010), Multilevel analysis: Techniques and applications, Routledge; 2nd edition.
    • Ø Jejeebhoy, S.J, (1995). Women’s Education, Autonomy, and Reproductive Behaviour: Experience from Developing Countries, New York: Oxford University Press.
    • Ø Kohler, H.P, F. Billari & J.A Ortega, (2002). “The emergence of lowest-low fertility in Europe during the 1990s”, Population and Development Review, 28(4).
    • Ø Luke, D. A, (2004). Multilevel Modeling, Quantitative Applications in the Social Sciences , Sage Publications.
    • Ø Mason, W. M., G. W, Wong, & B. Entwistle, (1983). “Contextual analysis through the multilevel linear model”. In S. Leinhart (Ed.), Sociological methodology, San Francisco: Jossey-Bass.
    • Ø Matysiak,A, D. Vignoli, (2013). “Diverse Effects of Women’s Employment on Fertility: Insights from Italy and Poland”. European Journal of Population, springer, 29(3).
    • Ø McNicoll, G (1994). “Institutional Analysis of Fertility”, Population, Economic Development and the Environment, Oxford University Press.
    • Ø McNicoll, G. (1980). “Institutional Determinants of Fertility Transition", Population and Development Review 6(3).
    • Ø Moeeni, M, A, Pourreza,  F, Torabi, H, Heydari & M Mahmoudi, (2014), »Analysis of economic determinants of fertility in Iran: a multilevel approach«International  Journal  of  Health Policy Management , 3(3).
    • Ø Osborne, J. W (2000). »Advantages of hierarchical linear modeling«. Practical Assessment, Research and Evaluation, 7 (1).
    • Ø Pinheiro JC, DM, Bates, ( 2000). Mixed-effects models in S and S-Plus, Springer Verlag, New York.
    • Ø Reed, H., R. Briere & J. Casterline, (1999). “The Role of Diffusion Processes in Fertility Change in Developing Countries”: Report of a Workshop, Washington D.C: National Academy Press.
    • Ø Silverman, E, (2018). “Methodological Investigations in Agent-Based Modelling”, Springer Cham.
    • Ø Wang, W. S. L, (1994). “The difference in fertility between urban and rural areas and its impact on the process of urbanization”. Chin J Popul Sci, 6(2).
    • Ø White, M. J. S, Muhidin, C, Andrzejewski, E, Tagoe, R Knight & E, Reed, (2008). “Urbanization and Fertility: An Event-History Analysis of Coastal Ghana”, Demography 45(4).