بررسی فقهی و حقوقی چالشهای بیماریهای واگیردار با حقوق وتکالیف خانوادگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه عالی شهید مطهری

10.22095/jwss.2021.271743.2607

چکیده

بیماری‌هایی که قدرت سرایت بالایی دارند همانطور که تمام ابعاد زندگی بشر را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بر روابط حقوقی میان افراد نیز تأثیر به سزایی گذاشته و با برخی حقوق و تکالیف تعارض­هایی را ایجاد کرده است. قواعد حل تعارض میان ضرر رساندن به خود و اضرار به دیگری اقتضا می­کند که ترک قرنطینه (به عنوان مؤثرترین راهکار کنترل بیماری در جامعه) برای فرد مبتلا به چنین بیماری‌هایی به دلیل تقدم مصالح و سلامت جامعه بر فرد حرام باشد. از سوی دیگر با نگاه تکلیف مدارانه به حضانت، وجوب حضانت کودک مبتلا به این بیماری برای والدینی که افراد پرخطر محسوب می­شوند، به دلیل حکومت قاعده لاضرر برداشته می­شود؛ ولی با لحاظ ماهیت حق مدارانه حضانت و اطلاقات ادله ایثار ممکن است نتوان حکم به حرمت نگهداری از کودک داد. در نقطه­ی مقابل نیز اگر والدین مبتلا به این بیماری شدند و کودک در معرض خطر این بیماری قرار گرفت، قاعده لاضرر اقتضا می­کند جهت حفظ سلامتی کودک، تا زمان سلامتی والدین، حضانت از آنان سلب شود. همچنین به دلیل حکومت قاعده لاضرر بر ادله­ی اولیه وظیفه­ی وجوب نفقه از عهده­ی زوج بیمار ساقط است و نهادهای حمایتی حکومت باید شرایط رفاهی فرد مبتلا به این بیماری را فراهم کند یا مشاغلی که ملازمه با ترک قرنطینه ندارد، فراهم کند

کلیدواژه‌ها


  1. اراکى، م­ ع، (1375 )، أصول الفقه ، ج2، چاپ اول، قم: موسسه در راه حق‏
  2. ازهری، م،(1421)، معجم تهذیب اللغة، ج ۱, بیروت، دار إحیاء التراث العربی
  3. افراشته  س، علی محمدی ی،سپندی م، نقش جداسازی، قرنطینه و فاصله­گذاری اجتماعی در مهار اپیدمی کووید-19، مجله طب نظامی، 22 (2)،210-211
  4. ایروانی‌، ع‌. (1379)، حاشیة المکاسب، ج1، قم : کتبی نجفی
  5. انصارى، (شیخ انصاری) م، (1416) فرائد الاُصول، چاپ پنجم، ج 1و 2، قم: دفتر انتشارات اسلامی
  6. انصارى، (شیخ انصاری) م، (1414) رسائل فقهیه، چاپ اول، قم: مجمع الفقه الاسلامی
  7. بجنوردى، ح، (1377)، القواعد الفقهیة ، ج1، چاپ اول، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول
  8. بروجردى، ح، (1412) ، الحاشیة على کفایة الأصول ، ج2، چاپ اول،  قم: انصاریان
  9. تبریزى، م،(1369) قاعدة لاضرر، الید، التجاوز و الصحة (أوثق الوسائل)،  چاپ اول، قم: کتابفروشى کتبى نجفى
  10. جبعی العاملی، ز،(1413)، مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام، ج12، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة،
  11. جرجانی ع، ابن عربی م،(1370)، التعریفات، چاپ چهارم، تهران: ناصرخسرو
  12. جعفری لنگرودی، م­ج، (1383) ترمینولوژی حقوق ،تهران: کتابخانه گنج دانش
  13. جمعی از محققان مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی(1389)، فرهنگ­نامۀ اصول فقه، قم، انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
  14. حر عاملی، م، ( 1416) تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، ج3، 9، 10، 25 ، قم : مؤسسة آل البیت (علیهم السلام)
  15. حسینی، س م (1388)، تعارض ادله(تعارض در مواد قانونی ادله­ی اثبات دعوا و مفاد قرارداد)، قم: انتشارت آیین احمد
  16. مراغی، ع ،(1417)، العناوین الفقهیة، ج 1، قم: مؤسسة النشر الإسلامی
  17. حیدری، س ع ،(1413)، اصول استنباط، قم: انتشارات شورای مدیریت حوزه علمیه
  18. خراسانی، (آخوند خراسانی) م ک ،(1413)کفایة الاُصول( با حواشى مشکینى) ج 4، حاشیه: مشکینى اردبیلى، ا، چاپ اول، قم: ‏لقمان
  19. خویی، ابوالقاسم ، (1368)، اجود التقریرات، ج4، قم: انتشارت مصطفوی
  20. خویى، ا، (1419)، دراسات فی علم الأصول، چاپ اول، قم: موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام‏
  21. خویى، ا، (1417)، مصباح الأصول ( مباحث حجج و امارات) چاپ پنجم، قم: مکتبة الداوری
  22. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم (1386)، مسائل مستحدثه پزشکی،ج 1، قم: بوستان کتاب قم
  23. سبحانى تبریزى، ج، (1415) الرسائل الأربع، ج 2، چاپ اول، قم: موسسه امام صادق( ع)
  24. شریف الرضی ، م،(1372)، نهج البلاغة، تهران : بنیاد نهج البلاغه،
  25. شهیاد ش، محمدی م ت، آثار روانشناختی گسترش بیماری کووید-91 بر وضیعت سلامت روان افراد جامعه: مطالعه مروری، مجله طب نظامی، 22 (2)،192-184
  26. شیخ الشریعه اصفهانى، ف، (1410) ، قاعدة لا ضرر، چاپ اول، ‏قم: دفتر انتشارات اسلامی
  27. طباطبایی کربلایی، ع. (1418)، ریاض المسائل، ج 13، قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام)
  28. فانى اصفهانى، ع،(1405) آراء حول مبحث الألفاظ فی علم الأصول، ج1، چاپ اول، قم: رضا مظاهری
  29. فیض کاشانی، م، ( 1406) الوافی، ج19 ، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی (علیه السلام)
  30. قمی، ا،(میرزای قمی) (1375)، غنائم الأیام فی مسائل الحلال و الحرام، ج 4، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
  31. قمی، (میرزای قمی) ا، (1378) قوانین الاصول، چاپ دوم، تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه
  32. مجلسی، م­ب، (1403)، بحار الانوار ،ج71 ، بیروت: دار إحیاء التراث العربی
  33. مجلسی، م ب، (1363) مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 18، تهران :دار الکتب الإسلامیة
  34. محقق داماد، م، (1383)، قواعد فقه (بخش جزایی)، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی
  35. محقق­داماد، م، (1382) مباحثی از اصول فقه، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران
  36. مظفر، م، (1386)، اصول فقه، ج 2، تهران: انتشارات جهان
  37. مکارم شیرازى، ن، (1428) ، انوار الأصول، ج 3، چاپ دوم، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب( ع)
  38. مکارم شیرازی، ن، (1424)، کتاب النکاح ، ج 5، قم : مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (علیه السلام)
  39. محمدزاده، ع،(1399)، اثربخشی برنامه مراقبت بهداشتی و نظارت دارویی الکترونیکی جهت پیشگیری از ابتلا به کووید- 91 و تبعیت از رژیم درمانی در بیماران مزمن قلبی-یک مطالعه پایلوت، مجله طب نظامی، 22 (2)،146-139
  40. محمدی، ا ، ( 1380) مبانی استنباط حقوق اسلامی، تهران: انتشارت دانشگاه تهران
  41. خمینی، (امام خمینى)، ر ، (1418) ، ‏تنقیح الأصول،‏ ج 3، چاپ اول، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی
  42. خمینى(امام خمینی) ر،(1410)، الرسائل، ج1، چاپ اول، قم : موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏
  43. نجفی، م­ح، (1421)، جواهر الکلام، ج5 ،31 و36، قم : مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی
  44. نراقی، ا، (1375)، عوائد الأیام، چاپ اول، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
  45. یزدی، م ، (1431)، العروة الوثقی، ج 2، قم: جامعة المفید.