موانع "خروج‌ از مسیر ترقی مدیریت" برای زنان در سازمان‌های دولتی ایران بر اساس الگوی ذهنی مدیران زن موفق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مدیریت دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد

2 استادیار گروه مدیریت دانشگاه فردوسی مشهد

3 گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

4 گروه مدیریت دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

10.22095/jwss.2020.218194.2252

چکیده

به موازات حضور زنان در سازمان‌ها، طبق برنامه ششم توسعه 30 درصد پست‌های مدیریت در سازمان‌های دولتی ایران در انتهای برنامه می‌بایست توسط زنان اشغال شده باشد. با این حال مسیر ترقی زنان در سازمان‌ها با چالش‌های متعددی مواجه است. از جمله این چالش‌ها، پدیده "خروج از مسیر ترقی" است. وقوع خروج ‌از مسیر ترقی در رهبران و مدیران به ویژه مدیران زن به پدیده سازمانی فراگیری تبدیل شده، که پیامدهای منفی بسیار وسیعی برای فرد و سازمان ایجاد خواهد نمود. در این پژوهش تلاش شده تا با شناسایی موانع خروج ‌از مسیرترقی، الگوی ذهنی مدیران زن موفق در این زمینه بررسی شود، لذا با استفاده از روش کیو، کلیه موانع خروج ‌از مسیر ترقی به عنوان فضای گفتمان پژوهش، از ادبیات موضوع گردآوری شد و سپس با انتخاب نمونه‌ای 15 نفره از مدیران زن موفق در سازمان‌های دولتی ایران، الگوی ذهنی غالب این مدیران با کمک چیدمان فضای گفتمان در نمودار کیو، شناسایی گردید. نتایج تحقیق حاکی از آن است که داشتن دانش تخصصی، ارتباطات موثر، و داشتن چشم‌انداز فردی و نگاه بلندمدت، از مهمترین موانع در خروج از مسیر ترقی در میان مدیران زن سازمان‌های دولتی ایران است. همچنین بر اساس نتایج تحقیق، زنان موفق در سازمان‌های دولتی ایران، علاوه بر حفظ روحیه زنانه و لطیف خویش، فرزندآوری و مسئولیت تربیت فرزند را مانع رشد و ترقی خود نمی‌دانند. در مقابل با تقویت روحیه استقلال و کمال‌طلبی، رشد حرفه‌ای و یادگیری را تقویت نموده، و مسیر حرفه‌ای خود را راهبری می‌نمایند.

کلیدواژه‌ها


  • ×     اسماعیل‌پور، رضا و حمیدرضا تفقدی، (1396). «مطالعه کیفی موانع ارتقای شغلی و مدیریتی بانوان»، زن در توسعه و سیاست، دوره 15 ، ش 2.

    ×     جعفرنژاد، احمد و محمدرحیم اسفیدانی، (1384). «وضعیت زنان در اشتغال و مدیریت»، مطالعات زنان، ش7.

    ×     حسین­پور، محمد، بهمن حاجی­پور و الهام حسینیان، (1391). «موانع دستیابی زنان به سطوح مدیریتی میانی و ارشد»، زن و فرهنگ، سال 4، ش 14.

    ×     خوشگواریان فرد، علیرضا، (1386). روش­شناسى کیو، تهران: مرکز تحقیقات صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.

    ×     دانایی فرد، حسن؛ الوانی سید مهدی، ؛و آذر، عادل (1392). روش­شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع، نشر صفار.

    ×     لاجوردی، سمانه، فریبرز رحیم نیا، سعید مرتضوی و اسدالله کردنائیج، (1395). «کاربرد روش کیو در شناخت الگوهای ذهنی: ارزش­گذاری عوامل بهره‌وری منابع انسانی از دیدگاه اعضای هیات علمی»، پژوهش‌های مدیریت عمومی، سال 9، ش 31.

    ×     محمدی، مسلم، (1392). «تحلیل تفاوت‌های جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزه‌های دینی»، انسان‌پژوهی دینی، ش 29.

    ×     محمودیان، شهره، (1395). «بررسی موانع مشارکت زنان در سطوح مدیریتی سازمان آموزش و پرورش»، مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی جندی شاپور، ویژه­نامه 95.

    ×     مرادی، مرتضی، (1394). «سبک مدیریت در سازمان‌ها و حضور زنان در پست‌های مدیریتی با تأکید بر رابطه هویت زنانه و تاکتیک‌های ارتباطی»، مرکز مطالعات زنان، سال 13، ش 2.

    ×     موسوی­راد، طاهره، ابوالفضل فراهانی و پریوش بیات، (1395). «اولویت­بندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسله مراتبی»، پژوهش­های کاربردی در مدیریت ورزشی، سال5، ش 1.

    • Adelman, Marisa; Linda, Rhoades,Eric D. Heggestad; Ashley M; Andrew, M. Pugh, Douglas; Matthew Walter (2012). “The Relationship Between Dysfunctional Interpersonal Tendencies, Derailment Potential Behavior, and Turnover”, Journal of Business and Psychology, Vol. 27, Issue 3.
    • Baker, E.; S. Boedigheimer, S. Moffatt; D.Altman; B. Castrucci; P. Halverson, (2018). “Preventing leader derailment- A strategic imperative for public health agencies”, The management moment, Vol. 24, No. 4.
    • Bentz, V. J. (1985). Research findings from personality assessment of executives. In J. H. Bernardin & D. A. Bownas (Eds.), Personality assessment in organizations . New York: Praeger
    • Bono, Joyce E. Phillip W. Braddy, Yihao Liu Gilbert, Elisabeth K. John, W. Fleenor.;  Louis N Louis N . Quast, , Center, Bruce A. (2016). “Dropped on the way to the top: Gender and managerial derailment”, Personnel Psychology, Vol. 70, Issue 4.
    • Braddy, Phillip, Janaki Gooty,  John J. Fleenor, Francis Yammarino, (2013). “Leader behaviors and career derailment potential: A multi-analytic method examination of rating source and self-other agreement”. The Leadership Quarterly, (in press) doi: 10.1016/j.leaqua.2013.10.001.
    • Burke, R.J. (2006), “Why leaders fail: exploring the darkside”, International Journal of Manpower, Vol. 27 No. 1.
    • Dai, G., K. P.De Meuse, & C. Peterson, (2010). “Impact of multi-source feedback on leadership competency development: A longitudinal field study”. Journal of Managerial Issues. 22.
    • Day, Shane, (2008) “Applications of Q Methodology to a variety of policy process theories and frameworks”, International Journal Of Organization Theory And Behavior, Vol. 11, Issue 2.
    • Dennis, K. (1988). Q Methodology: New perspectives on estimating reliability and validity. InO.L. Strickland & C.F. Waltz (Eds.), Measurement of nursing outcomes. Vol.2. Measuringnursing performance: Practice, education, and research (pp. 409-419). New York: SpringeDesrosiers, Erica  &  J. Ross Blankenship, (2015). Coaching the Derailing Leader, The Center for Creative Leadership Handbook of Coaching in Organizations.
    • Eagly, A. H., & S. J. Karau, (2002). “Role congruity theory of prejudice toward female leaders”, Psychological review, No. 109, Vol. 3.
    • Eichinger, Robert W.; Michael M.  Lombardo, (2003). “Learning Agility as a Prime Indicator of Potential, Human Resource Planning”, No. 27.
    • Einarsen, Ståle; Merethe Schanke Aasland,; Anders Skogstad, (2007). “Destructive leadership behaviour: A definition and conceptual model”, The Leadership Quarterly, Vol. 18.
    • Ellingsen, I. T., I. Storksen, , & P. Stephens, (2010). “Q Methodology in Social Work Research”. International Journal of Social Research Methodology, 13(5).
    • Ferguson, Eamonn; Heather Semper; Janet J.Yates; Edward Fitzgerald, Anya Skatova, David James, (2014). “The ‘Dark Side’ and ‘Bright Side’ of Personality: When Too Much Conscientiousness and Too Little Anxiety Are Detrimental with Respect to the Acquisition of Medical Knowledge andSkill”, PLoS ONE 9(2): e88606. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0088606
    • Furnham, Adrian, (2018). Management Failure and Derailment, The Leadership Hubris Epidemic, https://doi.org/10.1007/978-3-319-57255-0_4
    • Furnham, A. (2010). The Elephant in the Boardroom: The Causes of Leadership Derailment. Basingstoke: Palgrave MacMillan.
    • Gentry W, B. Katz, B. McFeeters, (2009). “The continual need for improvement to avoid derailment: a study of college and university administrators”, Higher Education Research & Development, Vol. 28, No. 3.
    • Gentry, W.A., C. Chappelow, (2009). Managerial derailment: Weaknesses that can be fixed. The Perils of Accentuating the Positive.
    • Gentry William A.; Kelly M. Hannum, Bjørn Z.Ekelund, Annemarie Jong, (2007 a). “A study of the discrepancy between self- and observer-ratings on managerial derailment characteristics of European managers”, European Journal Of Work And Organizational Psychology, Vol. 16, No.3.
    • Gentry, William A., Scott P. Mondore, Brennan D. Cox, (2007 b). “A study of managerial derailment characteristics and personality preferences”, Journal of Management Development, Vol. 26, Issue 9.
    • Hogan, Joyce; Robert Hogan, Robert B. Kaiser, (2010). Management derailment personality assessment and mitigation, American Psychological Association Handbook of Industrial and Organizational Psychology. Sheldon Zedeck (Editor). Washington, DC: American Psychological Association
    • Hogan, R., & R. Warrenfeltz, (2003). Educating the modern manager. Academy of Management Learning and Education, 2.
    • Hogan, R., & R. B. Kaiser, (2005). What we know about leadership. Review of General Psychology, 9.
    • Hogan, R., & J. Hogan, (2001). “Assessing leadership: A view of the dark side”. International Journal of Selection and Assessment, Vol. 9.
    • Inyang, Benjamin James, (2013). “Exploring the Concept of Leadership Derailment: Defining New Research Agenda”, International Journal of Business and Management, Vol. 8, No.16.
    • Irani Williams, Feruzan; Constance Campbell, William McCartney, (2013). Leadership & Organization Development Journal, Vol. 34 No. 1.
    • Jones, J. W., & B. O. Lewis, (2005). Assessing leaders to head off executive derailment. Paper presented at IPAT’s “Strategic Talent Management Briefing”, Chicago, IL. Accessed on November 17, 2016, from http//www.ipat.com/siteCollelctionDocuements/pdf/wp-hoed.pdf
    • Lombardo, M.M. &  C.D. McCauley, (1988). The Dynamics of Managerial Derailment, Center for Creative Leadership, Greensboro, NC.
    • Lombardo, Michael M., Clair Usher, Cynthia D. McCauley, Jean Brittain, Leslie, & Dana McDonald-Mann, (2013). Benchmarks® feedback report. Greensboro, NC: Center for Creative Leadership.
    • Lombardo, M.  & R. Eichinger, (2006). The Leadership Machine. Minneapolis, MN: Lominger Ltd.
    • Leslie JB, E. Van Velsor (1996). A look at derailment today: North America and Europe (No. 169). Greensboro, NC: Center for Creative Leadership
    • McCartney, W.W. & Campbell, C.R. (2006), “Leadership, management, and derailment: a model of individual success and failure”, Leadership and Organization Development Journal, Vol. 27 No. 3.
    • McCall, M. W. Jr., & M. M. Lombardo, (1983). Off the track: Why and how successful executives get derailed. Technical Report No. 21. Greensboro, NC: Center for Creative Leadership.
    • McCauley, C. D., & M. M. Lombardo, (1990). Benchmarks: An instrument for diagnosing managerial strengths and weaknesses. In K. E. Clark & M. B. Clark (Eds.), Measures of leadership (pp. 535-545). Greensboro, NC: Center for Creative Leadership.
    • Moscoso, S., & J. F. Salgado, (2004). “Dark side” personality styles as predictors of task, contextual, and job performance. International Journal of Selection and Assessment, 12.
    • Nobre, Michelle; Jos Coetzee, Marietjie Walt, Wilfred I. Ukpere, (2014). “Exploring characteristics that prevent the derailment of women leaders”, Mediterranean Journal of Social Sciences MCSER Publishing, Vol. 5, No. 2.
    • Padilla, A., R. Hogan, & R. Kaiser, (2007). “The toxic triangle: destructive leaders, susceptible followers and conducive environments”. Leadership Quarterly, No. 18.
    • Ready, D. A. (2005). “Is your company failing its leaders?” Business Strategy Review. No. 16. Issue 4.
    • Ross, Suzanne, (2013). “Talent derailment: a multi‐dimensional perspective for understanding talent”, Industrial and Commercial Training, Vol. 45 Issue: 1.
    • Sejeli, Dayana Syuhana; Nurnaha Abu Mansor, (2015). “Leadership Derailment: Does Self-Leadership Matters?”, International Journal of Economics and Financial Issues, Issue 5.
    • Schyns, Birgit & Jan Schilling, (2013). “How bad are the effects of bad leaders? A meta-analysis of destructive leadership and its outcomes”, The Leadership Quarterly, Vol. 24.
    • Slattery, C. (2009). The dark side of leadership: Troubling times at the top. Retrieved from http//www.semannslattery.com/file_download/156
    • Schmidt, L. M. (2009). Executive Women’s Perceptions of their Career Derailment. United States: Fielding Graduate University.
    • Spain, Seth M.; Peter Harms, James M.  Lebreton, (2013). “The dark side of personality at work”, Journal of Organizational Behavior, DOI: 10.1002/job.1894.
    • Tang, King Yii; Guangrong Dai, Kenneth P. De Meuse, (2013). “Assessing leadership derailment factors in 360 feedback: Differences across position levels and self‐other agreement”, Leadership & Organization Development Journal, Vol. 34 Issue 4.
    • Van Velsor, E., & J. B. Leslie, (1995). “Why executives derail: Perspectives across time and cultures”. Academy of Management Review, Vol. 9.
    • Watts, S. & P. Stenner (2012). “Doing Q Methodology: Theory, Method and Interpretation”; Qualitative Research in Psychology, Vol. 2.
    • Wan, K. E. (2011). Understanding managerial derailment. Ethos, 9, 1-4. Retrieved from http://www.cscollege.gov.sg/knowledge/Ethos/IssuesJune2011/pag.../
    • Williams, John A. (2004) an in-depth comparative review of burnout, plateau, and derailment: concepts that threaten the success of hospitality industry managers, Hospitality and Leisure, Vol 1, No. 59–70.
    • William W. McCartney Constance R. Campbell (2006)"Leadership, management, and derailment", Leadership & Organization Development Journal, Vol. 27, Iss 3.
    • Yeh, Jen Quey (2008). “Exploring Career Stages of Midcareer and Older Engineers—When Managerial Transition Matters”, Transactions On Engineering Management, Vol. 55, No. 1.
    • Zhang, Yi B., Jean Brittain Leslie, Kelly M. Hannum, (2013). “Trouble Ahead: Derailment Is Alive and Well”, Thunderbird International Business Review, Vol. 55, Issue 1.