ممنوعیت حبس زوج معسر در پرداخت مهریه با رویکرد تحکیم خانواده

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 فقه و مبانی حقوق اسلامی، داتشکده الهیات، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 استاد دانشگاه مازندران

3 استادیار رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

10.22095/jwss.2020.105754

چکیده

ضمانت­اجرای حبس زوج در مواردی که زوج به علت اعسار نمی‌تواند مهریه را بپردازد، یکی از مشکلاتی است که می­تواند به روابط زوجین آسیب بزند تاجایی‌که در برخی موارد موجبات فروپاشی خانواده را فراهم کند. درمقابل، پرداخت صحیح و به‌موقع مهریه می­تواند به تحکیم این روابط بی‌انجامد. این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی به‌دنبال پاسخ­گویی به این سؤال است که آیا طبق فقه امامیه، قانون حمایت خانواده مصوب 1391 و قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب 1394 حبس بدوی زوج مدعی اعسار از پرداخت مهریه جایز است؟ وضعیت حبس زوج معسر چگونه است؟ براساس نتایج به‌دست آمده از کتب فقهی، رسیدگی به دعوای اعسار فوری بوده و حبس معسر جایز نیست، همچنین ذیل مباحث خانواده در کتب فقهی برای مهریه ضمانت­اجرای حبس مطرح نشده است. در قوانین مذکور نیز تنها در موارد اثبات‌نشدن اعسار با وجود سابقه‌ی ملائت، یا در موارد اثبات‌ ایسار زوج، حبس وی مقرر شده که با فقه امامیه سازگار است.

کلیدواژه‌ها


  • قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391.
  • قانون نحوه اجرای محکومیت­های مالی مصوب سال 1394.
  • اصفهانى (فاضل هندى)، محمدبن حسن، 1416. کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • اصفهانى (مجلسى دوم)، محمدباقربن محمدتقى، 1406. ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، قم: کتابخانه آیة‌الله مرعشى نجفى.
  • امامى، سید حسن، بی­تا. حقوق مدنى، تهران: اسلامیة.
  • انصارى دزفولى، مرتضى‌بن‌محمدامین، 1415. القضاء و الشهادات، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
  • بحرانى آل‌عصفور، یوسف‌بن احمدبن ابراهیم، 1405. الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • بغدادى، (شیخ مفید)، محمّدبن محمدبن نعمان عکبرى، 1413. المقنعة، قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید (رحمة‌الله علیه).
  • تبریزى، جوادبن على، بی­تا. استفتائات جدید، قم: بی­نا.
  • تمیمى مغربى، ابوحنیفه، 1385. دعائم الإسلام، قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.
  • حسینى حلبى (ابن زهره)، حمزة‌بن على، 1417. غنیة النزوع إلى علمی الأصول و الفروع، قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.
  • حسینى سیستانى، سیدعلى، 1417. منهاج الصالحین، قم: دفتر حضرت آیة‌الله سیستانى.
  • حسینى عاملى، سیدجوادبن‌محمد، 1419. مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • حلبى، ابوالصلاح، تقى‌الدین‌بن نجم‌الدین، 1403. الکافی فی الفقه، اصفهان: کتابخانه عمومى امام امیرالمؤمنین (ع).
  • حلّى (علامه)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر اسدى، 1410. إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • -----------------------------، 1413. قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • -----------------------------، 1420. تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
  • حلّى (محقق)، نجم‌الدین، 1408. شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: اسماعیلیان.
  • حلّى، محمدبن منصوربن احمدابن‌ادریس، 1410. السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • خوانسارى، سید احمدبن یوسف، 1405. جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم: اسماعیلیان.
  • سبزوارى (محقق)، محمدباقربن‌محمدمؤمن، 1423. کفایة الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • سبزوارى، سیدعبدالأعلى، 1413. مهذّب الأحکام، قم: المنار.
  • صیمرى، مفلح‌بن‌حسن (حسین)، 1420. غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار‌الهادی.
  • طباطبایى حائرى، سیدعلى‌بن‌محمد، 1418. ریاض المسائل، قم: آل‌البیت (ع).
  • طوسى، محمدبن‌حسن، 1387. المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
  • --------------، 1400. النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، بیروت: دار‌الکتاب العربی.
  • --------------، 1407. الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • طوسى، محمدبن على‌بن‌حمزه، 1408. الوسیلة إلى نیل الفضیلة، قم: کتابخانه آیة‌الله مرعشى نجفى (ره).
  • عاملى (شهید اول)، محمدبن‌مکى، 1410. اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، بیروت: دارالتراث – الدارالإسلامیة.
  • ----------------------، 1414. غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد، قم: دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
  • ----------------------، 1417. الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • عاملى (شهید ثانى)، زین‌الدین‌بن‌على، 1413. مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: المعارف الإسلامیة.
  • عباسی‌فرد، محمدرضا، بهزاد آهنگری، حسن پاشازاده و هادی بهزادی، 1395. «تحولات و نوآوری‌های قانون حمایت خانواده مصوب ‏‏1391در مورد مهریه»، مبانی فقهی حقوق اسلامی، دوره 9، ش 18.
  • فیض کاشانى، محمدمحسن، مفاتیح الشرائع (بی‌تا)، قم: کتابخانه آیة‌الله مرعشى نجفى ره.
  • کرکى‌عاملى (محقق ثانى)، على‌بن‌حسین، 1414. جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: آل‌البیت (ع).
  • کیدرى، قطب‌الدین، 1416. إصباح الشیعة بمصباح الشریعة، قم: امام صادق (ع).
  • گرامی، حسین و محمد فروغی، 1395. شرح ماده به ماده قانون نحوه اجرای محکومیت­های مالی مصوب 1394، تهران: جنگل، جاودانه.
  • موسوی بجنوردى، سیدحسن‌بن آقا بزرگ، 1419. القواعد الفقهیة، قم: الهادی.
  • موسوى‌خمینى، سیدروح‌اللّه (بی­تا)، تحریر الوسیلة، قم: دارالعلم.
  • موسوى‌خویى، سیدابوالقاسم، 1410. منهاج الصالحین، قم: مدینة‌العلم.
  • نجفى، محمدحسن، 1404. جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
  • نراقى، مولى‌احمدبن محمدمهدى، 1415. مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: آل‌البیت (ع).
  • هرسمی­نژاد پورفاضل، نسیم، 1395. محشای قانون حمایت خانواده مصوب 1391، تهران: جنگل، جاودانه.
  • Ø http://www.ipro.ir .(سایت ستاد دیه)
  • http://didban.ir .(سایت دیده‌بان)
  • https://www.khabaronline.ir .(سایت خبر آنلاین)